Σε διαβούλευση από την Κομισιόν η νέα πρόταση για το μοντέλο της αγοράς ενέργειας - Στο προσκήνιο τα συμβόλαια CfD - Ανοικτό θέμα η επέκταση του πλαφόν στην ηλεκτροπαραγωγή

Τέθηκε σήμερα σε διαβούλευση από την Κομισιόν η αρχική της κατεύθυνση για την αναμόρφωση της αγοράς ενέργειας ώστε να υποβάλουν τις απόψεις τους οι ενδιαφερόμενοι με προοπτική να ολοκληρωθεί και να υιοθετηθεί ως τα τέλη Μαρτίου.

(Δείτε το ερωτηματολόγιο της διαβούλευσης στα επισυναπτόμενα)

Όπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση, κατά τη διάρκεια της κρίσης η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού φανέρωσε τα ελαττώματά της. Παρά το αυξανόμενο μερίδιο των ΑΠΕ στο μείγμα παραγωγής, οι καταναλωτές αντιμετώπισαν πολύ αυξημένα κόστη που σχετίζονται με το φυσικό αέριο. Επίσης, τα υφιστάμενα εργαλεία προστασίας τους φάνηκε πως έχουν όρια.

Καθώς τα έσοδα πολλών παραγωγών με χαμηλά οριακά κόστη, όπως οι ΑΠΕ, επηρεάστηκαν από τις βραχυπρόθεσμες τιμές που θέτει το σύστημα οριακής τιμολόγησης, οι παραγωγοί αυτοί επωφελήθηκαν από τα απροσδόκητα υπερκέρδη, ενώ η ελάχιστη κερδοφορία τους συχνά προστατεύτηκε από τη δημόσια στήριξη.

Ως αποτέλεσμα, η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας έγινε το αντικείμενο ολοένα και περισσότερων ad hoc παρεμβάσεων που οδήγησαν σε αβεβαιότητα. Κατ' επέκταση θεωρείται κρίσιμο να διασφαλιστεί ότι η όποια ρυθμιστική παρέμβαση στο σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρισμού θα διατηρεί τα κίνητρα για επενδύσεις.

Με βάση τα παραπάνω, στόχος της πρότασης της Κομισιόν είναι να εξασφαλίσει ότι τα οφέλη από την ανάπτυξη των ΑΠΕ θα καταλήγουν στους καταναλωτές.

Οι βραχυπρόθεσμες αγορές παραμένουν σημαντικές για την ενσωμάτωση των ΑΠΕ στο σύστημα και για χρήση του φθηνότερου ηλεκτρισμού ανά πάσα στιγμή. Χρειάζεται, όμως, συμπλήρωμα του ρυθμιστικού πλαισίου αυτών των αγορών με πρόσθετα εργαλεία που θα δίνουν κίνητρο για μακροχρόνια συμβόλαια ώστε να εξασφαλιστεί ότι τα τιμολόγια των καταναλωτών και τα έσοδα των παραγωγών θα αποσυνδεθούν από τη διακύμανση των τιμών στις βραχυπρόθεσμες αγορές και θα γίνουν πιο σταθερά σε μακρύτερες περιόδους.

Παράλληλα, ένα βασικό ερώτημα που θέτει η Κομισιόν στην αγορά είναι το αν θα πρέπει να διατηρηθούν τα πλαφόν στην ηλεκτροπαραγωγή πέραν των χρονικών ορίων που έχουν τεθεί.

Η αυξημένη χρήση CfD δεν θα πλήξει τα διμερή συμβόλαια

Αναφορικά με τα μακροχρόνια συμβόλαια, υπάρχουν καταρχήν τα διμερή συμβόλαια (ΡΡΑ) που συνάπτονται άμεσα μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών. Η Κομισιόν θα υποδείξει τρόπους με τους οποίους το μερίδιο των ΡΡΑ θα αυξηθεί, ιδίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Παράλληλα, η παροχή εγγυήσεων με τη στήριξη του δημοσίου μπορεί να ενθαρρύνει τη χρήση τους.

