Πρεμιέρα μίας νέας εποχής η εικόνα της DAM με υψηλές αρνητικές τιμές και μαζικές εισαγωγές – Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν στο καινούριο τοπίο

Ισχυρή «πρόγευση» από το προσεχές μέλλον, στο οποίο αναμένεται να «πυκνώσουν» οι αρνητικές τιμές στην DAM σε περιόδους υπερπαραγωγής ΑΠΕ, δίνει η σημερινή ημέρα. Πιο συγκεκριμένα, η εγχώρια αγορά Επόμενης Ημέρας θα «γυρίσει» σε αρνητικό έδαφος κατά το χρονικό διάστημα 11:00 – 17:00 (Ώρα Κεντρικής Ευρώπης), με το συγκεκριμένο μάλιστα 7ωρο να καταγράφονται ακόμη και τιμές -50 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.

Η «επίδοση» αυτή θα σημειωθεί το δίωρο 14:00 και 15:00 και, όπως είναι φυσικό, πρόκειται για ιστορικό ρεκόρ για την εγχώρια DAM. Είναι ενδεικτικό ότι η μικρότερη αρνητική ωριαία τιμή έως τώρα ήταν μόλις -1,02 ευρώ ανά Μεγαβατώρα. Ωστόσο, η εν λόγω τιμή θα ξεπεραστεί ήδη από τις 11:00 (με την DAM στα -3 ευρώ ανά Μεγαβατώρα), με το επόμενο δίωρο να «βυθίζεται» στα -20 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, στη συνέχεια να μειώνεται στα επίπεδα ρεκόρ των -50 ευρώ ανά Μεγαβατώρα και έπειτα να ανακάμπτει σταδιακά -αρχικά στα -25 ευρώ ανά Μεγαβατώρα και στη συνέχεια στα -5,17 ευρώ ανά Μεγαβατώρα- πριν επιστρέψει σε θετικό έδαφος. 

Σε αυτό το πλαίσιο, το επίμαχο 7ωρο καθιστά τη σημερινή ημέρα ορόσημο, ενώ ταυτίζεται με τις μεσημβρινές ώρες όπου κορυφώνεται η παραγωγή των φωτοβολταϊκών. Αν και δεν μπορεί να προδικαστεί κατά πόσο η εγχώρια DAM θα «ξαναγράψει» τόσο χαμηλές τιμές, το σίγουρο είναι πως στο προσεχές μέλλον θα «πυκνώσουν» οι περιπτώσεις όπου θα κινείται κάτω από το 0. Ο δρόμος θα ανοίξει με την αναστολή των αρνητικών προσφορών στην αγορά Εξισορρόπησης, αρχικά στα -50 ευρώ ανά MWh όπως έχει γράψει το energypress, δημιουργώντας έτσι τα οικονομικά «σήματα» στους ΦΟΣΕ για τήρηση των Προγραμμάτων Αγοράς. 

Είτε πρόκειται για τις αρνητικές τιμές στην DAM είτε για τις περικοπές (που αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος), η αιτία είναι το γεγονός ότι στις ΑΠΕ δρομολογούνται συνθήκες συστημικής υπερδυναμικότητας ως προς την τελική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας σε ετήσια βάση, όπως έχει επισημάνει κατ΄ επανάληψη ο πρόεδρος του ΣΠΕΦ, Στέλιος Λουμάκης. Μάλιστα, σύμφωνα με τον κ. Λουμάκη, οι αρνητικές τιμές θα λειτουργήσουν σαν «φυσικό φρένο της αγοράς», καθώς πλέον το μεγαλύτερο ποσοστό απορρίψεων «πράσινης» παραγωγής θα γίνεται στο πλαίσιο τήρησης των Market Schedule. Επομένως, οι περικοπές από τους Διαχειριστές θα γίνουν πολύ στοχευμένες και συγκεκριμένες. 

