Ο «Κάθετος Διάδρομος» της ΝΑ Ευρώπης αλλάζει τη ροή του φυσικού αερίου - Η συμβολή της Αθήνας και ο ρόλος του Μπακού

Μία νέα  οδό διαμετακόμισης φυσικού αερίου, η οποία θα βοηθήσει στην πορεία προς την απεξάρτηση από τα ρωσικά ενεργειακά προϊόντα, σχεδιάζουν χώρες της νοτιοανατολικής και κεντρικής Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Κι αν τελικά υλοποιηθεί, ο «Κάθετος Διάδρομος» θα πρόσφερε στο Αζερμπαϊτζάν μια νέα διαδρομή για την εξαγωγή του φυσικού αερίου του στις αγορές της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης και, ως εκ τούτου, θα μπορούσε να βοηθήσει το Μπακού να εκπληρώσει τη δέσμευσή του προς την Ευρωπαϊκή Ένωση να διπλασιάσει τις εξαγωγές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη στα 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα το χρόνο μέχρι το 2027. 

Η επίσκεψη Σίμσον

Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαία Επίτροπος για την Ενέργεια, Κάντρι Σίμσον, σε μία από τις τελευταίες αποστολές της πριν από τη λήξη της θητείας της, αναμένεται να επισκεφθεί το Αζερμπαϊτζάν προκειμένου για να συμμετάσχει σε δύο κρίσιμες εκδηλώσεις με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας και την προώθηση πρωτοβουλιών για την πράσινη ενέργεια. 

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής της, η Σίσμον θα παραστεί στη 10η υπουργική συνάντηση του Συμβουλευτικού Συμβουλίου του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου (SGC) και στη δεύτερη υπουργική συνάντηση που επικεντρώνεται στην πράσινη ενέργεια.

Προγραμματισμένες για την 1η Μαρτίου στο Μπακού, αυτές οι συναντήσεις θα χρησιμεύσουν ως πλατφόρμες για τη συζήτηση της περαιτέρω ανάπτυξης του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, ενός σημαντικού ενεργειακού έργου που στοχεύει στην αύξηση των προμηθειών φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν στην Ευρώπη. Η δεύτερη συνάντηση θα είναι αφιερωμένη σε συζητήσεις για πρωτοβουλίες πράσινης ενέργειας, υπογραμμίζοντας τη δέσμευση της Ευρώπης να μειώσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και τη μετάβαση προς πιο βιώσιμες πηγές ενέργειας.

Ο κάθετος άξονας

Όπως γράφει το eurasia.net η σχεδιαζόμενη νέα διαδρομή του «κάθετου διαδρόμου», θα χρησιμοποιεί κυρίως υφιστάμενους αγωγούς που συνδέουν τα συστήματα διαμετακόμισης φυσικού αερίου της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, αλλά παράλληλα θα απαιτούσε επέκταση της χωρητικότητας ορισμένων τμημάτων και των διασυνοριακών συνδέσεων. 

Ως εκ τούτου, θα είναι σε θέση να παρέχει πολύτιμες νέες πηγές φυσικού αερίου για τη Μολδαβία και την Ουκρανία, οι οποίες μετά τη ρωσική εισβολή αντιμετώπισαν προβλήματα κάλυψης της εγχώριας ζήτησης.

Ανατολή προς Δύση

Σημαντικό είναι επίσης, ότι ο νέος δρόμος θα είναι σε θέση να τροφοδοτεί με αέριο το υπάρχον μεγάλο σύστημα μεταφοράς φυσικού αερίου της Ουκρανίας από Ανατολή προς Δύση, το οποίο δεν έχει χρησιμοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό από την εισβολή της Ρωσίας στη χώρα αυτή το 2022 και την επακόλουθη διακοπή της διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.  

Η συνάντηση της Αθήνας

Το έργο ξεκίνησε σε μια  συνάντηση στις 19 Ιανουαρίου στην Αθήνα των υπουργών Ενέργειας από τη νοτιοανατολική και κεντρική Ευρώπη στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ενεργειακή Συνδεσιμότητα της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης (CESEC).

Υπενθυμίζεται ότι στη συνάντηση  αυτή, στην οποία συμμετείχε η Επίτροπος Ενέργειας, υπογράφηκε  Μνημόνιο Συναντίληψης (MoU) μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης μεταφοράς φυσικού αερίου των κρατών μελών της ΕΕ, Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία και Σλοβακία, καθώς και εκείνων της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, με στόχο τη δημιουργία ενός διαδρόμου μεταφοράς αερίου βορρά-νότου μεταξύ των επτά κρατών.

Σχολιάζοντας τη συμφωνία,  η Σίμσον είπε ότι ο κάθετος διάδρομος θα: «ενεργοποιήσει αμφίδρομες ροές φυσικού αερίου από Βορρά προς Νότο και πίσω», που θα «βοηθήσει στη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού στην  Ουκρανία και τη Μολδαβία και θα ενισχύσει τη συνολική  ενεργειακή ασφάλεια της η περιοχή».

