Βαλτικές οικονομίες: Ο καταλυτικός ρόλος των μπαταριών αποθήκευσης στην ηλεκτρική σύνδεση με την Ευρώπη και τα οφέλη για την ΕΕ

Οι μπαταρίες αποθήκευσης έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη μετάβαση της περιοχής της Βαλτικής από τη Ρωσία στο δίκτυο της ηπειρωτικής Ευρώπης το Σαββατοκύριακο. Η σημαντική αυτή στροφή συνέπεσε με την έναρξη ενός προγράμματος υποστήριξης αποθήκευσης 102 εκατομμυρίων ευρώ από τη Λιθουανία.

Στις 8 και 9 Φεβρουαρίου 2025, η Εσθονία, η Λιθουανία και η Λετονία αποσυνδέθηκαν από το δίκτυο BRELL – που περιλαμβάνει τη Λευκορωσία, τη Ρωσία και, μέχρι τότε, τα τρία κράτη της Βαλτικής – και συνδέθηκαν με το δίκτυο της Ηπειρωτικής Ευρώπης μέσω της σύνδεσης LitPol μεταξύ Λιθουανίας και Πολωνίας.

Η συγκεκριμένη κίνηση ήταν στα σκαριά από το 2007, αλλά η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 την επιτάχυνε και η οριστικοποίησή της γιορτάστηκε σε εκδήλωση με τους αρχηγούς της ΕΕ και των χωρών της Βαλτικής με τίτλο «Ημέρα Ενεργειακής Ανεξαρτησίας». Η διαδικασία αφορούσε πάνω από 40 έργα υποδομής και πάνω από 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ (1,24 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) σε επενδύσεις, δήλωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τα οφέλη της αποθήκευσης

Το Energy-Storage.news ζήτησε από τον διαχειριστή συστήματος μεταφοράς της Λιθουανίας (TSO) Litgrid πληροφορίες σχετικά με τον ρόλο που διαδραμάτισε ένα από αυτά τα έργα, ένα σύνολο τεσσάρων 50 MW, αποθήκευσης ως μεταφοράς συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας μπαταρίας (BESS), που αναπτύχθηκαν για τον TSO από τη Fluence και την ιδιοκτήτρια του έργου Energy Cells.

Εν τω μεταξύ, ο διευθύνων σύμβουλος της Fluence για τις αναπτυσσόμενες αγορές, Τζούλιαν Γιάνσεν, έγραψε στον ιστότοπο επιχειρηματικής δικτύωσης LinkedIn ότι οι χώρες της Βαλτικής λειτούργησαν σε Island Mode για 24 ώρες ενώ εκτελούσαν δοκιμές διαχείρισης συχνότητας ως μέρος της διαδικασίας και το BESS έπαιξε κρίσιμο ρόλο.

Το island mode είναι ένα ένα σύστημα που λειτουργεί ανεξάρτητα από το δίκτυο κοινής ωφέλειας , που συχνά αναφέρεται ως παραγωγή "εκτός δικτύου".

«Αυτή είναι όταν το χαρτοφυλάκιο Storage-as-Transmission-Assets των 200 MW στη Λιθουανία, που παραδίδεται από τη Fluence και συνδέεται απευθείας με το δίκτυο μεταφοράς, άρχισε να δρά μέσα σε λιγότερο από 150 χιλιοστά του δευτερολέπτου για να σταθεροποιήσει το δίκτυο και να παρέχει υπηρεσίες γρήγορης ρύθμισης συχνότητας. Τέσσερα έργα αποθήκευσης, 50 MW το καθένα, θα συνεχίσουν να εξυπηρετούν τον λιθουανικό λαό και την περιοχή», δήλωσε ο Jansen.

