Μια «ακτινογραφία» της αγοράς τρεις μήνες μετά την έναρξη λειτουργίας των πρώτων μπαταριών

Τα φωτοβολταϊκά (ΦΒ) συστήματα έχουν αποτελέσει την αιχμή του δόρατος στην ανάπτυξη των ΑΠΕ τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα φτάνοντας τα 11,538 MW εγκατεστημένης ισχύος στο τέλος του 2025. Σύμφωνα μάλιστα με τα δεδομένα που συγκεντρώνει η βρετανική δεξαμενή σκέψης Ember, η Ελλάδα είχε την τρίτη θέση στην ΕΕ-27 σε μερίδιο ΦΒ στο μίγμα ηλεκτροπαραγωγής το 2025, πίσω μόνο από την Ουγγαρία και την Κύπρο. Τα ΦΒ έχουν επίσης παίξει καθοριστικό ρόλο στη μείωση των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά, η οποία, λόγω της στενής συσχέτισης της χονδρεμπορικής με τη λιανική αγορά, έχει ωφελήσει και τους τελικούς καταναλωτές. 

Ωστόσο αυτή η μεγάλη ανάπτυξη των ΦΒ τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζεται από εντεινόμενα φαινόμενα «κανιβαλισμού» καθώς η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος ΦΒ έχει συνοδευτεί από μεγάλη αύξηση των περικοπών και του πλήθους των ωρών με μηδενικές ή αρνητικές τιμές (Πίνακας 1) περιορίζοντας έτσι τα έσοδα των παραγωγών. Και τα δύο φαινόμενα πλήττουν κυρίως τα ΦΒ, καθώς τόσο οι περικοπές όσο και οι αρνητικές τιμές σημειώνονται σχεδόν αποκλειστικά τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας.

Πίνακας 1: Περικοπές και πλήθoς ωρών με μηδενικές (<0.05 €/MWh) και αρνητικές τιμές το Α’ εξάμηνο του έτους την τριετία 2024-2026

Η μείωση της αξίας των ΦΒ με την πάροδο των χρόνων αντικατοπτρίζεται καλύτερα στον δείκτη αποτίμησης της ενέργειας των ΦΒ (solar capture rate). Η ανάλυση των δεδομένων του ENTSO-E για το πρώτο εξάμηνο του έτους την τριετία 2024-2026 αποκαλύπτει ότι ο δείκτης αυτός έπεσε μεσοσταθμικά από 71.9% το 2024 σε 61.6% το 2025 για να καταλήξει στο 44% το 2026. Όπως μάλιστα φαίνεται χαρακτηριστικά στο Διάγραμμα 1, η μείωση αφορά όλους τους μήνες του πρώτου εξαμήνου με τη μεγαλύτερη να σημειώνεται τον Μάιο του 2026 όπου η ηλεκτρική ενέργεια την οποία παράγουν τα ΦΒ αποτιμήθηκε μόλις στο 28.3% της μέσης τιμής της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρισμού. 

Βασική αιτία για τη μείωση της αξίας της ηλιακής ενέργειας είναι η αδυναμία απορρόφησης της αυξανόμενης προσφοράς της κατά τις μεσημεριανές ώρες. Οι μπαταρίες αποτελούν την πλέον ενδεδειγμένη λύση τόσο για την άμβλυνση του προβλήματος των περικοπών όσο και για την αξιοποίηση περισσότερης ενέργειας από ΑΠΕ σε όλη τη διάρκεια της ημέρας. Αυτή η αυξημένη αξιοποίηση των φθηνότερων ΑΠΕ θα υποκαταστήσει την ανάγκη χρήσης ακριβού και ρυπογόνου αερίου οδηγώντας σε δύο ευεργετικά αποτελέσματα: Τη μείωση των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά προς όφελος (τελικά) των καταναλωτών, αλλά και τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος του τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, το οποίο έχει ξεφύγει αρκετά από τους στόχους του ΕΣΕΚ λόγω της αυξημένης χρήσης αερίου τα τελευταία χρόνια.

Πόσες περικοπές αποφεύχθηκαν λόγω μπαταριών;

Από τα στοιχεία του ημερήσιου προγραμματισμού του ΑΔΜΗΕ (ISP2 & ISP3) προκύπτει ότι στη διάρκεια του τριμήνου Απριλίου-Ιουνίου 2026, οι μπαταρίες απορρόφησαν συνολικά 30.7 GWh ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ απέδωσαν στο σύστημα 27.1 GWh. Όπως φαίνεται και στο Διάγραμμα 2, οι ποσότητες της απορροφούμενης και της εγχεόμενης ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου ως αποτέλεσμα της σταδιακής αύξησης της ισχύος των μπαταριών που μπήκαν σε λειτουργία. Οι μεγαλύτερες ημερήσιες ποσότητες απορρόφησης και έγχυσης ήταν 803 MWh και 743 MWh αντίστοιχα και σημειώθηκαν την ίδια ημέρα (28 Μαΐου).

Σε ό,τι αφορά τη σχέση των μπαταριών με τον περιορισμό των περικοπών, τμήμα 4 GWh από την ενέργεια που απορρόφησαν οι μπαταρίες από το δίκτυο στη διάρκεια του τριμήνου, απορροφήθηκε σε ώρες που δεν υπήρχαν περικοπές ΑΠΕ. Επομένως, λαμβάνοντας υπόψη τις εκτιμήσεις του ΑΔΜΗΕ ότι στο τρίμηνο Απριλίου-Ιουνίου περικόπηκαν συνολικά 1,191.4 GWh ΑΠΕ, υπολογίζεται ότι οι μπαταρίες κατόρθωσαν να αποτρέψουν μόλις το 2.19% (26.7 GWh) της συνολικής απορριπτόμενης ενέργειας από ΑΠΕ. Παράλληλα, σύμφωνα με τα ίδια δεδομένα, η εγχεόμενη ποσότητα των 27.1 GWh περιόρισε την παραγωγή του 0.5% της ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα την ίδια περίοδο.

