Ενεργειακές Κοινότητες: τι απέγινε η ενεργειακή δημοκρατία;

Με την εισαγωγή του ν.5037/2023 δημιουργήθηκαν νέα δύο είδη ενεργειακών κοινοτήτων, οι Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας (ΚΑΕ) και οι Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (ΕΚΠ), οι οποίες εμφανίζουν μικρές διαφοροποιήσεις στις κατηγορίες μελών που μπορούν να συμμετάσχουν καθώς και στις δραστηριοτητές με τις οποίες μπορούν να ασχοληθούν.

Επιπλέον, υπάρχουν σαφείς περιορισμοί προκειμένου να διασφαλιστεί η εντοπιότητα, αλλά και η δημοκρατικότητα των διαδικασιών: ο ελάχιστος αριθμός μελών για φυσικά πρόσωπα είναι 30, αφού κανένα μέλος δεν μπορεί να έχει περισσότερο από το 20% των συνεταιριστικών μερίδων (ισχύουν εξαιρέσεις για ΟΤΑ και νησιωτικούς ΟΤΑ). Ανεξαρτήτως ποσοστού, όλοι συμμετέχουν στη Γενική Συνέλευση με μία ισότιμη ψήφο, ενώ εισάγεται η προϋπόθεση της ύπαρξης εγγύτητας στην περιοχή άσκησης των δραστηριοτήτων της ενεργειακής κοινότητας. Ειδικότερα για τις ΚΑΕ απαιτείται η συνδρομή του κριτηρίου της εγγύτητας για το 50 συν 1% των μελών της, ενώ τις ΕΚΠ η συνδρομή του κριτηρίου απαιτείται μόνο σε περίπτωση που αναπτύσσουν δραστηριότητες των ΚΑΕ.

“Πρωταρχικός σκοπός μιας Ενεργειακής Κοινότητας δεν είναι το  οικονομικό κέρδος, αλλά η προσφορά στα μέλη της και στις τοπικές περιοχές δραστηριοποίησής της, περιβαλλοντικού, οικονομικού και κοινωνικού οφέλους”, τονίζει ο νόμος.

Η πρότερη νομοθεσία (2018) θέλοντας να ενισχύσει το νέο (τότε) θεσμό, έδωσε μια σειρά από κίνητρα και προνόμια στις Ενεργειακές Κοινότητες. Προτεραιότητα στους όρους σύνδεσης, μειωμένες εγγυητικές και ταρίφα 10% υψηλότερη από τα έργα ιδιωτών. Για ένα διαστημα μάλιστα η Κοινότητα μπορούσε να μεταβιβαστεί σε ένα ιδιώτη διατηρώντας όλα της τα προνόμια. Πολλοί έσπευσαν να εκμεταλλευτούν το γεγονός και κυρίως την προτεραιότητα στους όρους σύνδεσης.

Διαμορφώθηκε έτσι μια κατάσταση στην οποία έχουν εγκατασταθεί 2,24 GW έργων Ενεργειακών Κοινοτήτων (στοιχεία ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ Απριλίου 2025) εκ των οποίων μόλις 62 MW (2,8%) αφορούν αυτοπαραγωγή. Τον Απρίλιο του 2025, οι Ενεργειακές Κοινότητες κατείχαν το 22% περίπου της ισχύος των συνολικά εγκατεστημένων φωτοβολταϊκών στη χώρα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι με την ψήφιση του ν.5037/2023 “πάγωσαν” οι νέες αιτήσεις έργων ενεργειακών κοινοτήτων, ενώ μειώθηκε ο απόλυτος αριθμός τους. Ο νόμος είναι πλέον ιδιαίτερα αυστηρός με όσους χρησιμοποιούσαν τις ενεργειακές κοινότητες για να παρακάμψουν την προτεραιότητα στους όρους σύνδεσης ή να αποκτήσουν άλλα προνόμια. Συγκεκριμένα, προβλέπει ότι “δεν επιτρέπεται η μεταβίβαση Αδειών Παραγωγής, Βεβαιώσεων Παραγωγού ή Βεβαιώσεων Ειδικών Έργων και λοιπών αδειών και εγκρίσεων σταθμών παραγωγής ενέργειας που ανήκουν σε ΚΑΕ ή ΕΚΠ” και “απαγορεύεται κάθε είδους συμμετοχή ΚΑΕ ή ΕΚΠ σε εταιρικό μετασχηματισμό με οποιαδήποτε ιδιότητα, ιδίως ως απορροφώμενη, απορροφώσα, συγχωνευόμενη, διασπώμενη, εισφέρουσα, επωφελούμενη, συνιστώμενη (νέα) ή μετατρεπόμενη”.

Το κυνήγι του οικονομικού κέρδους έκανε τις Ενεργειακές Κοινότητες να ανθίσουν. Θα συνεχίσουν την ανθοφορία και τώρα που καλούνται να προσφέρουν στα μέλη τους και στις τοπικές περιοχές δραστηριοποίησής τους, περιβαλλοντικό, οικονομικό και κοινωνικό όφελος μέσω της αυτοκατανάλωσης;