Πετρέλαιο: Η παγκόσμια κρίση μεταφέρεται στα διυλιστήρια

Η διεθνής αγορά πετρελαίου βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο παράδοξο. Οι ποσότητες αργού που επιστρέφουν σταδιακά στο παγκόσμιο εμπόριο αυξάνονται, περιορίζοντας τον φόβο μιας πρωτοφανούς έλλειψης πρώτης ύλης. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η βενζίνη, το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα θα γίνουν αυτομάτως περισσότερο διαθέσιμα ή φθηνότερα. Το βασικό πρόβλημα έχει πλέον μετακινηθεί από την παραγωγή και τη μεταφορά πετρελαίου στη δυνατότητα επεξεργασίας του.

Το αργό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί απευθείας από αυτοκίνητα, φορτηγά, πλοία ή αεροσκάφη. Πρέπει πρώτα να περάσει από σύνθετες μονάδες διύλισης, ώστε να μετατραπεί σε καύσιμα κατάλληλα για κατανάλωση. Αυτή ακριβώς η κρίσιμη υποδομή έχει υποστεί μεγάλες ζημιές από τις πολεμικές συγκρούσεις, τις επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, τις υψηλές θερμοκρασίες, τα παλαιά εργοστάσια και τη σταδιακή συρρίκνωση της διυλιστικής βάσης σε αρκετές οικονομίες.

Η διαθέσιμη δυναμικότητα επεξεργασίας παραμένει σήμερα αισθητά χαμηλότερη από τα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από την έναρξη του πολέμου. Οι απώλειες υπολογίζονται σε περίπου 8,4 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε σημαντική μείωση της παραγωγής τελικών καυσίμων. Αυτό εξηγεί γιατί οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ διατηρούνται υψηλές, ακόμη και όταν το αργό εμφανίζει κατά περιόδους τάσεις αποκλιμάκωσης.

Το κρίσιμο ερώτημα για την αγορά δεν είναι πλέον μόνο πόσα βαρέλια πετρελαίου μπορούν να επιστρέψουν στο εμπόριο, αλλά πόσο γρήγορα μπορούν να μετατραπούν σε προϊόντα που χρειάζεται η πραγματική οικονομία.

Οι ροές του Ορμούζ δεν έχουν ομαλοποιηθεί

Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να απέχει πολύ από την προπολεμική κανονικότητα. Η νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, η κατάρρευση της εύθραυστης συνεννόησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης και η επαναφορά των περιορισμών στα ιρανικά λιμάνια επιβράδυναν ξανά την ανάκαμψη των διελεύσεων.

Παρά τις δυσκολίες και τις καθυστερήσεις, σημαντικές ποσότητες αργού κατόρθωσαν να περάσουν από το κρίσιμο θαλάσσιο σημείο τις τελευταίες εβδομάδες. Περίπου 200 εκατ. βαρέλια διοχετεύθηκαν στις διεθνείς αγορές, προσφέροντας ένα προσωρινό μαξιλάρι στην πλευρά της προσφοράς.

Την ίδια στιγμή, η παραγωγή στις χώρες της Μέσης Ανατολής ανακάμπτει σταδιακά και έχει ενισχυθεί σημαντικά σε σχέση με τα χαμηλά επίπεδα του Μαΐου. Η φυσική διαθεσιμότητα του αργού, επομένως, αρχίζει να βελτιώνεται. Η εξέλιξη αυτή, όμως, δεν αρκεί για να αποκαταστήσει την ισορροπία στην αγορά καυσίμων, καθώς το επόμενο στάδιο της αλυσίδας παραμένει σοβαρά τραυματισμένο.

Οι ζημιές στη Μέση Ανατολή

Η περιοχή της Μέσης Ανατολής διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις διυλιστηρίων παγκοσμίως, με συνολική δυνατότητα επεξεργασίας σχεδόν 12 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, όμως, δεκάδες εγκαταστάσεις βρέθηκαν στο στόχαστρο επιθέσεων, με αρκετές να τίθενται προσωρινά ή μερικώς εκτός λειτουργίας.

