Μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας: Τα σχέδια της Κομισιόν για τη νέα Λευκή Βίβλο – Οι πρώτες πληροφορίες

Η ενεργειακή κρίση, που έπληξε την Ευρώπη μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τα προβλήματα στον εφοδιασμό μετά την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και της επανεμφάνισης της απειλής των Χούθι, που άλλαξε τις ρότες των τάνκερ, αλλά και πολλές σημαντικές προκλήσεις που ανέκυψαν, έχουν μεταβάλει το ενεργειακό πεδίο και έχουν αναδείξει πολλές στρεβλώσεις κυρίως στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράγοντες της αγορές έχουν πολλές φορές επισημάνει την αναγκαιότητα για μεταρρυθμίσεις, οι οποίες ωστόσο προσκρούουν στις εσωτερικές διαφωνίες.

Στο πλαίσιο αυτό, το τμήμα ενέργειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναμένεται να εκδώσει μια Λευκή Βίβλο το 2025, η οποία θα θέσει τις βάσεις για περαιτέρω μεταρρυθμίσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Το νέο Σώμα των Επιτρόπων έχει επιφορτιστεί με τη μείωση των τιμών της ενέργειας, αλλά στις ακροάσεις τους ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Νοέμβριο, οι αρμόδιοι επίτροποι δεν δεσμεύτηκαν να αναθεωρήσουν τους κανόνες της αγοράς ενέργειας .

Ωστόσο,  σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο, το οποίο αποκαλύπτει η Euractiv. αναφέρει ότι το ζήτημα εγείρει σημαντικούς «προβληματισμούς πολιτικής» καθιστώντας  σημαντική μια «ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση προς μια πλήρως ολοκληρωμένη εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας».

Υπενθυμίζεται ότι μία παρόμοια Λευκή Βίβλος του 2012 είχε ως αποτέλεσμα το μετασχηματιστικό πακέτο «Καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους» με οκτώ νέους νόμους και σχεδιάστηκε για να «δώσει σε όλους τους Ευρωπαίους πρόσβαση σε ασφαλή, ανταγωνιστική και βιώσιμη ενέργεια».

Από τότε που συμφωνήθηκε το πακέτο, το ποσοστό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα έχει αυξηθεί σημαντικά.

Αυτό οδήγησε σε νέες προκλήσεις, όπως αυξήσεις στο κόστος αποστολής του συστήματος, το οποίο έφτασε τα 4 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023, καθώς οι διαχειριστές του δικτύου αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν τα φορτία ηλεκτρικής ενέργειας σε περιόδους υψηλής ηλιακής και αιολικής παραγωγής.

Τα σχέδια που μπαίνουν στο τραπέζι

Όπως προκύπτει από τα έγγραφα, οι αξιωματούχοι ενέργειας της Επιτροπής ενδιαφέρονται να δώσουν ένα ισχυρό επενδυτικό σήμα, προκειμένου να δοθούν κίνητρα για την εγκατάσταση νέας παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε τοποθεσίες που θα είναι παραγωγικές. 

Η ρυθμιστική αρχή της Γερμανίας, BNetzA, δημοσίευσε πρόσφατα ένα  έγγραφο θέσης σχετικά με το θέμα , ζητώντας φθηνότερα έξοδα κατασκευής για εγκαταστάσεις σε επιθυμητές τοποθεσίες.

Η Επιτροπή εξετάζει επίσης την ενοποίηση των εξουσιών για τη ρύθμιση της ενέργειας, από ρυθμιστικές αρχές όπως η BNetzA σε μια πιο κεντρική αρχή.

«Πολλές αποφάσεις με άμεση διασυνοριακή σημασία εξακολουθούν να εξαρτώνται επί του παρόντος από τις ρυθμιστικές αρχές που είναι εγκατεστημένες σε εθνικό επίπεδο, γεγονός που οδηγεί σε καθυστερήσεις και αναποτελεσματικότητα», αναφέρει το έγγραφο. 

Προσθέτει μάλιστα, ότι  «διάφορα ρυθμιστικά καθήκοντα και ευθύνες» εκτελούνται από «ιδιωτικούς φορείς με εμπορικά συμφέροντα».. 

Συγκέντρωση της αγοράς

Το έγγραφο τονίζει ότι οι βασικές λειτουργίες της αγοράς «όπως η σύζευξη της αγοράς» πρέπει να «συγκεντρωθούν» για να λειτουργήσει σωστά το ευρωπαϊκό σύστημα. 

