Τι σημαίνει η διάλυση του γερμανικού συνασπισμού για κλίμα και ενέργεια – Οι επιπτώσεις στην Ευρώπη

Την ημέρα που ο Ντόναλντ Τραμπ επανακλεγόταν για μία δεύτερη θητεία στον Λευκό Οίκο, η κυβέρνηση συνασπισμού της Γερμανίας υπό τον Όλαφ Σολτς υπέγραφε την ημερομηνία λήξης της. 

Ο καγκελάριος απέλυσε τον υπουργό Οικονομικών του Κρίστιαν Λίντνερ, και επικεφαλής του FDP, εταίρο της κυβέρνησης συνασπισμού της χώρας, μετά από μακροχρόνιες εσωτερικές διαφωνίες σχετικά με τον σωστό δρόμο για την οικονομική ανάκαμψη και την ενεργειακή μετάβαση. 

Σύμφωνα μάλιστα με πληροφορίες, το Ελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (FDP) είχε αποφασίσει να ανακοινώσει την επομένη την αποχώρησή του από τον συνασπισμό των τριών κομμάτων, αποσύρωντας και όλους τους υπουργούς του. Όμως τους πρόλαβε ο Όλαφ Σολτς.

Η διάλυση αφήνει τώρα τη χώρα με μια σειρά από ημιτελείς προτάσεις πολιτικής που κινδυνεύουν να παγώσουν μέχρι να διεξαχθούν πρόωρες εκλογές και να ορκιστεί μια νέα κυβέρνηση το επόμενο έτος. 

Αυτό περιλαμβάνει επείγοντα θέματα όπως ο προϋπολογισμός της Γερμανίας για το 2025, χωρίς τον οποίο πολλά προγράμματα στήριξης για το κλίμα, την ενέργεια και τη βιομηχανία θα μπορούσαν να μείνουν εκκρεμή για μήνες, εκτός εάν μια κυβέρνηση μειοψηφίας καταφέρει να δημιουργήσει νέες πλειοψηφίες στο κοινοβούλιο.

Κυβέρνηση μειοψηφίας

Μέχρι να διαλυθεί το κοινοβούλιο, η σημερινή κυβέρνηση παραμένει στη θέση της. Ωστόσο, ως η πρώτη κυβέρνηση μειοψηφίας της Γερμανίας σε εθνικό επίπεδο, αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες στο κοινοβούλιο όταν θα κληθεί να λάβει αποφάσεις σχετικά με νέους νόμους ή τον προϋπολογισμό, δεδομένου ότι η πλειοψηφία δεν είναι πλέον εγγυημένη. Εκτός από το CDU/CSU και το FDP, η κυβέρνηση μειοψηφίας θα μπορούσε να βασιστεί στις ψήφους των μελών του Κόμματος της Αριστεράς, της εθνικιστικής-αριστερής Συμμαχίας Sahra Wagenknecht (BSW) ή της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD).

Ποιες είναι οι συνέπειες για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό

Η αποχώρηση του υπουργού Οικονομικών σημαίνει ότι η απόφαση για τον προϋπολογισμό του 2025 πριν από την έναρξη του νέου έτους είναι απίθανη. Ομοίως, η έγκριση ενός προσαρμοσμένου προϋπολογισμού για το 2024 φαίνεται επίσης απίθανη. Το τελευταίο είναι απαραίτητο καθώς τα κρατικά έσοδα είναι χαμηλότερα από τα αναμενόμενα και οι δαπάνες, για παράδειγμα για τη στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι υψηλότερες. Η απόφαση είχε αρχικά προγραμματιστεί για τα μέσα Νοεμβρίου, καθώς ένας νέος προϋπολογισμός πρέπει να εγκρίνεται νομίμως πριν από την αρχή κάθε δημοσιονομικού έτους, ώστε να επιτρέπεται στη διακομματική επιτροπή προϋπολογισμού του κοινοβουλίου να ελέγχει τα σχέδια δαπανών για κάθε υπουργείο. Στη συνέχεια ακολουθεί ψηφοφορία στο κοινοβούλιο, που συνήθως αποφασίζεται από την πλειοψηφία της κυβέρνησης.