Το φιλόδοξο πρόγραμμα της Λιθουανίας

Η Λιθουανία εγκαινιάζει πρόγραμμα υποστήριξης αποθήκευσης 102 εκατομμυρίων ευρώ

Λίγες ημέρες πριν από την εκδήλωση, το Υπουργείο Ενέργειας της Λιθουανίας ανακοίνωσε πρόσκληση υποβολής αιτήσεων συμμετοχής σε ένα πρόγραμμα οικονομικής στήριξης 102 εκατομμυρίων ευρώ για αποθήκευση ενέργειας σε κλίμακα δικτύου για να βοηθήσει τη χώρα να ενσωματώσει την αυξανόμενη παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Το πρόγραμμα, το οποίο στοχεύει να υποστηρίξει την ανάπτυξη 800 MWh αποθήκευσης ενέργειας έως το 2028 για να βοηθήσει στην εξισορρόπηση του δικτύου, θα διαχειρίζεται η Υπηρεσία Περιβαλλοντικής Διαχείρισης Έργων (EPMA).

Η χρηματοδοτική στήριξη περιορίζεται στα 150.000 ευρώ ανά MWh και στο 30% του επενδυτικού κόστους και τα έργα πρέπει να έχουν μέγεθος τουλάχιστον 15 MW με επιλέξιμα έργα τόσο μεμονωμένα όσο και με έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αποθήκευσης.

Η χρηματοδότηση προέρχεται από ένα πακέτο χρηματοδότησης 180 εκατομμυρίων ευρώ από την ΕΕ για αποθήκευση που εγκρίθηκε πέρυσι . Η πρόσκληση υποβολής αιτήσεων διαρκεί έως τις 17 Ιουνίου φέτος.

Η Εσθονία και η Λετονία αναπτύσσουν επίσης αποθήκευση ενέργειας, τόσο BESS όσο και άλλες τεχνολογίες.

Ακόμη μεγαλύτερος ρόλος για την αιολική ενέργεια

Η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία μεταβαίνουν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με πρωτοφανή ταχύτητα. Το 2018 πήραν πάνω από το 60% της ηλεκτρικής τους ενέργειας από ορυκτά καύσιμα. Τώρα, λιγότερο από μια δεκαετία αργότερα, παίρνουν το 72% από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ο άνεμος παράγει το 28% του συνόλου της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουν. Με τον αποσυγχρονισμό από τη Ρωσία η αιολική ενέργεια θα παίξει ακόμη μεγαλύτερο ρόλο στα ενεργειακά συστήματα των χωρών στο μέλλον.

Όλες οι τρεις χώρες διεξάγουν δημοπρασίες – για χερσαία και υπεράκτια αιολική ενέργεια. Θέλουν να διατηρήσουν τη δυναμική εδώ, με απλές δημοπρασίες CfD όπως προτείνει η ΕΕ.

Και εργάζονται επίσης σε καινοτόμες λύσεις. Η Εσθονία εγκαθιστά νέο ραντάρ που ελαχιστοποιεί τις στρεβλώσεις από τα αιολικά πάρκα. Επεκτείνει την περιοχή όπου μπορούν να κατασκευαστούν αιολικά πάρκα από το 10% της χώρας σε πάνω από το 60%. Η Λετονία έχει επιταχύνει τις περιβαλλοντικές άδειες για τα πρώτα της 400 MW χερσαίου ανέμου και σχεδιάζει άλλα έργα στα κρατικά δάση της. Η Λιθουανία αναζητά νέους τρόπους για να εξηλεκτρίσει τη βιομηχανία με ηλεκτρική ενέργεια από τον άνεμο.

Η ισχύς των διασυνδέσεων ηλεκτρικής ενέργειας

Βασικό στοιχείο της διαδικασίας συγχρονισμού είναι το «Harmony Link Interconnector», ένα ζωτικής σημασίας έργο ενεργειακής υποδομής μεταξύ της Λιθουανίας και της Πολωνίας. Αυτή η διασύνδεση όχι μόνο θα διευκολύνει την ένταξη των κρατών της Βαλτικής στο ευρωπαϊκό δίκτυο. Θα ενισχύσει επίσης την ικανότητα μεταφοράς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Τα κράτη της Βαλτικής συνδέονται περαιτέρω με το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας μέσω γραμμών ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας (LitPol Link, που τέθηκε σε λειτουργία το 2015), Λιθουανίας και Σουηδίας (NordBalt, τέθηκε σε λειτουργία το 2015) και Εσθονίας και Φινλανδίας (Estlink 1 και Estlink 2, τέθηκαν σε λειτουργία το 2006 και 20 αντίστοιχα).

