Δαμιανός: Ίσως χρειαστούν πρόσθετα ευρωπαϊκά κεφάλαια για τον GSI - Δεν υπάρχει πρόθεση να γίνει μέτοχος το κυπριακό κράτος

Αν δεν έρθει φυσικό αέριο θα έχουμε σοβαρό πρόβλημα με την επάρκεια ηλεκτρισμού το 2030, δήλωσε ο Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, προσθέτοντας ότι είναι μονόδρομος να ολοκληρωθεί το έργο στο Βασιλικό.

«Οπωσδήποτε το έργο στο Βασιλικό πρέπει να τελειώσει πριν το 2030 - και σίγουρα θα τελειώσει πριν το 2030», τόνισε ο κ. Δαμιανός, μιλώντας ενώπιον των μελών της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ενέργειας, την οποία ενημέρωσε για θέματα της αρμοδιότητας της.

Είπε ακόμη ότι «οι οποιεσδήποτε άλλες ενδιάμεσες λύσεις θα έπαιρναν ενδεχομένως το ίδιο ή και μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, γιατί με βάση και τους νόμους που διέπουν τις προσφορές του δημοσίου, χρειάζεσαι όρους προσφοράς, χρειάζεσαι προσφορές, ενδεχομένως νομικές διαδικασίες κατά τη διάρκεια προσφυγών, κατακύρωση έργου και στη συνέχεια να κτιστεί το έργο».

Επιπλέον, ο Υπουργός Ενέργειας είπε ότι «η απόφασή μας είναι να συνεχιστεί» το έργο στο Βασιλικό και πρόσθεσε ότι «επειδή χρειάζεται το έργο, χρειαζόμαστε φυσικό αέριο».

Ανέφερε ότι το έργο στο Βασιλικό, με βάση για τη μελέτη της εταιρείας Technip, «την οποία λάβαμε στο τέλος του 2025, είναι μισοτέλειωτο».

«Αν είναι 40% τελειωμένο ή 60% τελειωμένο είναι πολύ τεχνικό για να μπορώ να το απαντήσω, αλλά η μόνη λύση πραγματικά είναι να τελειώσει αυτό το έργο», πρόσθεσε.

Επίσης, ανέφερε ότι τελειώνουν οι όροι προσφοράς εντός Ιουλίου, ενώ έχει διοριστεί πρόσφατα και το νέο Διοικητικό Συμβούλιο της ΔΕΦΑ, έτσι ώστε να μπορεί η ΕΤΥΦΑ που είναι 6 μέλη από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΔΕΦΑ και 3 από την ΑΗΚ, να προχωρήσει να οριστικοποιήσει αυτούς τους όρους και πρόσθεσε ότι «μέχρι το τέλος του 2026 ή πρώτο τρίμηνο του 2027 θέλουμε να έχουμε τελειώσει με τη διαδικασία των προσφορών και να έχουμε κατακυρωμένη την προσφορά».

Ο κ. Δαμιανός εξέφρασε την ελπίδα ότι δεν θα υπάρχουν νομικές διαδικασίες στη συνέχεια, έτσι ώστε να μπορεί να ξεκινήσει το έργο.

Είπε ακόμη ότι η μελέτη της Technip αναφέρεται σε τι υπολείπεται για ολοκλήρωση του έργου στο Βασιλικό και «δεν μιλά για χρονοδιαγράμματα για να τελειώσει το έργο, και έτσι δεν μπορώ να δώσω χρονοδιάγραμμα».

Ο κ. Δαμιανός είπε ότι το θέμα της επάρκειας έχει βγει στη δημοσιότητα τον τελευταίο καιρό, λόγω της δέσμευσης που έχουμε προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, έτσι ώστε οι γεννήτριες της ΑΗΚ στην Δεκέλεια να αποσυρθούν μέχρι το τέλος του 2029 και πρόσθεσε ότι το 2030 η ενέργεια που παράγουν οι γεννήτριες της ΑΗΚ στη Δεκέλεια θα πρέπει να αντικατασταθεί με κάτι άλλο.

Ανέφερε επίσης ότι η ΑΗΚ έχει προχωρήσει με παραγγελίες αντικατάστασης αυτών των γεννητριών με καινούργιες γεννήτριες με λιγότερα Μεγαβάτ, οι οποίες δύο φθάνουν στην Κύπρο το 2028 και μία το 2029 και πρόσθεσε ότι κανονικά και οι τρεις θα πρέπει να λειτουργούν μέχρι το τέλος του 2029 και αν δεν λειτουργούν και οι 3 θα πρέπει να λειτουργούν οι δύο.

