Από τα αρχέγονα Αρχαία (Archaea) στα "διαμάντια" βιομεθανίου: Η Ευρώπη καλπάζει, η Ελλάδα ψάχνει ακόμα τις τιμές

Την ώρα που η Ευρώπη μετατρέπει το βιομεθάνιο σε πολύτιμο βιομηχανικό  πόρο, παράγοντας ακόμα και διαμάντια εργαστηρίου ως πολύτιμα κοσμήματα με μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα, η ελληνική αγορά παραμένει εγκλωβισμένη στην αναμονή. Η καθυστέρηση με την παρατεταμένη εκκρεμότητα στον καθορισμό των λειτουργικών ενισχύσεων «παγώνει» τις επενδύσεις, στερώντας από την αγορά πολύτιμους πόρους, καθαρή ενέργεια και ορθολογική αξιοποίηση οργανικών αποβλήτων. Το καμπανάκι του κινδύνου χτυπά ήδη στους διαδρόμους της αγοράς. 

Σοβαρά ξένα κεφάλαια που εισήλθαν στη χώρα με σκοπό να αναπτύξουν μεγάλης κλίμακας έργα ανανεώσιμων αερίων, βρίσκονται πλέον σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας που «» δεν ευνοεί τις επενδυτικές αποφάσεις με κίνδυνο διαρροής κεφαλαίων από την Ελληνική αγορά σε «ώριμες» ευρωπαϊκές αγορές εξαιτίας της παρατεταμένης αδράνειας των φορέων στη χώρα.

Το βιομεθάνιο δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή υπόσχεση για την χώρα, αλλά μια ώριμη, Ευρωπαϊκή, ρεαλιστική επιλογή, μια αναγκαιότητα για όσους σχεδιάζουν πολιτικές με επίκεντρο την ενεργειακή αυτάρκεια, την περιβαλλοντική ισορροπία και την οικονομική ανάπτυξη.

Ενώ η Ευρώπη επενδύει μαζικά στα ανανεώσιμα αέρια και στην κυκλική οικονομία αξιοποιώντας πλήρως το βιομεθάνιο, στην Ελληνική πραγματικότητα η ανάπτυξη του κλάδου προσκρούει διαρκώς σε αδειοδοτικές καθυστερήσεις, στην ολοκλήρωση του θεσμικού πλαισίου και την έλλειψη ξεκάθαρης εικόνας για το καθεστώς στήριξης της αγοράς. 

Στην χώρα μας, το θεωρητικό δυναμικό βιομάζας από κοπριές κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, άχυρο σιτηρών, απόβλητα των αγροτοβιομηχανιών (τυρόγαλο) και από το οργανικό κλάσμα των ΑΣΑ ανέρχεται σε 16.336.133 τόνους/έτος, με δυναμικό βιομεθανίου 0,72 bcm και ενεργειακό περιεχόμενο βιομεθανίου 6,92 TWh/έτος ή 25,92PJ. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η μετατροπή της βιομάζα σε βιομεθάνιο ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια αλλά το βασικότερο όφελος είναι η μείωση του ρυπαντικού φορτίου.

Το βιομεθάνιο είναι ο «κρυμμένος θησαυρός» της ενδοχώρας. Είναι κρίμα να τον αφήνουμε να χάνεται στα γρανάζια της γραφειοκρατίας, την ίδια στιγμή που η Ευρώπη μετατρέπει το βιομεθάνιο σε «χρυσό» (ενέργεια και high-tech προϊόντα όπως διαμάντια) καθώς αποτελεί ένα ξεκάθαρο Ευρωπαϊκό προϊόν στο σύνολό του (πρώτες ύλες – εξοπλισμός – τεχνογνωσία – κατανάλωση).