Η μέγιστη ισχύς απορρόφησης των μπαταριών που σημειώθηκε σε όλο αυτό το χρονικό διάστημα ήταν 207.5 MW και η μέγιστη ισχύς έγχυσης 201 ΜW. Και οι δύο τιμές προσεγγίζουν τις αντίστοιχες που περιέχονται στο τελευταίο διαθέσιμο αρχείο του ΑΔΜΗΕ (Απρίλιος 2026) για τους συνδεδεμένους Σταθμούς Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΣΑΗΕ), οι οποίες είναι 210 ΜW και 201.3 MW αντίστοιχα, για 9 συστήματα μπαταριών. Ωστόσο σημειώνεται ότι την τελευταία ημέρα της περιόδου (30 Ιουνίου) λειτούργησε για πρώτη φορά ένα επιπλέον σύστημα μπαταριών απορροφώντας στιγμιαία έως 70 MW και εγχέοντας αργότερα την ίδια ποσότητα.     

Πόσο αποτελεσματικά λειτούργησε το arbitrage; 

Συνδυάζοντας τα δεδομένα απορρόφησης και έγχυσης μπαταριών κάθε 15-λεπτο με τις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς (ΕΧΕ), υπολογίστηκαν για κάθε μέρα του τριμήνου οι δαπάνες για την αγορά ενέργειας προκειμένου να φορτιστούν οι μπαταρίες, καθώς και τα έσοδα από την πώληση της αποθηκευμένης ενέργειας κατά τη φάση της έγχυσης (εκφόρτισης) όπως επίσης και οι μέσες ημερήσιες τιμές απορρόφησης (capture price for charging) και έγχυσης (capture price for discharging), σταθμισμένες με την απορροφούμενη και την εγχεόμενη ενέργεια από μπαταρίες, αντίστοιχα. Οι αθροιστικές δαπάνες για την αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας που απορροφήθηκε στη διάρκεια του τριμήνου ήταν € 539 χιλιάδες, ενώ τα έσοδα από την πώληση της εγχεόμενης ηλεκτρικής ενέργειας έφτασαν συνολικά τα € 4.2 εκατ.

Όπως φαίνεται στο Διάγραμμα 3, η διάμεση τιμή αγοράς στην οποία αποροφούσαν ενέργεια οι μπαταρίες ήταν 5.29 €/ΜWh, ενώ υπήρχαν αρκετές ημέρες (26 από τις 91) που η απορρόφηση γινόταν σε έδαφος αρνητικών τιμών με αποτέλεσμα έσοδα αντί για δαπάνες. Οι δύο υψηλότερες τιμές αγοράς ενέργειας που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια της τρίμηνης περιόδου ήταν 131.6 €/ΜWh και 122.2 €/ΜWh και σημειώθηκαν τις δύο πρώτες ημέρες λειτουργίας μπαταριών (1-2 Απριλίου). Από την άλλη μεριά, η τιμή πώλησης της εγχεόμενης ενέργειας κυμάνθηκε μεταξύ 103.1 €/ΜWh (25/5) και 308.6 €/ΜWh (30/6) και είχε διάμεσο 147.8 €/ΜWh. 

Τέλος, παρατηρήθηκε (βλ. Διάγραμμα 4) ότι οι αγοραπωλησίες ενέργειας από μπαταρίες παρακολούθησαν αρκετά στενά τις διακυμάνσεις τιμών στη χονδρεμπορική αγορά. Κατά μέσο όρο την τρίμηνη περίοδο, oι ημερήσιες διαφορές (spreads) τιμών έγχυσης-απορρόφησης ξεπέρασε το 70% των αντίστοιχων διαφορών ανάμεσα στη μέγιστη και την ελάχιστη ημερήσια τιμή της χονδρεμπορικής, επιδεικνύοντας υψηλό βαθμό αξιοποίησης των διακυμάνσεων τιμών DAM από τις μπαταρίες.

Τα στοιχεία συνεπώς δείχνουν ότι τους πρώτους τρεις μήνες της λειτουργίας τους, οι μπαταρίες παρουσίασαν ένα μικρό μεν, αλλά αυξανόμενο «αποτύπωμα» στην αγορά ενέργειας αποτρέποντας το 2.19% των περικοπών και περιορίζοντας κατά 0.5% τη συνολική χρήση ορυκτών καυσίμων. Σε ό,τι αφορά την οικονομική διάσταση, φαίνεται ότι το arbitrage λειτουργεί αποτελεσματικά με την έννοια ότι οι μπαταρίες αξιοποιούν σε μεγάλο βαθμό (70%) τις διακυμάνσεις τιμών στην χονδρεμπορική αγορά, οδηγώντας έτσι σε θετικές οικονομικές αποδόσεις. Τα μεγαλύτερα ωστόσο οφέλη για τους καταναλωτές θα γίνουν «ορατά» όταν η εγκατεστημένη ισχύς μπαταριών φτάσει σε πολύ υψηλότερα επίπεδα από αυτά των 210 MW που λειτούργησαν ως το τέλος Ιουνίου.