«Αυτό όμως δεν θα αντικαταστήσει πλήρως τις παλιές γεννήτριες, γιατί είναι μικρότερης δυναμικότητας, οπότε η αντικατάσταση αυτών των γεννητριών από την ΑΗΚ, μπορεί να γίνει μόνο με την έλευση του φυσικού αερίου στο έργο στο Βασιλικό», πρόσθεσε.

«Η επάρκεια ηλεκτρικού ρεύματος και το έργο στο Βασιλικό μαζί με την αντικατάσταση των γεννητριών στη Δεκέλεια είναι συνυφασμένα», πρόσθεσε.

Αποθήκευση ενέργειας

Όσον αφορά στην αποθήκευση ενέργειας, ο Υπουργός Ενέργειας είπε ότι ο Διαχειριστής του Συστήματος Μεταφοράς έχει κατακυρώσει προσφορά για μπαταρίες χωρητικότητας 120 Μεγαβάτ, τις οποίες «θα έχουμε τον Ιανουάριο του 2027 και πριν το καλοκαίρι του 2027 θα δουλεύουν».

«Τούτο σημαίνει ότι θα χρησιμοποιούν περισσότερη ηλιακή ενέργεια στο μείγμα μας, θα έχουμε λιγότερες περικοπές και θα κόβουμε λιγότερο τα φωτοβολταϊκά, κυρίως των νοικοκυριών», πρόσθεσε.

 Από τη στιγμή που θα έχουμε 120 Μεγαβάτ στο ενεργειακό μας μείγμα θα βοηθήσει και στην επάρκεια», ανέφερε, προσθέτοντας, ωστόσο, ότι τις ημέρες που δεν υπάρχει ήλιος «προφανώς θα έχεις πρόβλημα και για αυτό χρειαζόμαστε το φυσικό αέριο».

Επίσης, εξέφρασε την πεποίθηση ότι «με περισσότερες ΑΠΕ στο ενεργειακό μας μείγμα θα πρέπει να υπάρχει και κάποια μείωση στις τιμές του ηλεκτρισμού».

Ανέφερε επίσης ότι διαθέτει και η ΑΗΚ 180 Μεγαβάτ για αποθήκευση, ότι έχουν δοθεί και όροι σε 16 περιπτώσεις από το ΔΣΜΚ προς ιδιώτες για 150 Μεγαβάτ και πρόσθεσε πως μέχρι το 2027 θα επιτευχθεί η σύνδεση των δικτύων της ΑΗΚ με τους ιδιώτες.

«Θεωρούμε ότι θα έχουμε 450 Μεγαβάτ αποθήκευση (ενέργειας) που θα είναι αρκετή», πρόσθεσε.

Ηλεκτρική διασύνδεση (GSI)

Αναφορικά με την ηλεκτρική διασύνδεση, ο κ. Δαμιανού είπε ότι υπήρχε δέσμευση από τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη και τον Πρωθυπουργό Μητσοτάκη τον Νοέμβριο του 2025 "να προχωρήσουμε με μία μελέτη για τα νέα οικονομικά δεδομένα που έχουν να κάνουν σχέση με τον Great Sea Interconnector (GSI)".

Ανέφερε ότι έχει συμφωνηθεί τον περασμένο Μάιο σε συνάντηση στην Κύπρο, στα πλαίσια του Άτυπου Συμβουλίου Ενέργειας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με τον ομόλογό του της Ελλάδας, με τον Ευρωπαϊκό Επίτροπο, με τον ΑΔΜΗΕ που είναι ο φορέας υλοποίησης και με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) να προχωρήσει ο ΑΔΜΗΕ με αίτηση για due diligence, στα πλαίσια χρηματοδότησης ενός δισεκατομμυρίου ευρώ, έτσι ώστε "να ξέρουμε πόσα θα στοιχίσει περισσότερο από το 1,9 δις, το οποίο υπάρχει κάτω στα χαρτιά".

Είπε ακόμη ότι το GSI «πάει πάρα πολλά χρόνια» με κόστος 1,9 δις και με χρηματοδότηση από την ΕΕ 658 εκ. ευρώ και με το υπολειπόμενο ποσό να πληρώνεται μέσα από τους λογαριασμούς ρεύματος των Κύπριων και Ελλαδιτών καταναλωτών με ποσοστά περίπου 2/3 και 1/3, αντίστοιχα.