Μάλιστα, οι αρνητικές τιμές εντοπίζονται κατά τις μεσημβρινές ώρες, ως απόρροια της «μονοκαλλιέργειας» τα τελευταία χρόνια των φωτοβολταϊκών – τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Είναι ενδεικτικό ότι πριν και μετά το επίμαχο 7ωρο, οι τιμές στην DAM παραπέμπουν σε συνθήκες «κανονικότητας» - αγγίζοντας μάλιστα μέχρι και τα 99,63 ευρώ ανά Μεγαβατώρα. Επίσης, η χώρα μας τις ώρες αυτές παύει να είναι εισαγωγική και γίνεται εξαγωγική προς τη Βουλγαρία.

Γιατί η DAM «βυθίζεται» σήμερα μέχρι τα -50 ευρώ ανά MWh;

Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, βασικός λόγος είναι το ότι κινούνται σε έντονα αρνητικό έδαφος όλες οι ευρωπαϊκές αγορές -αφού είναι σχεδόν πανευρωπαϊκός ο συγχρονισμός στη «μονοκαλλιέργεια» φωτοβολταϊκών- μεταξύ των οποίων και οι χώρες στη «γειτονιά» μας. Πιο συγκεκριμένα, το επίμαχο 7ωρο, Βουλγαρία και Ρουμανία (που είναι απολύτως συζευγμένες) «γράφουν» τιμές από -3 έως -100,59 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, με συνέπεια να καταγράφονται αθρόες εισαγωγές μέσω των διασυνδέσεων Ελλάδας – Βουλγαρίας.

Μάλιστα, στο διάστημα 12:00 – 16:00 (Ώρα Κεντρικής Ευρώπης) οι εισαγωγές φτάνουν στο μέγιστο όριο της δυναμικότητας των δύο διασυνδέσεων, ώστε να υπάρχει decoupling Ελλάδας και Βουλγαρίας. Την ίδια στιγμή, βρίσκεται εκτός λειτουργίας η διασύνδεση με την Ιταλία, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξαγωγές. Παράλληλα, η ζήτηση κινείται σήμερα σε χαμηλά επίπεδα -με το φορτίο στο σύστημα να μην ξεπερνά τα 5.057 Μεγαβάτ- με συνέπεια ένα μεγάλο μέρος της να καλύπτεται από τις εισροές από τη Βουλγαρία.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Αγοράς του ΕΧΕ, για παράδειγμα, στις 14:00 το μερίδιο των εισαγωγών καλύπτει το 27%. Από την υπόλοιπη ζήτηση που απομένει, το μεγαλύτερο μερίδιο καλύπτεται από τις ΑΠΕ, οι οποίες για παράδειγμα στις 14:00 αγγίζουν 62,5%. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, στη συντριπτική τους πλειονότητα πρόκειται για έργα του χαρτοφυλακίου που εκπροσωπεί ο ΔΑΠΕΕΠ (έργα με Συμβάσεις Ενίσχυσης Σταθερής Τιμής -ΣΕΣΤ και Συμβάσεις Πώλησης Ηλεκτρικής Ενέργειας -ΣΠΗΕ), που είναι οικονομικώς αδιάφορα για τα επίπεδα στα οποία διαμορφωθεί η DAM – και για τα οποία ο Διαχειριστής υποβάλλει προσφορές στη χαμηλότερη δυνατή τιμή (-500 ευρώ ανά Μεγαβατώρα) ώστε να ενταχθούν στην DAM.

Το επίμαχο 7ωρο, το Πρόγραμμα Αγοράς συμπληρώνεται από λιγνίτη, για την κάλυψη των αναγκών τηλεθέρμανσης. Επίσης, στο  Πρόγραμμα Αγοράς του ΕΧΕ δίνουν το παρών και μονάδες αερίου, με μερίδιο που τις συγκεκριμένες ώρες κινείται κατά κανόνα κάτω από 3%. Στελέχη του κλάδου σημειώνουν πως πρόκειται για μονάδες που οι παραγωγοί τους θέλουν να βρίσκονται σε λειτουργία, ώστε να συμμετάσχουν στο balancing.