Το πραγματικό εύρος των ζημιών δεν έχει ακόμη αποτυπωθεί με ακρίβεια. Ορισμένες μονάδες μπορεί να επιστρέψουν σχετικά γρήγορα σε λειτουργία, ενώ άλλες απαιτούν εκτεταμένες επισκευές, εξειδικευμένο εξοπλισμό και μακρόχρονη αποκατάσταση.

Οι ακραίες θερμοκρασίες αποτελούν έναν επιπλέον επιβαρυντικό παράγοντα. Η διύλιση είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα διαδικασία και απαιτεί αποτελεσματικά συστήματα ψύξης. Σε περιόδους καύσωνα, η αποδοτικότητα των μονάδων υποχωρεί, οι βλάβες γίνονται συχνότερες και η συντήρηση δυσκολότερη.

Η αποκατάσταση της παραγωγής, επομένως, δεν εξαρτάται μόνο από τις στρατιωτικές εξελίξεις αλλά και από την τεχνική κατάσταση των υποδομών και τις κλιματικές συνθήκες.

Η Κίνα περιορίζει την παραγωγή και τις εξαγωγές

Η πίεση δεν προέρχεται μόνο από τη Μέση Ανατολή. Η Κίνα έχει μειώσει αισθητά τη διύλιση, περιορίζοντας την παραγωγή της κατά περίπου 3 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Η αλλαγή αυτή συνδέεται τόσο με τη μεγαλύτερη χρήση άνθρακα στην ηλεκτροπαραγωγή όσο και με την ταχεία επέκταση των ηλεκτρικών οχημάτων, η οποία περιορίζει σταδιακά την εγχώρια ζήτηση βενζίνης.

Παράλληλα, το Πεκίνο αξιοποίησε μέρος των στρατηγικών του αποθεμάτων για να καλύψει τις απώλειες στις εισαγωγές από τον Περσικό Κόλπο. Για να προστατεύσει την εσωτερική αγορά, περιόρισε τις εξαγωγές βενζίνης και ντίζελ προς γειτονικές χώρες.

Η επιλογή αυτή είχε άμεσες συνέπειες στη Νοτιοανατολική Ασία, όπου αρκετές οικονομίες εξαρτώνται από τις κινεζικές αποστολές τελικών προϊόντων. Η μειωμένη προσφορά ενίσχυσε τον ανταγωνισμό για διαθέσιμα φορτία και αύξησε το κόστος σε ολόκληρη την περιοχή.

Οι ΗΠΑ ως προμηθευτής τελευταίας ανάγκης

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν μεγαλύτερο ρόλο στην παγκόσμια τροφοδοσία. Τα αμερικανικά διυλιστήρια αύξησαν την παραγωγή αεροπορικών καυσίμων για να ενισχύσουν την Ευρώπη, ενώ μεγαλύτερες ποσότητες ντίζελ κατευθύνθηκαν προς την Αυστραλία και τις ασιατικές αγορές.

Η ενίσχυση των εξαγωγών είχε, όμως, κόστος για την εγχώρια αγορά των ΗΠΑ. Καθώς μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής διοχετεύθηκε στο εξωτερικό, η δυνατότητα ταυτόχρονης κάλυψης της εσωτερικής ζήτησης περιορίστηκε. Για τον λόγο αυτό, οι λιανικές τιμές των καυσίμων δεν αποκλιμακώθηκαν όσο θα δικαιολογούσε η βελτίωση της προσφοράς αργού.

Η αμερικανική διυλιστική υποδομή παραμένει άλλωστε γερασμένη και περιορισμένη. Πολλά εργοστάσια έχουν κλείσει τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στην Καλιφόρνια, εξαιτίας του αυξημένου λειτουργικού κόστους και των αυστηρότερων περιβαλλοντικών προδιαγραφών. Την ίδια στιγμή, δεν έχουν κατασκευαστεί εδώ και δεκαετίες μεγάλες νέες μονάδες που θα μπορούσαν να αυξήσουν ουσιαστικά την παραγωγική δυνατότητα.