«Δεν είναι μόνο θέμα να εξευρεθούν οι επενδυτές. Ενδεχομένως αν το κόστος είναι υπέρογκο, να προσπαθήσουμε να εξαντλήσουμε και άλλα κεφάλαια από ευρωπαϊκούς πόρους», ανέφερε, προσθέτοντας ότι αυτό «είναι πάρα πολύ σημαντικό γιατί μπορεί το GSI να αυξήσει την τιμή του ρεύματος αντί να τη μειώσει».

Ο Υπουργός Ενέργειας είπε ότι μέχρι το τέλος του χρόνου θα έχουμε τη μελέτη της ΕΤΕπ και «αναλόγως της μελέτης και του κόστους θα δούμε με ποιον τρόπο θα προχωρήσουμε».

«Το σημαντικό για μας είναι το κόστος του έργου, όχι γιατί θα το πληρώσει το κράτος, αλλά γιατί θα το πληρώσουν οι καταναλωτές στους λογαριασμούς του ρεύματος», υπογράμμισε.

Αναφορικά με δημοσιεύματα όσον αφορά την πρόθεση του Ισραήλ να γίνει πρώτα η διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ και μετά Κύπρου – Κρήτης, ο κ. Δαμιανός είπε ότι το κομμάτι Κύπρου – Ισραήλ δεν χρηματοδοτείται από την ΕΕ, και το να χρησιμοποιηθούν τα 658 εκ. ευρώ της ΕΕ που αφορούν το κομμάτι Κύπρου – Κρήτης για το άλλο κομμάτι «δεν είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να γίνει» με βάση τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς.

Υπάρχουν γεωπολιτικοί λόγοι, για τους οποίους όλοι θέλουν να γίνει αυτό το έργο, καθώς θα συνδέσει το Ισραήλ με την Ευρώπη, αλλά για μας, πέραν του γεωπολιτικού, είναι και το οικονομικό θέμα, πρόσθεσε.

Απαντώντας σε ερώτηση για τις επιφυλάξεις του Υπουργού Οικονομικών για το έργο και για διγλωσσία στην Κυβέρνηση, ο Υπουργός Ενέργειας είπε ότι  είναι «κοινή ανησυχία» το θέμα γιατί το έργο θα το πληρώσει ο Κύπριος καταναλωτής και πρόσθεσε πως δεν υπάρχει διγλωσσία στην Κυβέρνηση γιατί τους ίδιους ενδοιασμούς όσον αφορά το κόστος τους έχει και το Υπουργείο Ενέργειας.

Χρειαζόμαστε το GSI στα πλαίσια της ενεργειακής επάρκειας, αλλά τι θα είναι το κόστος του ρεύματος είναι κάτι διαφορετικό και το εξετάζουμε, πρόσθεσε.

Απαντώντας σε άλλη ερώτηση κατά πόσον η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπει ως μέτοχος ή όχι στον GSI με 100 εκ. ευρώ, ο κ. Δαμιανός είπε ότι «αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι δεν υπάρχουν προθέσεις για να μπούμε μέτοχος» και το θέμα «εκκρεμεί».

Ανέφερε επίσης ότι τα 658 εκατομμύρια ευρώ για το έργο τα πληρώνει η ΕΕ και τα  υπόλοιπα τα πληρώνει ο ΑΔΜΗΕ, μέσω χρηματοδότησης και πρόσθεσε πως ο Κύπριος καταναλωτής θα πληρώσει έναν «ψηλό επιτόκιο 8,2% που έχει συμφωνηθεί εδώ και πάρα πολλά χρόνια» πάνω στους λογαριασμούς του ρεύματος για τα επόμενα 30 χρόνια.

Τέλος, ο Υπουργός είπε ότι πρόθεση του Υπουργείου είναι να έρθουν με την ΑΗΚ και να επαναφέρουν τις μονάδες ηλεκτρισμού που έχουν μηδενιστεί από καταναλωτές με φωτοβολταϊκά που έχουν αδικηθεί – ανέρχονται μεταξύ 7.000 και 10.000 – καθώς με το συμβόλαιο που υπέγραψαν το 2021-2022 «έπρεπε να τους μηδενίζαμε κάπου μεταξύ 2036 και 2037».

Σε δηλώσεις μετά τη συνεδρία, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Νίκος Γεωργίου είπε ότι η συνάντηση με τον αρμόδιο Υπουργό «μας προκάλεσε σοβαρή ανησυχία, καθώς διαπιστώνουμε εκ μέρους της Κυβέρνησης έλλειψη ξεκάθαρου σχεδιασμού, αδράνεια και αντιφατικά μηνύματα σε κρίσιμα ενεργειακά ζητήματα που αφορούν το μέλλον της χώρας».