Ποιος πληρώνει για να "δώσει" το ρεύμα του και ποιος ωφελείται;

Λόγω marginal price, από τις 11:00 μέχρι τις 17:00 όλες οι Μεγαβατώρες που διατίθενται στην εγχώρια αγορά πωλούνται στην τιμή που διαμορφώνεται κάθε ώρα. Επομένως, οι εισαγωγές διατίθενται επί πληρωμή, ενώ το ίδιο ισχύει με την παραγωγή του χαρτοφυλακίου του ΔΑΠΕΕΠ, των λιγνιτικών μονάδων, των σταθμών αερίου καθώς και όποιων άλλων ΑΠΕ (εκτός συμβάσεων ΣΕΣΤ και ΣΠΗΕ) υπέβαλαν αρνητικές προσφορές για να ενταχθούν στο Market Schedule.

Όσον αφορά πάντως τις εισαγωγές, παρά το γεγονός ότι η εγχώρια DAM κινείται σε αρνητικό έδαφος, για έναν trader υπάρχει κέρδος από το γεγονός ότι η ελληνική αγορά κινείται υψηλότερα από τη βουλγαρική. Επομένως, αν π.χ. στις 14:00 πληρώσει στο IBEX 100,59 ευρώ για κάθε Μεγαβατώρα που εξασφαλίζει, έχει οικονομικό όφελος να πληρώσει 50 ευρώ ανά Μεγαβατώρα για να τη διαθέσει στην ελληνική DAM.

Την ίδια στιγμή, παρά το γεγονός ότι η ένταξη στην DAM του χαρτοφυλακίου του ΔΑΠΕΕΠ «μεταφράζεται» σε αρνητική εκροή, με αυτό τον τρόπο τα έργα διασφαλίζουν το εγγυημένο έσοδό τους. Όπως προαναφέρθηκε, μία μονάδα αερίου μπορεί επίσης να καταλήξει να έχει θετικό οικονομικό ισοζύγιο, αν τα έσοδά της από την αγορά Εξισορρόπησης είναι μεγαλύτερα από το ποσό που πλήρωσε υποβάλλοντας αρνητική προσφορά, για να ενταχθεί στο Πρόγραμμα Αγοράς του ΔΑΠΕΕΠ.

«Χώρο» για υποβολή αρνητικών προσφορών έχουν επίσης οι ΑΠΕ που εξυπηρετούν PPAs. Κι αυτό γιατί η οικονομική τους εκμετάλλευση είναι αδιάφορη από τα επίπεδα στα οποία θα διαμορφωθεί η DAM, αφού εξαρτάται από τη διμερή οικονομική συναλλαγή ανάμεσα στον παραγωγό και τον off-taker. Επίσης, και οι καθετοποιημένοι «παίκτες» μπορούν να υποβάλουν αρνητικές προσφορές, καθώς η οικονομική εκροή τους αντισταθμίζεται με τη χαμηλότερη τιμή με την οποία εξασφαλίζουν ηλεκτρική ενέργεια ως προμηθευτές, για να εξυπηρετήσουν το πελατολόγιό τους. Πάντως, όλες οι ενδείξεις συγκλίνουν στο ότι σήμερα δεν έχουν υποβληθεί από ΦΟΣΕ αρνητικές προσφορές για έργα με ΣΕΔΠ.

Από την άλλη πλευρά, σαφές κέρδος έχουν οι προμηθευτές. Κι αυτό γιατί τις ώρες με αρνητικές τιμές, όχι μόνον δεν πληρώνουν, αλλά αμείβονται για την ενέργεια που θα εξασφαλίσουν από την DAM, για να καλύπτουν τις ανάγκες του πελατολογίου τους. 