Οι τρεις χώρες επενδύουν σε πρόσθετες διασυνδέσεις μεταξύ τους και με τους γείτονές τους γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα. Όλα αυτά θα βοηθήσουν στη βελτιστοποίηση των ροών ηλεκτρικής ενέργειας, στη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και στη διασφάλιση σταθερού εφοδιασμού.

Ειδικά στο μέλλον, τα υπεράκτια αιολικά πάρκα που κατασκευάζονται στη Βαλτική Θάλασσα θα παρέχουν καθαρή ηλεκτρική ενέργεια σε βιομηχανίες και νοικοκυριά στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Αυτό θα βοηθήσει στην επίτευξη των μεγαλύτερων στόχων της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή ασφάλεια.

Οι προκλήσεις από τη διασύνδεση με την Ευρώπη

Ενώ ο συγχρονισμός των χωρών της Βαλτικής με το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα προς τη βαθύτερη ολοκλήρωση της ενεργειακής αγοράς, θέτει επίσης κρίσιμη ευθύνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στα κράτη μέλη της για την αντιμετώπιση των προκλήσεων ενεργειακής ασφάλειας που επιφέρει αυτή η μετάβαση.

Ασφάλεια ενεργειακών υποδομών

Μετά τον συγχρονισμό, η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν την ασφάλεια της ενεργειακής υποδομής μέσω της οποίας συνδέονται τα κράτη της Βαλτικής με το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει την ανάγκη για περιπολία και προστασία των φυσικών συνδέσεων που επιτρέπουν το συγχρονισμό. 

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το  Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) αυτές οι συνδέσεις περιλαμβάνουν: υπεράκτιες συνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Εσθονίας και Φινλανδίας ( Estlink 1 , σε λειτουργία από τον Ιανουάριο του 2007 και Estlink 2 , που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2014), τη σύνδεση NordBalt μεταξύ Λιθουανίας και Σουηδίας, η οποία τέθηκε σε λειτουργία τον Δεκέμβριο του 2015 και η χερσαία γραμμή διασύνδεσης LitPol Link μεταξύ Λιθουανίας και Πολωνίας, που ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2015.

Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει εντείνει την ανάγκη προστασίας των ενεργειακών υποδομών

Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας ενέτεινε την ανάγκη προστασίας της ενεργειακής υποδομής, όπως φαίνεται από τις πολυάριθμες πράξεις δολιοφθοράς που αναφέρθηκαν εναντίον τέτοιων υποδομών στην ΕΕ. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η ζημιά στο καλώδιο Estlink 2 τον Δεκέμβριο του 2024. Η ζημιά στο Nord Stream 1 (και οι δύο γραμμές) και στο Nord Stream 2 (μία γραμμή) μπορούν επίσης να μετρηθούν ως πράξεις δολιοφθοράς.

Διατήρηση μιας πράξης «εξισορρόπησης».

Η ΕΕ πρέπει τώρα επίσης να εγγυηθεί σταθερή συχνότητα και τάση για τα κράτη της Βαλτικής όταν χάσουν την πρόσβαση στις ρωσικές υπηρεσίες εξισορρόπησης δικτύου. Η «εξισορρόπηση δικτύου» σημαίνει τη διασφάλιση ότι υπάρχει πάντα όση ενέργεια χρειάζονται οι καταναλωτές, εξισορροπώντας την προσφορά και τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας σε πραγματικό χρόνο (και αποτρέποντας έτσι τις διακοπές ρεύματος). Μετά τον αποσυγχρονισμό από τη BRELL, τα κράτη της Βαλτικής βασίζονται σε γειτονικά κράτη και τους δικούς τους σύγχρονους εφεδρικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, αποθήκευση ενέργειας και ευέλικτη διαχείριση της ζήτησης.