Αυγερινοπούλου: Η καλύτερη τακτική για τη διαχείριση αποβλήτων είναι πρόληψή τους

Για καταγγελίες εξυπηρέτησης παράνομων συμφερόντων από τη διαχείριση αποβλήτων έκανε λόγο κατά την ομιλία της σε ημερίδα για τον εθνικό σχεδιασμό πρόληψης, παραγωγής και διαχείρισης αποβλήτων που διοργάνωσε το ΥΠΕΚΑ, η πρόεδρος της μόνιμης ειδικής επιτροπής περιβάλλοντος της Βουλής, Διονυσία- Θεοδώρα Αυγερινοπούλου.

Παράλληλα, η κα Αυγερινοπούλου τόνισε ότι όπως η καλύτερη πρακτική για την αντιμετώπιση των ενεργειακών αναγκών, είναι η μείωση της κατανάλωσης της ενέργειας, έτσι και η καλύτερη τακτική για την διαχείριση των αποβλήτων είναι η μη δημιουργία τους, η πρόληψή τους.

Αναλυτικότερα η ομιλία της κας Αυγερινοπούλου έχει ως εξής:

«Η Επιτροπή Περιβάλλοντος ήδη από τον Ιούνιο του 2013 έχει ανοίξει τη συζήτηση ενός μεγάλου Θεματικού Κύκλου περί της διαχείρισης των αποβλήτων. Από την αξιολόγηση στην οποία προβήκαμε με την ολοκλήρωση της προηγούμενης συνόδου, η διαχείριση των αποβλήτων αναδεικνύεται στο μεγαλύτερο περιβαλλοντικό πρόβλημα της χώρας.

Η απόσταση η οποία χωρίζει τις πρακτικές που ακολουθούνται στη χώρα μας από το οικολογικό ιδεατό της κοινωνίας των μηδενικών αποβλήτων είναι δυσθεώρητη. Εμείς,  φαίνεται να έχουμε εφαρμόσει την πυραμίδα ιεράρχησης της διαχείρισης των αποβλήτων ανάποδα, ξεκινώντας από κάτω προς τα επάνω, από τη χείριστη μέθοδο προς τη βέλτιστη.

Η πλέον διαδεδομένη πρακτική που κληρονομήσαμε ήταν εκείνη της εναπόθεσης των απορριμμάτων σε χώρους ανεξέλεγκτης διάθεσης (ΧΑΔΑ), ή στην καλύτερη περίπτωση, σε κάποιους χώρους υγειονομικής ταφής απορριμμάτων (ΧΥΤΑ), ο οποίοι ενδέχεται σιγά σιγά να παρουσιάζουν σημεία κορεσμού, ή να μην λειτουργούν πάντα σωστά ή να μην είναι σωστά χωροθετημένοι.

Στο ενδιάμεσο, χρησιμοποιήθηκε και μια άλλη προσέγγιση, των δεματοποιητών που δεν είναι πλήρως νομοθετημένη και δεν προσφέρει άλλη εξυπηρέτηση παρά τη μείωση του όγκου των απορριμμάτων, δημιουργώντας όμως απορρίμματα μη αξιοποιήσιμα, με υλικά τα οποία, αφού έχουν για καιρό δεματοποιηθεί, δεν ανακτούνται πλέον.

Οι φωτεινές εξαιρέσεις στις οποίες υιοθετήσαμε πολιτικές και πρακτικές πρόληψης δημιουργίας απορριμμάτων, είτε με την σωστή συσκευσία, είτε με τη διαλογή στην πηγή και την επαναχρησιμοποίηση, είτε με την μείωση των αστικών αποβλήτων, είτε αυτές στις οποίες υιοθετήσαμε εκτεταμένα προγράμματα ανακύκλωσης και περιφερειακού σχεδιασμού ορθολογικού και περιβαλλοντικά ευαίσθητου και ενημερωμένου για τις τεχνολογικές εξελίξεις, υπάρχουν, αλλά είναι περιορισμένες.

Τόσο η βασική φιλοσοφία κεντρικών σχεδιασμών, όσο, κυρίως κατά τα τελευταία χρόνια, οι τοπικές αυτοδιοικήσεις έχουν μερίδιο ευθύνης. Σε ακραίες δε περιπτώσεις, η υπαιτιότητά τους δεν έγκειται μόνο στην έλλειψη καλών πρακτικών ή στις καθυστερήσεις της υλοποίησης του περιφερειακού σχεδιασμού, αλλά και στην εξυπηρέτηση παράνομων οικονομικών συμφερόντων εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης και ιδιωτών που κέρδιζαν, ευτυχώς προσωρινά, από το παράνομο αλισβερίσι των απορριμμάτων.