Το ρωσικό πλήγμα στο ντίζελ

Στις απώλειες της Μέσης Ανατολής προστέθηκε και η κρίση στα ρωσικά διυλιστήρια. Οι συνεχείς ουκρανικές επιθέσεις με drones έθεσαν εκτός λειτουργίας ή περιόρισαν την παραγωγή αρκετών μονάδων, προκαλώντας προβλήματα στην εσωτερική τροφοδοσία της Ρωσίας.

Η Μόσχα αντέδρασε με απαγόρευση των εξαγωγών ντίζελ, ώστε οι διαθέσιμες ποσότητες να κατευθυνθούν κατά προτεραιότητα στην εγχώρια αγορά. Η απόφαση αφαίρεσε από το παγκόσμιο εμπόριο ένα πολύ σημαντικό μέρος της προσφοράς.

Πριν από την έναρξη των επιθέσεων, η Ρωσία εξήγαγε περίπου 800.000 βαρέλια ντίζελ ημερησίως, αντιπροσωπεύοντας ένα ιδιαίτερα μεγάλο ποσοστό των διεθνών φορτίων. Η απώλεια αυτών των ποσοτήτων αντιστοιχεί σε σημαντικό μέρος της συνολικής υποχώρησης της παγκόσμιας διύλισης.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα προθεσμιακά συμβόλαια του ντίζελ έχουν καταγράψει ισχυρή άνοδο μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα. Η αγορά φοβάται ότι, ακόμη και αν επιστρέψει πλήρως το ρωσικό αργό στις εξαγωγές, η έλλειψη τελικού προϊόντος θα συνεχιστεί όσο οι μονάδες διύλισης παραμένουν εκτός λειτουργίας.

Η ελληνική διυλιστική βάση

Η Ελλάδα βρίσκεται σε καλύτερη θέση από χώρες που εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από εισαγωγές έτοιμων καυσίμων. Διαθέτει ισχυρή εγχώρια διυλιστική υποδομή, με τις μονάδες της HELLENiQ ENERGY και της Motor Oil να εξασφαλίζουν σημαντική παραγωγική δυνατότητα και ισχυρή εξαγωγική παρουσία.

Η ύπαρξη αυτής της βάσης περιορίζει τον κίνδυνο άμεσων προβλημάτων επάρκειας. Δεν προστατεύει, όμως, την ελληνική αγορά από τις διεθνείς ανατιμήσεις. Οι τιμές της βενζίνης και του ντίζελ διαμορφώνονται με βάση τις διεθνείς τιμές των διυλισμένων προϊόντων, οι οποίες επηρεάζονται από τη συνολική διαθέσιμη προσφορά.

Αν η παγκόσμια διυλιστική ικανότητα παραμείνει περιορισμένη, οι τιμές στην αντλία μπορούν να παραμένουν υψηλές, ακόμη και σε περιόδους κατά τις οποίες το Brent υποχωρεί. Η πτώση της τιμής του αργού δεν μεταφέρεται αυτομάτως και με την ίδια ένταση στον καταναλωτή, καθώς μεσολαβούν το κόστος διύλισης, η αξία των τελικών προϊόντων, τα μεταφορικά έξοδα, οι φόροι και τα εμπορικά περιθώρια.

Η νέα εικόνα της ενεργειακής αγοράς είναι σαφής. Το πετρέλαιο μπορεί να υπάρχει σε μεγαλύτερη αφθονία, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη επάρκεια σε βενζίνη, ντίζελ και καύσιμα αεροσκαφών. Το βασικό σημείο συμφόρησης δεν βρίσκεται πλέον μόνο στις πετρελαιοπηγές ή στα Στενά του Ορμούζ. Βρίσκεται στις μονάδες που πρέπει να μετατρέψουν το αργό σε χρήσιμο καύσιμο. Και όσο τα διυλιστήρια αδυνατούν να επιστρέψουν σε πλήρη λειτουργία, οι καταναλωτές θα συνεχίσουν να πληρώνουν ακριβά προϊόντα, ακόμη και όταν το ίδιο το πετρέλαιο γίνεται φθηνότερο.