Τι ισχύει για τους μη καθετοποιημένους παραγωγούς με συμβάσεις ΣΕΔΠ;

Για τα έργα με ΣΕΔΠ (Συμβάσεις Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης), αρνητικές τιμές στην DAM σημαίνουν πως θα πρέπει να πληρώσουν στην ωριαία ΤΕΑ για τις ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας που θα εγχύσουν – και βέβαια ότι δεν θα λάβουν λειτουργική ενίσχυση από τον ΔΑΠΕΕΠ. Όπως προαναφέρθηκε, όλες οι πληροφορίες «δείχνουν» πως οι ΦΟΣΕ δεν έχουν υποβάλει σήμερα αρνητικές τιμές για έργα με ΣΕΔΠ που εκπροσωπούν.

Ενόψει της επαναφοράς των αρνητικών τιμών στην αγορά Εξισορρόπησης, οι aggregators δρομολογούν τόσο τη νομική διαδικασία (δηλαδή την εξασφάλιση της συγκατάθεσης των παραγωγών) όσο και την τεχνική προετοιμασία, για να μπορούν να περικόπτουν την παραγωγή των έργων που εκπροσωπούν, όταν οι προσφορές δεν «περνούν» στην DAM. Αυτό σημαίνει πως, ακόμη και στα έργα με ενεργοποιημένο εξοπλισμό «set point» που εκπροσωπούν, προς ώρας οι ΦΟΣΕ μπορούν να περικόψουν την παραγωγή μόνο ενός περιορισμένου αριθμού τους.

Επομένως, πρακτικά σήμερα στις περισσότερες περιπτώσεις έγκειται στη διακριτική ευχέρεια των παραγωγών να «κρατήσουν κλειστά» τα έργα τους το 7ωρο που υπάρχουν αρνητικές τιμές, ώστε να μην πληρώσουν για την παραγωγή τους. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ΦΟΣΕ έχουν αποστείλει από χθες ενημερώσεις στους πελάτες τους. Πάντως, λόγω των περικοπών που θα χρειαστεί να πραγματοποιήσουν σήμερα οι Διαχειριστές, είναι πολύ πιθανό τα περισσότερα έργα με ΣΕΔΠ να βρεθούν έτσι κι αλλιώς εκτός συστήματος τις επίμαχες ώρες.

Στόχος των aggregators είναι να μπορούν να ελέγχουν το χαρτοφυλάκιό τους (δηλαδή τα έργα με ενεργοποιημένο «set-point») μέχρι την επαναφορά των αρνητικών τιμών στο balancing, η οποία θα καταστήσει επιβεβλημένη την τήρηση των Προγραμμάτων Αγοράς. Ο ΣΠΕΦ έστειλε σχετικό μήνυμα στα μέλη του με έργα ΣΕΔΠ, προτείνοντάς τους να ζητήσουν από τον ΦοΣΕ τους να τους κατατάσσει συστηματικά καθημερινά σε χωριστό χαρτοφυλάκιο ΑΠΕ με προσφορά μη αρνητικής τιμής στην προημερήσια αγορά, έτσι ώστε για οποιαδήποτε χρονομονάδα προκύπτει αρνητική τιμή, να μην συμμετέχουν στην αγορά κατά την χρονομονάδα αυτή. 

Προς επίρρωση της διακοπής της παραγωγής κατά τις χρονομονάδες που τα πάρκα με ΣΕΔΠ δεν θα έχουν ενταχθεί στην προημερήσια αγορά, οπότε και δεν πρέπει να εγχέει ενέργεια, θα χρειαστεί να ζητήσουν από τον ΦοΣΕ μέσω του συστήματος set-point που έχουν εγκαταστήσει, να το αποκόπτει κιόλας.

Πώς συνδέεται το θέμα των περικοπών με τις αρνητικές τιμές;

Όπως προαναφέρθηκε, ο κλάδος των ΑΠΕ βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε μεταβατική φάση, με τους ΦΟΣΕ προς ώρας να μην μπορούν να διασφαλίσουν την τήρηση των Προγραμμάτων Αγοράς τους. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι εκτός από τα έργα της Ομάδας Β (τα οποία δεν διαθέτουν ενεργοποιημένο εξοπλισμό «set-point»), οι ΦΟΣΕ δεν μπορούν να περικόψουν και σημαντική μερίδα από τα υπόλοιπα έργα που εκπροσωπούν, όταν οι προσφορές τους δεν έχουν «περάσει» στην DAM.