Και όσο και αν προσπαθεί το κεντρικό κράτος να παρέμβει για την αποκατάσταση της νομιμότητας και για την υιοθέτηση ορθών περιβαλλοντικών πρακτικών, μια τέτοια παρέμβαση έχει καταστεί ως σήμερα δύσκολη, αν όχι αδύνατη. Αυτή είναι η εικόνα που έχει παρουσιαστεί από φορείς και πολίτες ως σήμερα στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής.

Τη ζοφερή εικόνα στη διαχείριση των αποβλήτων στη χώρα μας έρχονται πρόσφατα να διαλύσουν:

- πρώτον, η αποφασιστηκότητα της Κυβέρνησης, αλλά και της Βουλής να φέρουν στο φως και να τερματίσουν μια και καλή την παρανομία. Εδώ θα ήθελα να κάνω ιδιαίτερη μνεία τόσο στην πολύ καλή δουλειά των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος, όσο και των αποκεντρωμένων διοικήσεων, αλλά και του ίδιου του ΥΠΕΚΑ το οποίο έχει ξεκάθαρη θέση για την αποκατάσταση της νομιμότητας και την ορθή διαχείριση των αποβλήτων και δεν χαρίζονται πλέον στους εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης που ως και σήμερα θέλουν να εκφύγουν των ευθυνών τους,

- δεύτερον, η συνειδητοποίηση των ίδιων των πολιτών για τα δικαιώματα στην υγεία, τη ζωή και στο ισορροπημένο φυσικό περιβάλλον, οι οποίοι δεν ανέχονται πλέον την περιβαλλοντική υποβάθμιση από τη μη ορθή διαχείριση των αποβλήτων, και οι οποίοι συμμετέχουν ενεργά στις προσπάθειες επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης, αλλά και προβάλλουν σθεναρά την αξίωσή τους για ένα υγιές περιβάλλον.

- τρίτον, η δημιουργία συνεχόμενων καινοτόμων προτάσεων από τα πανεπιστήμια και τον ιδιωτικό τομέα στη χώρα μας για την επεξεργασία των αποβλήτων. Η επιστημονική κοινότητα και οι μικρομεσαίες και μεγαλύτερες επιχειρήσεις διαχείρισης αποβλήτων έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν στην αντιμετώπιση του προβλήματος, αν τους αφήσουμε τα κατάλληλα περιθώρια για να το πράξουν αυτό.

- Όσον αφορά στην καινοτομία, είναι κρίσιμη ιδίως για την πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων. Εδώ, το νέο Σ.Ε.Σ., και τα συναρμόδια υπουργεία, τόσο το ΥΠΕΚΑ, όσο το Ανάπτυξης, όσο και το Παιδείας, μέσα από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας, πρέπει να στηρίξουν τις ανάλογες προσπάθειες. Μέσα από αυτή την προσέγγιση θα δημιουργηθούν και νέες και πρόσθετες θέσεις εργασίας και ανάπτυξη.

- Τέταρτον, η συνεχής και προς τη σωστή κατεύθυνση χάραξη πολιτικών από την ΕΕ και η έρευνα και η συγκριτική μελέτη και η νέα γνώση που προσφέρεται συνολικά από τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι σημαντικά ακόμα εργαλεία.

Έχοντας λοιπόν την αισιοδοξία ότι θα καταφέρουμε να το δαμάσουμε αυτό το πρόβλημα, με σωστές συνέργειες, όλοι μαζί, είναι ιδιαίτερα σημαντική και ευτυχής η στιγμή αυτή του διαλόγου για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων. Όπως η καλύτερη πρακτική για την αντιμετώπιση των ενεργειακών αναγκών, είναι η μείωση της κατανάλωσης της ενέργειας, έτσι και η καλύτερη τακτική για την διαχείριση των αποβλήτων είναι η μη δημιουργία τους, η πρόληψή τους.

Είναι δε ιδιαίτερα σημαντική η πρόληψη και για την διαφύλαξη των φυσικών μας πόρων, οι οποίοι δεν είναι ανεξάντλητοι. Βρίσκεται δε στην καρδιά κάθε βιώσιμης διαχείρισης και συνετής οικονομικής ανάπτυξης. Πρέπει να θυμόμαστε για την εφαρμογή της πολιτικής πρόληψης ότι οι φυσικοί πόροι, τα προϊόντα και τα απόβλητα είναι οι τρεις πτυχές του ίδου κύκλου ζωής της ύλης. Αυτή η συνειδητοποίηση να μην παραμένει μια φιλοσοφική παραδοχή, αλλά να ενσωματώνεται σε πολιτικές παραγωγής των προϊόντων, μέσα από την προσέγγιση του κύκλου ζωής τους, δηλαδή την κατασκευή τους από την παραγωγή ως την τελική τους διάθεση, και την  παράλληλη εφαρμογή τόσο μιας ολοκληρωμένες πολιτικής των προϊόντων, όσο και της στρατηγικής για τη χρήση των πόρων.