Τα διαμάντια…

Η  επιστημονική διαδικασία παραγωγής εργαστηριακών διαμαντιών από βιομεθάνιο, βασίζεται στη σύγχρονη μέθοδο CVD (Chemical Vapor Deposition - Χημική Εναπόθεση Ατμού), κατά την οποία εισάγεται διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) που έχει δεσμευτεί από τον αέρα και το υδρογόνο (H₂) από ηλεκτρόλυση νερού. Με τη βοήθεια ειδικών μικροοργανισμών (μεθανογόνων αρχαίων), των υπερθερμόφιλων στελεχών Methanocaldococcus jannaschii JAL-1 και Methanocaldococcus vulcanius M7, τα οποία επιτυγχάνουν τους υψηλότερους ρυθμούς παραγωγής μεθανίου (MER), φτάνοντας και ξεπερνώντας τα 5.0 mmol⋅L⁻¹⋅h⁻¹, τα αέρια αυτά μετατρέπονται βιολογικά σε μεθάνιο. Αφού παραχθεί το μεθάνιο, περνάει αμέσως από ένα σύστημα καθαρισμού δύο φάσεων για να απομακρυνθούν τυχόν υπολείμματα άλλων αερίων, ώστε το βιομεθάνιο να φτάσει την ακραία καθαρότητα του 99.2%, η οποία είναι απαράβατος όρος για να δημιουργηθεί στη συνέχεια το διαμάντι. Στη συνέχεια, σε θάλαμο κενού τοποθετείται ένας «σπόρος» διαμαντιού, δηλαδή μια πολύ λεπτή στρώση (φλούδα) από ήδη υπάρχον διαμάντι, πάνω στον οποίο διοχετεύεται το υπερ-καθαρό μεθάνιο (99.2% CH₄) και κρυσταλλώνεται σε στρώσεις. Το διαμάντι μεγαλώνει αργά, με ρυθμό μερικών χιλιοστών την ημέρα. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ένα πραγματικό διαμάντι, με τις ίδιες ακριβώς φυσικές, χημικές και οπτικές ιδιότητες με τα διαμάντια εξόρυξης, έχοντας όμως μηδενικό ή θετικό αποτύπωμα για τον πλανήτη. 

Το έργο GoodByO…

Την ίδια στιγμή, το βιομεθάνιο  αναλαμβάνει να δώσει λύσεις και στην παγκόσμια διατροφική και χημική ασφάλεια. 

Το GoodByO είναι ένα πρωτοποριακό ερευνητικό έργο που χρηματοδοτείται από τον Ορίζοντα Ευρώπη (Horizon Europe), το ευρωπαϊκό πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία. Ο κύριος στόχος του έργου είναι η δημιουργία μιας βιοδιυλιστηριακής μονάδας επόμενης γενιάς, η οποία θα μετατρέπει τα γεωργικά και τροφικά απόβλητα, το βιογενές CO₂ και τα βιομηχανικά υγρά απόβλητα σε βιώσιμα προϊόντα υψηλής αξίας, ενισχύοντας την κυκλική βιοοικονομία στην Ευρώπη. 

Με κύριο προϊόν το βιοαέριο, η συγκεκριμένη διάταξη έχει σχεδιαστεί για να μεγιστοποιεί την απόδοση, βγάζοντας στην αγορά πολλαπλά εμπορικά προϊόντα:

1. Χημικά / Καύσιμα: Bio-octanoic acid, Bio-hexanol, Βιομεθάνιο (CH₄).

2. Γεωργία: Bio-fertilizers (Βιολιπάσματα).

3. Διατροφή / Συμπληρώματα: Carotenoids (Καροτενοειδή), Microbial proteins (Πρωτεΐνες μικροβιακής προέλευσης για ζωοτροφές ή άλλες χρήσεις).

Στο έργο αυτό, το Τμήμα Βιομάζας του ΚΑΠΕ θα συντάξει μια ολοκληρωμένη μελέτη για τη διαθεσιμότητα των απαραίτητων υποστρωμάτων βιομάζας στην Ευρώπη και μια μελέτη επαναληψιμότητας, ώστε να εξεταστεί σε ποιες περιοχές της Ευρώπης θα μπορούσαν να  εφαρμοστούν με επιτυχία οι τεχνολογίες του έργου.

Το βιομεθάνιο στην Ευρώπη σήμερα

Σύμφωνα με στοιχεία της European Biogas Association (ΕΒΑ -Μάϊος 2025), στην ΕΕ-27 το πρώτο τετράμηνο 2025 παράχθηκαν 7 bcm (74 TWh/ 252 PJ) βιομεθανίου από 1.678 σταθμούς βιομεθανίου (56 νέοι σταθμοί το 2025). Η χώρα με τους περισσότερους σταθμούς είναι η Γαλλία με 760 σταθμούς, ακολουθεί η Γερμανία με 260, η Ιταλία με 137, το Ηνωμένο Βασίλειο με 119 και η Ολλανδία με 87 σταθμούς.