Ο προσχέδιο προϋπολογισμού

Το προσχέδιο προϋπολογισμού 2025 που συμφωνήθηκε το καλοκαίρι ανέρχεται συνολικά σε περισσότερα από 480 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα κόμματα του συνασπισμού συζητούσαν ακόμη μια δημοσιονομική τρύπα λιγότερο από δέκα δισεκατομμύρια ευρώ πριν από την απόλυση του αρχηγού του FDP. Ωστόσο, οι συνομιλίες για τον προϋπολογισμό περιπλέκονται από την απόφαση για το φρένο χρέους, η οποία ανάγκασε το 2023 την κυβέρνηση να ανασχηματίσει περίπου 60 δισεκατομμύρια ευρώ που προορίζονταν για το Ταμείο για το Κλίμα και τον Μετασχηματισμό (CTF) της χώρας. Για τον προϋπολογισμό του 2024, αυτό σήμαινε ότι το σχέδιο δαπανών έπρεπε να επανασχεδιαστεί την τελευταία στιγμή και να εγκριθεί αναδρομικά, κάτι που συνέβη τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους.

Έτσι η χώρα θα μπορούσε να καταλήξει να τρέχει με προσωρινό προϋπολογισμό για πολλούς διαδοχικούς μήνες, ξεκινώντας από την 1η Ιανουαρίου. 

Ποια σχέδια για το κλίμα και την ενέργεια είναι στον αέρα;

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το cleanenergywire.org υπάρχουν πολλά σχέδια, στρατηγικές και νομοσχέδια σε διάφορα στάδια της διαδικασίας της συμφωνίας που τώρα είναι στο αέρα. Και δεν είναι σαφές αν θα βρεθούν στη Βουλή οι απαιτούμενες πλειοψηφίες για να τα περάσουν. 

Αυτά περιλαμβάνουν:

• Ο νόμος για την ασφάλεια των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής. Αποσκοπεί στη διασφάλιση της κατασκευής επαρκούς αριθμού σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με αέριο τα επόμενα χρόνια για να εγγυηθεί την ασφάλεια του εφοδιασμού στο μέλλον σε περιόδους με ελάχιστο άνεμο ή ηλιοφάνεια.
• Μια μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία συνδέεται στενά με το παραπάνω σημείο και περιελάμβανε σημεία για τη μελλοντική υποστήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ευέλικτη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, τα τοπικά σήματα τιμολόγησης και τις δυνατότητες παραγωγής που μπορεί να διατεθεί όποτε χρειαστεί. Στόχος της μεταρρύθμισης είναι να διασφαλίσει ότι η αγορά είναι οικονομικά αποδοτική, να δοθούν κίνητρα για επαρκείς επενδύσεις σε νέα χωρητικότητα, να συντονιστεί η προσφορά και η ζήτηση με την τοπική ανάπτυξη του δικτύου και να αυξηθεί η ευελιξία του συστήματος.
• Η στρατηγική διαχείρισης του άνθρακα, η οποία προορίζεται να δημιουργήσει το πλαίσιο για τη χρήση τεχνολογιών για τη δέσμευση, αποθήκευση, μεταφορά και χρήση CO2 (CCS/CCU), και δεν έχει ακόμη αποφασιστεί από το κοινοβούλιο. 
• Ένα πακέτο βοήθειας για την αυτοκινητοβιομηχανία, το οποίο ήταν μέρος των συνομιλιών για τον προϋπολογισμό του 2025. Άλλες ιδέες για την ενίσχυση των πωλήσεων ηλεκτρικών οχημάτων και την υποστήριξη της προβληματικής αυτοκινητοβιομηχανίας της χώρας περιελάμβαναν μια προσαύξηση της τιμής της βενζίνης και ένα ασφάλιστρο απόσυρσης για παλιά αυτοκίνητα με κινητήρα εσωτερικής καύσης. Επιπλέον, τα κεφάλαια που προορίζονται για επενδύσεις στους σιδηροδρόμους της χώρας (18 δισ. ευρώ σύμφωνα με το νομοσχέδιο για το 2025) αντιμετωπίζουν πλέον ένα αβέβαιο μέλλον.
• Η στρατηγική για την προσαρμογή του κλίματος, το προσχέδιο της οποίας είχε μόλις ολοκληρώσει τις διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη και επρόκειτο να εγκριθεί στο υπουργικό συμβούλιο έως τον Δεκέμβριο.
• Ένα «πακέτο βιομάζας», το οποίο επρόκειτο να συζητηθεί τον Νοέμβριο και αποσκοπούσε στη δημιουργία ενός πλαισίου για βιώσιμη, αποδοτική ως προς τους πόρους και φιλική προς το κλίμα παραγωγή και χρήση βιομάζας.
• Σχέδιο νόμου για τη γεωθερμική επιτάχυνση, που είχε ήδη φτάσει στο στάδιο της κοινοβουλευτικής συμφωνίας. Περιλάμβανε διατάξεις για το κυρίαρχο δημόσιο συμφέρον (που διευκολύνουν την αδειοδότηση έργων), καθώς και αλλαγές στη νομοθεσία για τα ορυχεία, τη νομοθεσία για τα ύδατα και τη νομοθεσία για τη διατήρηση της φύσης.