Νέος διάδρομος, παλιά υποδομή

Σύμφωνα με το eurasia.net η νέα συμφωνία προτείνει την αναβάθμιση και την επέκταση της υπάρχουσας υποδομής διαμετακόμισης φυσικού αερίου των επτά χωρών για τη δημιουργία ενός νέου διαδρόμου διαμετακόμισης φυσικού αερίου υψηλότερης χωρητικότητας που θα αντιστρέψει την κατεύθυνση της ροής φυσικού αερίου σε ορισμένα τμήματα και θα επιτρέψει τη μεταφορά μεγαλύτερων όγκων φυσικού αερίου από την Ελλάδα και την Τουρκία στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.

Οι υφιστάμενοι αγωγοί διαμετακόμισης της Ουκρανίας θα μπορούσαν στη συνέχεια να μεταφέρουν το φυσικό αέριο απευθείας στην Ουγγαρία, τη Σλοβακία και την Πολωνία και σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές πιο δυτικά.

Ο νέος διάδρομος θα μπορεί να μεταφέρει αέριο που εισάγεται στην Ελλάδα και την Τουρκία με πλοίο ως Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (LNG) και επίσης αέριο από το Αζερμπαϊτζάν που εισάγεται μέσω Τουρκίας στην Ελλάδα. 

Το πρώτο βήμα

Το πρώτο βήμα προς την υλοποίηση του κάθετου διαδρόμου έγινε την  1η Φεβρουαρίου με τον κρατικό φορέα διαμετακόμισης φυσικού αερίου της Βουλγαρίας Bulgartransgaz EAD να ξεκινά τις απαιτούμενες από την ΕΕ δημόσιες διαβουλεύσεις για την επέκταση της χωρητικότητας, παράλληλα με τους κρατικούς φορείς της Ελλάδας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας. 

Η τελική χωρητικότητα του νέου διαδρόμου δεν έχει αποφασιστεί ακόμη, αλλά  σύμφωνα με τον ουκρανικό κρατικό φορέα εκμετάλλευσης δικτύου διαμετακόμισης φυσικού αερίου GTSOU , υπάρχει επαρκής ζήτηση από ευρωπαίους αγοραστές φυσικού αερίου για χωρητικότητα έως και 21 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων την ημέρα μέσω της Μολδαβίας προς την Ουκρανία. Αυτό είναι διπλάσιο από την υπάρχουσα χωρητικότητα του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, ο οποίος σήμερα μεταφέρει όλες τις εξαγωγές φυσικού αερίου του Αζερμπαϊτζάν στην Ευρώπη. 

Αντίκτυπος

Αυτό που μένει να διαφανεί είναι τι αντίκτυπο θα έχει αυτό στον υφιστάμενο Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου και πιο συγκεκριμένα στο τελικό του στάδιο, τον αγωγό TAP. Ο TAP ανήκει σε κοινοπραξία που περιλαμβάνει την κρατική εταιρεία πετρελαίου του Αζερμπαϊτζάν SOCAR και την BP, η οποία εκμεταλλεύεται το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου του Αζερμπαϊτζάν, το Shah Deniz, από το οποίο παράγεται το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών φυσικού αερίου του Αζερμπαϊτζάν.

Ο TAP έχει ονομαστική μέγιστη χωρητικότητα 20 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως, αλλά λειτουργεί με περίπου 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, εν αναμονή της απόφασης των εταίρων της κοινοπραξίας TAP να προβούν στις απαραίτητες επενδύσεις για την προσθήκη νέων συμπιεστών που θα επιτρέψουν στον αγωγό να μεταφέρει περισσότερο αέριο.

Τον Ιανουάριο του περασμένου έτους,  η κοινοπραξία ανακοίνωσε ότι θα επεκτείνει τη χωρητικότητα κατά 1,2 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως έως το 2026, αλλά δεν έχει ακόμη δείξει πότε ή εάν θα επενδύσει για να αυξήσει τη χωρητικότητα στα 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. 

Η δημιουργία ενός νέου κάθετου διαδρόμου θα μπορούσε να καταστήσει περιττή αυτή την επιπλέον επέκταση - εκτός εάν και έως ότου γίνουν διαθέσιμες νέες πηγές αερίου που θα μπορούσαν να γεμίσουν και τους δύο διαδρόμους.

Ο ρόλος του Αζερμπαϊτζάν

Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη και οι προσπάθειες για την ενίσχυση της παραγωγής φυσικού αερίου του ίδιου του Αζερμπαϊτζάν.

Η BP ανακοίνωσε στις 30 Ιανουαρίου ότι αναμένει να ξεκινήσει την παραγωγή φυσικού αερίου από ένα νέο «βαθύ» κοίτασμα φυσικού αερίου στις αρχές του 2024, ενώ η γαλλική TotalEnergies, η οποία τον περασμένο Ιούλιο άρχισε να παράγει φυσικό αέριο από το κοίτασμα φυσικού αερίου Absheron του Αζερμπαϊτζάν, επιβεβαίωσε ότι σχεδιάζει να αυξήσει την παραγωγή από 1,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως σε περίπου 5,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.

Το Μπακού επιμένει ότι θα καταφέρει να εκπληρώσει την υπόσχεσή του να παραδώσει 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως στην Ευρώπη έως το 2027, αλλά παραμένουν αμφιβολίες για το εάν μπορεί να επιτύχει αυτόν τον στόχο χωρίς εισαγωγές από τους γείτονές του, το Τουρκμενιστάν και το Ιράν.