Σύμφωνα με τις ετήσιες αξιολογήσεις επενδύσεων που διεξάγει η EBA για τους σταθμούς βιομεθανίου, η τελευταία Έκθεση Επενδύσεων (Ιούλιος 2026) αναφέρει 36 δις € σε προγραμματισμένες επενδύσεις από 37 συμμετέχοντες επενδυτές και κατασκευαστές έργων. Σε σύγκριση με την έκθεσης του 2025, οι προγραμματισμένες επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 28%, γεγονός που αντιπροσωπεύει αύξηση 8 δις € σε δεσμευμένα κεφάλαια και επιπλέον 2 bcm αναμενόμενης παραγωγικής ικανότητας, ανεβάζοντας την πρόσθετη προβλεπόμενη παραγωγή βιομεθανίου σε 9,4 bcm ετησίως έως το 2030. Αυτές οι ετήσιες αξιολογήσεις όχι μόνο ποσοτικοποιούν την επενδυτική δραστηριότητα, αλλά χρησιμεύουν και ως δείκτης της εμπιστοσύνης της αγοράς και των μακροπρόθεσμων προοπτικών επέκτασης του τομέα.

Σύμφωνα με την ίδια έκθεση, την επόμενη πενταετία αναμένεται η εγκατάσταση και λειτουργία 1200 νέων σταθμών βιομεθανίου με συνολική δυναμικότητα 9,5 bcm/έτος, η οποία θα κλιμακώνεται ως εξής:

• 0,8 bcm μεταξύ 2025 και 2026 με 3,32 δις € κόστος επένδυσης, 
• 6,2 bcm μεταξύ 2027και 2030 με 22,4 δις € κόστος επένδυσης,
• 2,4 bcm μετά το 2030 με 10,05 δις € κόστος επένδυσης σε ευρωπαϊκές χώρες εκτός ΕΕ27

Πίνακας 1: Επενδύσεις και  παραγωγή βιομεθανίου για τα χρονικά πλαίσια 2025-2026, 2027-2030 και μετά το 2030 (Πηγή: ΕΒΑ, Ιούλιος 2026) 

Από τα συνολικά 35,76 δις € των επενδύσεων και τα 9,5 bcm (Πίνακας 1), οι χώρες με τις υψηλότερες προγραμματισμένες επενδύσεις είναι η Δανία με 8,7 δις € και παραγωγή 20,9 TWh/έτος, η Ιταλία με 4,03 δις € και 23 TWh/έτος, η Ισπανία με 3,1 δις € και 8,5 TWh/έτος, και το Ηνωμένο Βασίλειο με 2,7 δις € και 7,4 TWh/έτος. Ακολουθούν η Γαλλία με 2,44 δις € και παραγωγή 5,3 TWh/έτος και η Σουηδία με 1,56 δις € και παραγωγή 5,1 TWh/έτος

Προϋποθέσεις για την παραγωγή και χρήση βιομεθανίου στην Ελλάδα

Πέραν των βασικών προϋποθέσεων για την παραγωγή βιομεθανίου, όπως παρακάτω: 

• Χωροθέτηση του σταθμού βιοαερίου/βιομεθανίου. 
• Συλλογή και μεταφορά βιομάζας στην είσοδο του σταθμού. 
• Προώθηση και δημιουργία καινοτόμων δικτύων σε τοπικό επίπεδο από την ανάπτυξη εφοδιαστικών αλυσίδων βιομάζας/βιομεθανίου. 

η σύγχρονη τάση για τη βελτιστοποίηση της παραγωγής σήμερα επικεντρώνεται στην πλήρη ενσωμάτωση των αρχών της κυκλικής οικονομίας. Η μετάβαση αυτή επιτυγχάνεται μέσα από την υιοθέτηση καινοτόμων λύσεων και συστημάτων ευφυούς διαχείρισης όπως: 

• Έλεγχος για τη βελτιστοποίηση της παραγωγής βιοαερίου. Η διαχείριση της διαδικασίας της Αναερόβιας Χώνευσης (ΑΧ), μπορεί να πραγματοποιηθεί εκτός των συμβατικών διαδικασιών και με ένα σύστημα συνεχούς παρακολούθησης για όλα τα στάδια  της ΑΧ, χρησιμοποιώντας Τεχνολογίες Αναλυτικών Διεργασιών και Xημειομετρίας (Process Analytical Technologies and Chemometrics-PAT & PAC), με παραλαβή δειγμάτων σύμφωνα με την Theory of Sampling-TOS και την συνεισφορά Φασματοσκοπίας Πυρηνικού Μαγνητικού Συντονισμού (Nuclear Magnetic Resonance- ΝΜR
• Mετάβαση από την απλή διαχείριση αποβλήτων σε μια ευφυή, κυκλική και βιο-ασφαλή παραγωγή ενέργειας με όχημα την ΑΧ.  Η μετάβαση αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη βελτιστοποίηση της ΑΧ, μέσω:
  • Additives / Enhancers (Πρόσθετα / Ενισχυτές): Επιταχύνουν τη διάσπαση της οργανικής ύλης, μειώνουν τον απαιτούμενο χρόνο παραμονής των αποβλήτων στους αντιδραστήρες. 
  • Process Stability & Flexibility (Σταθερότητα & Ευελιξία Διεργασίας): Βελτιώνουν την αντοχή του συστήματος σε απότομες αλλαγές (π.χ. μεταβολές pH), και την ευελιξία στην συγχώνευση αποβλήτων.
  • AMR (Antimicrobial Resistance - Μικροβιακή Αντοχή): Τα κτηνοτροφικά απόβλητα περιέχουν συχνά υπολείμματα αντιβιοτικών και ανθεκτικά βακτήρια. Η ΑΧ λειτουργεί ως βιολογικό φίλτρο εξουδετέρωσης αυτών των απειλών.
  • One Health (Ενιαία Υγεία), ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος: Η ΑΧ αποτελεί κεντρικό πυλώνα αυτής της στρατηγικής, με τη συνεισφορά της στην εξυγίανση των κτηνοτροφικών αποβλήτων από παθογόνα (π.χ. Salmonella), τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, την προστασία του υδροφόρου ορίζοντα και τέλος την παραγωγή οργανικού λιπάσματος υψηλής θρεπτικής αξίας.

