Tην Παρασκευή το πόρισμα του ENTSO-E για τα blackout στην Ιβηρική - Τι μάθαμε έως τώρα για τα ευρωπαϊκά δίκτυα

Πέντε μήνες μετά τη διακοπή ρεύματος που βύθισε την Ισπανία και την Πορτογαλία στο σκοτάδι στις 28 Απριλίου, το γεγονός αυτό καθ΄αυτό σε ό,τι αφορά τα ακριβή αίτια παραμένει σε εκκρεμότητα. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ENTSO-E) σχεδιάζει να δημοσιεύσει τα συμπεράσματά του σχετικά με τα αίτια της διακοπής αυτή την εβδομάδα. Τα πρώτα στοιχεία πάντως, δείχνουν έλλειψη ανταπόκρισης του δικτύου.

Η αποκατάσταση της συχνότητας του δικτύου  διήρκεσε περισσότερες από έξι ώρες σε ορισμένες περιοχές, σύμφωνα με  προκαταρκτική έρευνα του ENTSO-E που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο. Αυτός ο χρόνος είναι πολύ μεγαλύτερος από τη μέγιστη αναμενόμενη απόκριση των 30 λεπτών από τη διαδικασία εφεδρείας συχνότητας.  

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA) ως πιθανοί παράγοντες που προκάλεσαν την εκτεταμένη διακοπή ρεύματος, φέρονται η ανεπαρκής χρήση και διαστασιολόγηση των υπηρεσιών εφεδρείας συχνότητας από τον ισπανικό διαχειριστή συστήματος μεταφοράς (TSO). Ανεξάρτητα από την ακριβή αιτία, είναι βέβαιο ότι η έλλειψη ανταπόκρισης του δικτύου ήταν ένας σημαντικός λόγος για την παρατεταμένη διακοπή ρεύματος.

Οι αναλυτές του IEEFA υπογραμμίζουν παράλληλη ότι το ίδιο το γεγονός καταδεικνύει ότι οι ευρωπαϊκοί ΔΣΜ πρέπει να ενισχύσουν τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και να ενσωματώσουν περισσότερα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αποθήκευσης ενέργειας. Με τις κατάλληλες επενδύσεις, τα δίκτυα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας, της ασφάλειας και της οικονομικής προσιτότητας. 

Δεν είναι η πρώτη προειδοποίηση

Η διακοπή ρεύματος έδειξε ότι η έλλειψη επενδύσεων στο δίκτυο μπορεί να απειλήσει την ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας. Επίσης, αποκάλυψε τον κίνδυνο ανεπαρκούς ανθεκτικότητας του δικτύου σε ένα δίκτυο με υψηλά επίπεδα ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. 

Μια κοινή έκθεση του Μαΐου 2025 από τις Beyond Fossil Fuels, Ember, E3G και IEEFA επισήμανε αυτήν την αδυναμία. Σύμφωνα με την έρευνα, τα υψηλά επίπεδα περικοπής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας το 2024 δείχνουν την ανάγκη για περισσότερες επενδύσεις σε τεχνολογίες «καθαρής ευελιξίας» - όπως η ευελιξία από την πλευρά της ζήτησης και η αποθήκευση ενέργειας - και η εξισορρόπηση του δικτύου. Εν τω μεταξύ, οι ουρές έργων ηλιακής, αιολικής ενέργειας και αποθήκευσης που περιμένουν συνδέσεις με το δίκτυο έχουν επεκταθεί σε όλη την Ευρώπη. Η έκθεση διαπίστωσε ότι η ποσότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που έχουν κολλήσει σε ουρές είναι υπερτριπλάσια από την χωρητικότητα που απαιτείται για να επιτύχει η ΕΕ τους ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους της για το 2030.  

Παρωχημένες διαδικασίες

Οι παρωχημένες διαδικασίες σύνδεσης με το δίκτυο επιδεινώνουν αυτές τις ουρές αναμονής. Αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη για ενίσχυση και βελτίωση του δικτύου, μαζί με μεγαλύτερη υποστήριξη για βοηθητικές υπηρεσίες (εφεδρείες ελέγχου συχνότητας), η έλλειψη των οποίων έχει αναγνωριστεί εδώ και καιρό ως τροχοπέδη στην ενεργειακή μετάβαση. 

Το IEEFA αναφέρει επίσης ότι με τις σωστές επενδύσεις, τα οφέλη θα είναι σημαντικά: 

• εκκαθάριση των ουρών αναμονής
• παροχή καθαρής ενέργειας αντί σπατάλης και 
• ένα πιο ανθεκτικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας.  

Οικονομική σκοπιμότητα για επενδύσεις σε δίκτυα 

Παρά το προβλήματα ωστόσο, που εντοπίζονται έχει αρχίσει να καταγράφεται κάποια κινητικότητα: τον περασμένο Ιούνιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε τις πολυαναμενόμενες  οδηγίες σχετικά με τις προβλεπτικές επενδύσεις για τα ηλεκτρικά δίκτυα. 

Αυτό επιτρέπει στις ρυθμιστικές αρχές να εγκρίνουν έργα πριν υπάρξει συγκεκριμένη ζήτηση. Η Επιτροπή εκτιμά ότι μόνο το δίκτυο μεταφοράς της ΕΕ θα απαιτήσει επένδυση 477 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2040, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οι ΔΣΜ να αξιοποιήσουν πολλαπλά κανάλια χρηματοδότησης.