Οι ενεργειακές θέσεις των κομμάτων

Τα κόμματα δεν έχουν ακόμη παρουσιάσει εκλογικά προγράμματα για τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025, που αρχικά είχαν προγραμματιστεί να διεξαχθούν το φθινόπωρο. Οι περισσότεροι είχαν προγραμματίσει να το κάνουν στα τέλη της άνοιξης, αλλά η διαδικασία πρόκειται τώρα να επιταχυνθεί σημαντικά.

Οι τρέχουσες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η συντηρητική συμμαχία CDU/CSU, το πρώην κόμμα της Άνγκελα Μέρκελ, προηγείται με ποσοστό περίπου 35%, έτσι ώστε να ηγηθεί της επόμενης κυβέρνησης συνασπισμού. Ως εκ τούτου, ο σημερινός ηγέτης του CDU, Μερτς έχει καλές πιθανότητες να ηγηθεί του επόμενου κυβερνητικού συνασπισμού.

Υπό την ηγεσία των Συντηρητικών της Μέρκελ η Γερμανία εισήγαγε τον νόμο ορόσημο για το κλίμα και τον στόχο να γίνει ουδέτερη για τα αέρια του θερμοκηπίου έως το 2045. Ωστόσο, μετά την αντιπολίτευση το 2021, οι Συντηρητικοί αντιτάχθηκαν σε πολλά μέτρα κλιματικής πολιτικής, όπως η σταδιακή κατάργηση των κινητήρων εσωτερικής καύση. Σε ένα πρόσφατο έγγραφο θέσεων, οι συντηρητικοί νομοθέτες ζήτησαν επίσης μια αξιολόγηση από εμπειρογνώμονες για το εάν οι πρόσφατα παροπλισμένοι πυρηνικοί σταθμοί θα μπορούσαν να επανενεργοποιηθούν - αν και ο υποψήφιος καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς το απέκλεισε σε μεγάλο βαθμό αυτό.

Οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD) ήταν γενικά υπέρ μιας πιο φιλόδοξης πολιτικής για το κλίμα. Ο καγκελάριος Σολτς κατέστησε σαφές ότι σκοπεύει να επενδύσει πολλά τόσο στην ασφάλεια — για παράδειγμα στη στήριξη της Ουκρανίας — όσο και στην κοινωνική συνοχή, την κοινωνική ασφάλιση και τις θέσεις εργασίας. 

Το Κόμμα των Πρασίνων ήταν πάντα υπέρ της φιλόδοξης πολιτικής για το κλίμα, την ενεργειακή μετάβαση και την προστασία της φύσης. Ζήτησε μάλιστα, η κατάργηση του άνθρακα να επιτευχθεί νωρίτερα από ό,τι συμφωνήθηκε στη Γερμανία (το αργότερο 2038).

Στο έγγραφο θέσεων που έπαιξε ρόλο στη διάλυση του συνασπισμού, ο ηγέτης του FDP Λίντνερ έθεσε υπό αμφισβήτηση ορισμένες βασικές γερμανικές πολιτικές για το κλίμα. Ο υπουργός Οικονομικών ζήτησε επίσης την κατάργηση κανόνων σε επίπεδο ΕΕ, όπως η ταξινόμηση της ΕΕ για κριτήρια βιώσιμων επενδύσεων, η οδηγία της ΕΕ για τη δέουσα επιμέλεια για την εταιρική βιωσιμότητα και τα όρια εκπομπών στόλου οχημάτων.

Το AfD —με σχεδόν καμία πιθανότητα να συμμετάσχει σε συνασπισμό, επειδή όλα τα άλλα κόμματα έχουν αποκλείσει τη συνεργασία— είναι το μόνο μεγάλο κόμμα που απορρίπτει την έννοια της κλιματικής αλλαγής. Στο προεκλογικό του μανιφέστο για την ΕΕ το 2024, ανέφερε ότι «ο ισχυρισμός μιας απειλής μέσω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής» είναι «υστερικές εκπομπές CO2», ένα «οικοσοσιαλιστικό έργο» που μειώνει την ευημερία και αφαιρεί την ελευθερία. Θέλει «να καταργήσει όλους τους νόμους για το κλίμα σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και να σταματήσει την Πράσινη Συμφωνία».