Αναφέροντας ότι «το πρώτο και πιο άμεσο ζήτημα είναι η επάρκεια ηλεκτρισμού», ο κ. Γεωργίου είπε ότι «ενώ ο στόχος για το 2030 θα έπρεπε να είναι η ενεργειακή ασφάλεια και η ουσιαστική μείωση του κόστους ηλεκτρισμού για πολίτες και επιχειρήσεις, με τα όσα ακούσαμε, θα επικρέμεται ο άμεσος κίνδυνος να αντιμετωπίσουμε ζήτημα επάρκειας ηλεκτρικής ενέργειας» και πρόσθεσε πως «η Κυβέρνηση οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της και να δράσει άμεσα και αποφασιστικά».

Παράλληλα, ανέφερε ότι «η Κυβέρνηση πρέπει να σταματήσει τη διγλωσσία και να παρουσιάσει ξεκάθαρη θέση για τον GSI, το οποίο πρόκειται για έργο στρατηγικής, ενεργειακής και γεωπολιτικής σημασίας για την Κυπριακή Δημοκρατία.

«Αναμένουμε την ολοκλήρωση της ανεξάρτητης αξιολόγησης, ενημέρωση για το χρονοδιάγραμμα και μία ενιαία, αξιόπιστη κυβερνητική τοποθέτηση», πρόσθεσε.

Ανέφερε επίσης ότι δεν μπορεί να παραμένει σε εκκρεμότητα το τερματικό φυσικού αερίου στο Βασιλικό, ενώ σε σχέση με την αποθήκευση ενέργειας, ανέφερε ότι «πρέπει να αποτελέσει στρατηγική προτεραιότητα και όχι συμπληρωματική πολιτική».

«Είναι απαραίτητη για την καλύτερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη σταθερότητα του δικτύου και τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις», πρόσθεσε.

Ο κ. Γεωργίου είπε ότι το συμπέρασμα είναι ότι «η χώρα χρειάζεται έναν ολοκληρωμένο και συνεκτικό ενεργειακό σχεδιασμό, με σαφείς προτεραιότητες, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και λογοδοσία».

«Η Κυβέρνηση οφείλει να ενεργήσει άμεσα για να αντιμετωπίσει την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί μετά τα μέτρα που εξήγγειλαν οι συντεχνίες της ΑΗΚ και να διασφαλίσει την ομαλή λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος από τις 9 Ιουλίου», ανέφερε και πρόσθεσε πως «η ενεργειακή ασφάλεια της χώρας δεν μπορεί να τίθεται σε κίνδυνο και οι πολίτες δεν πρέπει να βρεθούν αντιμέτωποι με το ενδεχόμενο διακοπών ηλεκτροδότησης».

Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Ανδρέας Πασιουρτίδης είπε ότι η συνάντηση με τον Υπουργό Ενέργειας «έχει ξαναφέρει στην επιφάνεια αυτό που λέμε εδώ και πάρα πολύ καιρό αναφορικά με τον ενεργειακό σχεδιασμό της παρούσας Κυβέρνησης».

«Αοριστολογίες, παραπομπή στο μέλλον, χωρίς σαφή χρονοδιαγράμματα και οδικό χάρτη και ενώ μέχρι σήμερα συζητούσαμε πότε και αν θα μειωθεί το κόστος του ηλεκτρισμού, τώρα έχουμε μπει στη συζήτηση αν θα έχουμε ρεύμα μετά το 2029», πρόσθεσε.

Ανέφερε ότι «η ενεργειακή επάρκεια της χώρας τίθεται σε κίνδυνο» και πρόσθεσε πως σήμερα δεν άκουσαν πράγματα τα οποία τους καθησύχασαν ότι «η κατάσταση είναι ελεγχόμενη από κυβερνητικής πλευράς, είτε αυτό αφορά το έργο στο Βασιλικό, είτε αφορά την αποθήκευση, είτε αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση, είτε ακόμα και αν αυτό αφορά τον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό της Δεκέλειας που από το τέλος του 2029 και έπειτα δεν θα μπορούν να λειτουργούν οι υφιστάμενες μονάδες παραγωγής».

Ο κ. Πασιουρτίδης είπε ότι «η Κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να κάνει το παραμικρό έργο όσον αφορά την ενέργεια και για τη μείωση του κόστους της τιμής του ρεύματος για τους καταναλωτές».

«Σε ενάμιση χρόνο από σήμερα που θα αλλάξει η Κυβέρνηση, δεν νομίζω με αυτά που έχουμε ακούσει να μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι», πρόσθεσε.