Τον Ιούνιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε αλλαγές στον σχεδιασμό δικτύων που θα επηρεάζουν το κόστος και τα κίνητρα, καθώς και ταχύτερη διαδικασία έγκρισης για τις υποδομές ενέργειας. Μέχρι το τέλος του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να καθορίσει συγκεκριμένα μέτρα και έργα για την επιτάχυνση των επεκτάσεων του δικτύου.

Η πρόσβαση σε χρηματοδότηση

Τα επιχειρήματα υπέρ των εξωτερικών επενδύσεων είναι βάσιμα, προσφέροντας ορατές αποδόσεις που συνήθως υποστηρίζονται από καθιερωμένα κανονιστικά πλαίσια.  Η πλειονότητα των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς (TSO) της Ευρώπης έχουν αξιολογήσεις επενδυτικής βαθμίδας , που υποδηλώνουν εύκολη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και σχετικά χαμηλό κόστος κεφαλαίου, καθώς και ένα χρηματοοικονομικό απόθεμα για την υποστήριξη της επέκτασης των επενδυτικών τους προγραμμάτων.

Για παράδειγμα τον Ιούλιο, η ιταλική Terna έθεσε ένα σημαντικό προηγούμενο, καθιστώντας την πρώτη εταιρεία διαχείρισης ηλεκτρικού δικτύου που εξέδωσε ομόλογα βάσει του  Ευρωπαϊκού Προτύπου Πράσινων Ομολόγων , επιδεικνύοντας μια βέλτιστη πρακτική αξιοποίησης βιώσιμης χρηματοδότησης για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης δικτύων. Η συναλλαγή των 750 εκατομμυρίων ευρώ υπερκαλύφθηκε σχεδόν πέντε φορές , επιτρέποντας τη μείωση των spreads.

Οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ έχουν σταδιακά απελευθερωθεί από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 και οι ιδιώτες επενδυτές έχουν γίνει βασική πηγή χρηματοδότησης για τις επεκτάσεις του δικτύου. Ιδιωτικά χρηματοδοτούμενες επιχειρήσεις περιλαμβάνουν τον αγωγό Elemed ισχύος 600 MW μεταξύ Ιταλίας και Τυνησίας, ο οποίος εγκρίθηκε και από τα δύο έθνη το 2024, και τον διασυνδετικό αγωγό Greenlink ισχύος 504 MW μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ιρλανδίας, ο οποίος ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2025.

Περισσότερο από το 44% των θεσμικών επενδυτών θεωρούν την Ευρώπη ως τον προτιμώμενο προορισμό τους για επενδύσεις σε μετοχικό κεφάλαιο υποδομών, από 33% το 2024, σύμφωνα με έρευνα που διεξήγαγε η IFM Investors τον Μάιο του 2025.

Τι ακολουθεί

Η ισπανική κυβέρνηση έχει ξεκινήσει έρευνα για τη διακοπή ρεύματος, ώστε να παράσχει μια αντικειμενική περιγραφή του συμβάντος. Ενώ το ENTSO-E θα δημοσιεύσει τα συμπεράσματά του στις 3 Οκτωβρίου, θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι αυτά τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν την άποψη του TSO. 

Όπως προειδοποίησε η κοινή έκθεση τον Μάιο, είναι σαφές ότι ο ανεπαρκής σχεδιασμός κεφαλαιουχικών δαπανών από τους ΔΣΜ όχι μόνο περιορίζει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά και αποδυναμώνει την ανθεκτικότητα του δικτύου όταν η προσφορά και η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι ισορροπημένες.

Η Ευρώπη διαθέτει πλέον τα εργαλεία για να διορθώσει αυτό το πρόβλημα, υποστηριζόμενη από την πιο ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική βιώσιμης χρηματοδότησης στον κόσμο. 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει το  Ευρωπαϊκό Πακέτο για τα Δίκτυα Ενέργειας . Αυτό πρέπει να υποστηρίζει νομικές εντολές ευθυγραμμισμένες με το κλίμα, ισχυρότερη διακυβέρνηση και εποπτεία, καθώς και καινοτόμες λύσεις για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενσωμάτωση της αποθήκευσης.

Ενιαίο μέτωπο

Και όπως υπογραμμίζει ο αναλυτής του IEEFA,  Τζόναθαν Μπρίγκελ, εάν η Ευρώπη μπορέσει να δράσει σε αυτά τα μέτωπα, τα δίκτυα θα μετατραπούν από τον αδύναμο κρίκο σε θεμέλιο για την κλιματική ουδετερότητα της ηπείρου. Αυτό μπορεί επίσης να αποφέρει μακροπρόθεσμα κοινωνικοοικονομικά οφέλη μέσω της ηλεκτροδότησης, των μελλοντικά ανθεκτικών υποδομών και της μειωμένης έκθεσης στην αστάθεια των τιμών των βασικών προϊόντων. 

Το Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA) εξετάζει ζητήματα που σχετίζονται με τις αγορές ενέργειας, τις τάσεις και τις πολιτικές. Αποστολή του Ινστιτούτου είναι να επιταχύνει τη μετάβαση σε μια διαφοροποιημένη, βιώσιμη και κερδοφόρα ενεργειακή οικονομία.