Σαν συμπέρασμα…

Όπως το αναφέρει και ο ποιητής στο απόσπασμα XXVI της ενότητας "Μυρίσαι το άριστον" από τη συλλογή "Ο Μικρός Ναυτίλος"»: «Μάθε να προφέρεις σωστά την πραγματικότητα. Να προφέρεις την πραγματικότητα όπως ο σπουργίτης το χάραμα»

Η προσπάθεια των επενδυτών και των φορέων για την ανάπτυξη και ωρίμανση των έργων βιομεθανίου, παρά την καθυστέρηση στην ανακοίνωση των τιμών αναφοράς από την πολιτεία, αποτελεί μια εξαιρετικά στρατηγική επενδυτική επιλογή. 

Η ύπαρξη στελεχών του δημόσιου τομέα που προσπαθούν ενεργά να βοηθήσουν –παρά τις γραφειοκρατικές και συστημικές καθυστερήσεις– είναι καταλυτική και εξαιρετικά θετική για την αγορά. Σε κάθε δημόσιο οργανισμό, οι άνθρωποι που λειτουργούν ως «γέφυρες» με την αγορά είναι αυτοί που τελικά κρατούν ζωντανό το επενδυτικό ενδιαφέρον. 

Όσοι επενδυτές προχωρούν με τις αδειοδοτήσεις, τις μελέτες και την εξασφάλιση της πρώτης ύλης (βιομάζα) τώρα, θα είναι οι πρώτοι που θα υλοποιήσουν τα έργα μόλις ξεκαθαρίσει το θεσμικό και τιμολογιακό πλαίσιο. Αυτό τους δίνει τεράστιο προβάδισμα έναντι του ανταγωνισμού στην αγορά ενέργειας

Το βιομεθάνιο στην Ελλάδα βρίσκεται ενώπιον κρίσιμων προκλήσεων για την επίτευξη των ενεργειακών στόχων για το 2030. 

Σύμφωνα με προσωπικές εκτιμήσεις, ένα πιθανό ρεαλιστικό σενάριο ανάπτυξης σταθμών βιομεθανίου (βάση σημερινών δεδομένων) στην Ελλάδα περιλαμβάνει:

• Μετατροπή 6 μονάδων βιοαερίου σε βιομεθάνιο, εκ των οποίων οι 4 στοχεύουν σε επαύξηση ισχύος και οι 2 όχι. 
• Ανάπτυξη 3 νέων μονάδων βιομεθανίου. 
• ~360 GWh συνολικής παραγωγής βιομεθανίου, το οποίο αντιστοιχεί σε ~17% του εθνικού στόχου για το 2030 βάσει ΕΣΕΚ. 
• ~ 60 εκ€ ενδεικτικό επενδυτικό κόστος, το οποίο κατανέμεται:
  • 4 μονάδες με παράλληλη επαύξηση ισχύος (20 εκ€).
  • 2 μονάδες χωρίς επαύξηση ισχύος (6 εκ€).
  • 3 νέες μονάδες (34 εκ€)

Στο κόστος αυτό δεν περιλαμβάνονται τα κόστη σύνδεσης στο δίκτυο του ΦΑ, όπως και κόστη για εξειδικευμένο εξοπλισμό βελτιστοποίησης της παραγωγής βιοαερίου και μετέπειτα χρήσης του βιομεθανίου. 

- Χρήστος Ζαφείρης MSc

Υπεύθυνος Δέσμης Έργων Βιοαερίου & Βιομεθανίου

Τμήμα Βιομάζας - ΚΑΠΕ