Ακόμα, στην Επιτροπή Περιβάλλοντος, μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα η πολιτική πρόληψης και διαχείρισης για κάθε ένα ξεχωριστό είδος αποβλήτου και βλέπουμε με ικανοποίηση ότι στα σχέδια που συζητάμε σήμερα υπάρχει ξεχωριστή αντιμετώπιση για κάθε ένα ρεύμα αποβλήτου. Ιδίως το χαρτί, η αποτελεσματική διαχείριση του οποίου αποτελεί αποτελεσματικό παράγοντα για την διάσωση των δασών, αλλά και του πλαστικού που αποτελεί βασικό παράγοντα διακινδύνευσης της βιοποικιλότητας, είναι σημαντικές παρεμβάσεις. Πάντως, θα χρειαζόταν ίσως η υιοθέτηση ξεκάθαρων μέτρων, όπως η απαγόρευση της συμβατικής πλαστικής σακούλας και η χρήση μόνο της βιοδιασπώμενης. Επίσης, θα θέλαμε βέβαια να δούμε τόσο ποσοτικούς και μετρήσιμους στόχους πρόληψης, όσο και ανακύκλωσης σε όλα τα υλικά.

Στο νέο πλαίσιο, προτείνονται ακόμα μια σειρά από νέους θεσμούς οι οποίοι φαίνεται ότι θα έχουν θετικό αντίκτυπο, όπως ο Εθνικός Οργανισμός Διαχείρισης Αποβλήτων, η Ζώνη Ειδικής Διαχείρισης Αποβλήτων (ΖΕΔΑ), η δημιουργία «Ηλεκτρονικής Αγοράς Αποβλήτων», και της Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας αντικειμένων προς επαναχρησιμοποίηση. Θα ήταν χρήσιμο, όπως και προβλέπεται, να δοθεί έμφαση στη θέσπιση ειδικού πλαισίου διαχείρισης αποβλήτων σε επιχειρήσεις και οργανισμούς, ενώ, θα πρόσθετα, ότι δεν προβλέπεται, αλλά θα πρέπει να το δούμε κατά προτεραιότητα, ένα ειδικό πλαίσιο διαχείρισης για τα απόβλητα που παράγονται στις μεταφορές, χερσαίες, θαλάσσιες και εναέριες.

Θα χαιρόμασταν ιδιαίτερα, αν είχαμε σύντομα την ευκαιρία στην Επιτροπή μας να συζητήσουμε τις σχετικές πολιτικές, ώστε να μπορούμε να προσφέρουμε λεπτομερή σχόλια, αλλά και να έχουμε και τη γνώμη όλων των Μελών μας, κυρίως ως προς το δεύτερο ζήτημα, του εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων. Προς το παρόν, η Επιτροπή έχει εκφράσει την εξής θέση. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ο νέος περιφερειακός σχεδιασμός να σεβαστεί την ιεράρχηση στη διαχείριση των αποβλήτων. Πρέπει να επαναξιολογηθούν τα περιφερειακά σχέδια διαχείρισης στερεών αποβλήτων, προκειμένου να προωθηθεί η προσαρμογή τους σε αυτή την ιεράρχηση, αλλά και στη νέα γνώση. Τα μέλη της Επιτροπής Περιβάλλοντος τα έχει προβληματίσει το γεγονός των ενδεχομένως, υπερβολικών δεσμεύσεων όσον αφορά στις εγγυημένες ποσότητες απορριμμάτων, που προβλέπουν κάποιες από τις συμβάσεις υλοποίησης των περιφερειακών σχεδιασμών, ως αντιτιθέμενες στην ιεράρχηση της διαχείρισης των αποβλήτων.

Η εκπόνηση του Εθνικού Σχεδιασμού και του Προγράμματος Πρόληψης ας ελπίσουμε ότι θα αποτελέσει μια σημαντική ευκαιρία για την αναβάθμιση, επέκταση και αναπροσδιορισμό των διαδικασιών της διαχείρισης αποβλήτων στη χώρα μας.

Καλή επιτυχία σε όλους τους μετέχοντες. Ευχαριστώ πολύ».