«Η Επιτροπή έχει δίκιο να δείχνει το ορυκτό αέριο ως ένοχο για τις υψηλές τιμές ενέργειας και υποστηρίζει ότι οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δίκτυα και ευελιξία είναι ο δρόμος προς τα εμπρός», είπε στην Euractiv ο Tom Lewis, ειδικός σε θέματα ενέργειας της ΜΚΟ CAN Europe. Αλλά προειδοποίησε ότι αυτή η προσέγγιση κινδυνεύει να ευνοήσει τη βιομηχανία έναντι των καταναλωτών.

«Η αύξηση των τιμολογίων του δικτύου λόγω επενδύσεων σε υποδομές δικτύου κινδυνεύει να διατηρήσει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας υψηλές και είναι σωστό αυτό το κόστος να μοιράζεται δίκαια στην κοινωνία με τους πιο ευάλωτους προστατευόμενους», πρόσθεσε.

Οι συστάσεις του ACER

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Μάρτι, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) ανέφερε συχνές εμφανίσεις αρνητικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ. Τον Ιούνιο του 2024, ο Οργανισμός προειδοποίησε για το αυξανόμενο κόστος διαχείρισης συμφόρησης στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, το οποίο έφτασε τα 4 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023, τονίζοντας τη σημασία της αυξημένης διαζωνικής εμπορικής ικανότητας.

Ωστόσο, η τελευταία έκθεση για την ενοποίηση της αγοράς χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ διαπιστώνει ότι: 

• Με την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο ρόλος των ορυκτών καυσίμων στα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας μειώνεται. Το μείγμα νέας γενιάς χαρακτηρίζεται από αύξηση 10% στις ώρες παραγωγής ως επί το πλείστον μη ανταποκρινόμενης (γενιά που δεν προσαρμόζεται στις βραχυπρόθεσμες αλλαγές στη ζήτηση) το 2023. Η ACER τονίζει την ανάγκη να ενισχυθεί η ευελιξία του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας για μια αποτελεσματική ενεργειακή μετάβαση .
• Ωστόσο, οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή αλλαγών σχεδιασμού της αγοράς εμποδίζουν την ευελιξία. Το 27% των κανόνων σχεδιασμού της αγοράς (μεθοδολογίες, όροι και προϋποθέσεις) καθυστερούν όσον αφορά την εφαρμογή.
• Η ολοκλήρωση της αγοράς εξισορρόπησης παραμένει περιορισμένη. Οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (ΔΣΜ) μόνο τεσσάρων κρατών μελών έχουν ενταχθεί στις πλατφόρμες εξισορρόπησης που τέθηκαν σε λειτουργία το 2022. Η ACER ενθαρρύνει περισσότερους ΔΣΜ να συμμετάσχουν στις ενεργειακές πλατφόρμες εξισορρόπησης, τονίζοντας ότι η αυξημένη συμμετοχή μπορεί να επεκτείνει ανταλλαγές ζωνών και μείωση των περιπτώσεων υψηλών τιμών εξισορρόπησης ηλεκτρικής ενέργειας.
• Οι τρέχουσες προθεσμιακές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας προσφέρουν στους επενδυτές ορατότητα σχετικά με τις μελλοντικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μόνο για ένα έτος. Ο ACER εντόπισε ελλείψεις στα ρυθμιστικά μέτρα που στοχεύουν στην αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης και πρότεινε βελτιώσεις.

Ποιες είναι οι συστάσεις τACER;

Η έκθεση περιέχει μια σειρά από συστάσεις. Εν ολίγοις, ο ACER:

• Συνιστά μια προορατική προσέγγιση για την περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και την ενίσχυση των συνδέσεων.
• Συνιστά μια προσέγγιση με προτεραιότητα την απόδοση τόσο για επενδύσεις σε υποδομές ενέργειας όσο και για χρήση, διασφαλίζοντας ότι κάθε εγκατεστημένο μεγαβάτ χρησιμοποιείται πλήρως.
• Τονίζει ότι η βελτίωση των μακροπρόθεσμων επενδυτικών δομών και η διασφάλιση καλύτερης ολοκλήρωσης της αγοράς θα ωθήσουν την ενεργειακή μετάβαση και την οικονομική ανάπτυξη της Ευρώπης.

Τι ακολουθεί;