Είπε ακόμη ότι συζήτησαν και εναρμονιστικό νομοσχέδιο που αφορά τη μείωση των εκπομπών στα καύσιμα κίνησης και πρόσθεσε πως αυτό σημαίνει ότι «πλέον θα υπάρξει με την εφαρμογή αύξηση του κόστους των καυσίμων».

«Έχουμε τονίσει στους εκπροσώπους του Υπουργείου Εμπορίου ότι αυτή η συζήτηση θα πρέπει να συνοδεύεται και από πολιτικές προθέσεις όσον αφορά συγκεκριμένα ζητήματα», ανέφερε και διερωτήθηκε τι θα γίνει με τη διπλή φορολογία στα καύσιμα και κατά πόσον έχει πρόθεση να την καταργήσει η Κυβέρνηση και τΙ θα γίνει όταν θα υπάρχει το χρηματιστήριο των ρύπων και στα καύσιμα κίνησης και ποιος θα επωμίζεται αυτό το κόστος.

Ανέφερε ότι κάποιες προβλέψεις λένε και για αύξηση μέχρι και 15%, ενώ διερωτήθηκε ποιες επιπτώσεις θα έχει στις αερομεταφορές και κατ΄ επέκταση στον τουρισμό η αύξηση του κόστους των καυσίμων.

«Αυτό που είπαμε στην Κυβέρνηση είναι ότι την επόμενη φορά που θα έρθει για συζήτηση αυτού του νομοσχεδίου να είναι έτοιμη να δώσει απαντήσεις όσον αφορά τις πολιτικές προθέσεις που θα οδηγήσουν ναι μεν στη ψήφιση του εναρμονιστικού νομοσχεδίου, αλλά παράλληλα θα ληφθούν και αποφάσεις για την μείωση του κόστους στον καταναλωτή», κατέληξε.

Ο βουλευτής του ΕΛΑΜ Λίνος Παπαγιάννης είπε ότι έθεσαν σειρά ζητημάτων και ερωτημάτων που αφορούν το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας όπως είναι μεταξύ άλλων «το τι συμβαίνει με τους χώρους αποθήκευσης ενέργειας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις και το πού βρισκόμαστε για την ηλεκτρική διασύνδεση».

Ανέφερε ότι σε πρώτη φάση υπήρξε μία ενημέρωση από τον Υπουργό για κάποια χρονοδιαγράμματα, για μελέτες που αναμένει η κυβέρνηση, αλλά «το καυτό ερώτημα όμως που αφορά το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, δεν έχει απαντηθεί».

«Από τη δική μας πλευρά αναμένουμε ότι το συντομότερο δυνατόν, όχι μόνο θα απαντηθεί αυτό το ερώτημα, αλλά στην πράξη θα μπορέσουν να βρεθούν και οι λύσεις για να δει ο καταναλωτής ότι όντως μειώνεται η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος», πρόσθεσε.

Είπε ακόμη ότι αναμένουν νέα ενημέρωση για ερωτήματα που έχουν θέσει.

Ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Χρύσης Παντελίδης είπε ότι η νέα Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ενέργειας είχε τη δυνατότητα να συζητήσει με τον Υπουργό Ενέργειας εφ’ όλης της ύλης του χαρτοφυλακίου του.

Ανέφερε ότι τα ζητήματα της ενέργειας ξεχώρισαν σε αυτή τη συζήτηση, όπως είναι το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, το ζήτημα της έλευσης του φυσικού αερίου, το ζήτημα της αξιοποίησης του κυπριακού φυσικού αερίου, της αποθήκευσης της ενέργειας και της λειτουργίας των ΑΠΕ.

«Είναι θέματα τα οποία απασχολούν και θα απασχολούν το επόμενο διάστημα την δημόσια συζήτηση στην Κύπρο», πρόσθεσε.

Ο κ. Παντελίδης είπε ότι το ΔΗΚΟ δήλωσε «για ακόμα μία φορά» τη στήριξή του στον Υπουργό Ενέργειας και τις ενέργειές του, αλλά και την ετοιμότητά του για συνεργασία τόσο «μέσω της στήριξης κυβερνητικών νομοσχεδίων όσο και μέσω της υποβολής προτάσεων νόμου στο εποικοδομητικό κλίμα, το οποίο διακρίνει τη συγκεκριμένη κοινοβουλευτική επιτροπή».

Τέλος, εξέφρασε βεβαιότητα ότι το επόμενο διάστημα και με την έναρξη της νέας σεζόν της κοινοβουλευτικής περιόδου «θα έχουμε τη δυνατότητα για στενότερη συνεργασία».