Επομένως, μέχρι την επαναφορά των αρνητικών τιμών στο balancing, όταν η DAM κινείται σε αρνητικό έδαφος (όπως σήμερα), η περικοπή των έργων με «set-point» θα γίνεται είτε από τους ιδιοκτήτες τους (για να μην ζημιωθούν οικονομικά) είτε από τους διαχειριστές όταν χρειάζεται για την ευστάθεια του συστήματος. Μάλιστα, σήμερα οι ανάγκες για περικοπές από τις 11:00 μέχρι τις 17:00 θα είναι ιδιαίτερα ενισχυμένες, λόγω τόσο της χαμηλής ζήτησης όσο και των αυξημένων εισαγωγών – οι οποίες θα περιορίσουν την κάλυψη των εγχώριων αναγκών από το ηλεκτροπαραγωγικό δυναμικό της χώρας μας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, το «ψαλίδι» σε επίπεδο 24ωρου θα διαμορφωθεί σήμερα σε 54,5 Γιγαβατώρες, ήτοι το 43% περίπου της «πράσινης» παραγωγής. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΔΕΔΔΗΕ έχει ήδη ενημερώσει τους παραγωγούς με έργα της Ομάδας Β, να απενεργοποιήσουν τα έργα τους στο διάστημα 11:00-16:00 – όπως έχουν κάνει και όλες τις προηγούμενες ημέρες από τη Δευτέρα 28 Απριλίου. Παράλληλα, ο ΑΔΜΗΕ επέκτεινε την περίοδο επιφυλακής μέχρι και την Κυριακή 4 Μαΐου.

Όπως προαναφέρθηκε, όταν οι ΦΟΣΕ είναι έτοιμοι για την τήρηση των Προγραμμάτων Αγοράς (και εμφανιστούν τα ανάλογα οικονομικά «σήματα»), τότε η πλειονότητα των απορρίψεων θα γίνεται μέσω της DAM και από τους aggregators. Οι περικοπές από τους Διαχειριστές θα είναι περιορισμένες και «στοχευμένες» - π.χ. για να ενταχθούν οι εφεδρείες κατά την ανακατανομή.

Ο τελικός καταναλωτής κερδίζει από τις αρνητικές τιμές;

Με δεδομένο ότι τα κυμαινόμενα τιμολόγια εξαρτώνται από το μέσο μηνιαίο χονδρεμπορικό κόστος, το όποιο όφελος θα είναι έμμεσο, από την επίπτωση των αρνητικών τιμών στο ύψος στο οποίο αυτό θα «κλείνει» τον αντίστοιχο μήνα. Εξάλλου, όπως αναφέρθηκε μπορεί η DAM να σημειώσει σήμερα το μεσημέρι «βουτιά» στα -50 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, ωστόσο από το απόγευμα ανακάμπτει, φτάνονται τα επίπεδα των 96 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.

Επίσης, όπως είναι γνωστό, στο χονδρεμπορικό κόστος ενσωματώνονται και επιβαρύνσεις που δεν έχουν σχέση με την DAM αλλά προστίθενται στο «καλάθι» προμήθειας των παρόχων – όπως για παράδειγμα το κόστος εξισορρόπησης. Μία συνιστώσα αυτού του κόστους είναι η ένταξη των εφεδρειών κατά την ανακατανομή, η οποία όπως αποδείχθηκε από το πρόσφατο μπλακάουτ στην Ιβηρική, μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια στο να αποτρέψει μία γενικευμένη απώλεια της ευστάθειας του συστήματος. 

Δυνητικά η κατάρρευση των τιμών στην DAM θα «φτάσει» απευθείας στην τελική κατανάλωση, με την ανάπτυξη των δυναμικών τιμολογίων. Κι αυτό γιατί στα «πορτοκαλί» προϊόντα κάθε πελάτης με «έξυπνο» μετρητή θα χρεώνεται με την ώρα.