Αναλυτικότερα, όσον αφορά τα διμερή συμβόλαια, η Κομισιόν παραθέτει τις εξής πιθανές λύσεις για ενίσχυση του ρόλου τους:

- Ομαδοποίηση της ζήτησης ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση μικροί καταναλωτές.

- Παροχή εγγυήσεων είτε μέσω εργαλείων της αγοράς, είτε μέσω δημοσίων μηχανισμών.

- Στήριξη κρατικών μηχανισμών που μπορούν να συνδυαστούν με ΡΡΑ.

- Στήριξη της ομογενοποίησης των ΡΡΑ.

- Απαίτηση από τους προμηθευτές να εξασφαλίζουν ένα προκαθορισμένο ποσοστό της ενέργειάς τους μέσω ΡΡΑ.

- Διευκόλυνση των διασυνοριακών ΡΡΑ.

Όσον αφορά το δεύτερο είδους μακροχρόνιου συμβολαίου, τα CfD, η Κομισιόν αναφέρει ότι σε καταστάσεις πολύ υψηλών τιμών μπορούν να προσφέρουν σημαντικά έσοδα στα κράτη-μέλη ώστε να στηρίζουν τους καταναλωτές. Η αναμόρφωση της αγοράς θα δείξει ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο τα CfD μπορούν να ενσωματωθούν με επίλυση ζητημάτων που σχετίζονται με το κατά πόσο τα συμβόλαια θα είναι υποχρεωτικά σε επενδύσεις με δημόσια στήριξη και αν θα αφορούν μονάχα νέα παραγωγή ή και υφιστάμενη.

Με αφορμή τις αντιδράσεις φορέων των ΑΠΕ που κάνουν λόγο για σχετική υποβάθμιση των ΡΡΑ προς όφελος των CfD, η Κομισιόν επισημαίνει ότι τα πρώτα δεν θα επηρεαστούν, αλλά τα δύο είδη συμβολαίων δρουν αλληλοσυμπληρωματικά.

"Η απομάκρυνση των ορίων στην υιοθέτηση διμερών συμβολαίων ή η γενίκευση των CfD θα μπορούσε να επιταχύνει την ανάπτυξη των ΑΠΕ", τονίζεται χαρακτηριστικά.

Ως εναλλακτικούς τρόπους ενίσχυσης του ρόλου των CfD η Κομισιόν περιλαμβάνει τους εξής:

- Ο πιο απλός τρόπος εισαγωγής CfD θα ήταν η συμπλήρωση των υφιστάμενων μηχανισμών στήριξης, με δυνατότητα να αποφασίζουν τα κράτη-μέλη αν θα χρησιμοποιήσουν αυτά τα εργαλεία για να τονώσουν τις επενδύσεις στις ΑΠΕ.

- Ένας πιο δεσμευτικός τρόπος θα ήταν να απαιτηθεί ότι όλα τα εργαλεία που βασίζονται σε δημόσια στήριξη να στηρίζονται σε αυτά τα συμβόλαια.

- Μια ακόμη επιλογή είναι να μην περιοριστεί η χρήση των CfD μόνο στην υπάρχουσα παραγωγή, αλλά να επιτραπεί στα κράτη-μέλη να προσφέρουν συμβόλαια για συγκεκριμένους τύπους τεχνολογιών και σε υφιστάμενες μονάδες στη βάση διαγωνισμών.

- Πέραν των παραπάνω, υπάρχει και η λύση να επιβληθεί η χρήση των CfD σε υφιστάμενη παραγωγή, αλλά κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε μεγάλη επενδυτική αβεβαιότητα, τονίζει η Κομισιόν.

Έμφαση σε λύσεις ευελιξίας και εποπτεία της αγοράς

Ακόμη ένας στόχος της Κομισιόν είναι να τονώσει το ρόλο των λύσεων ευελιξίας, όπως είναι η διαχείριση ζήτησης, η αποθήκευση και άλλα εργαλεία μέσω κινήτρων σε επίπεδο διαχειριστών και έμφαση στην ενδοημερήσια αγορά. 

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο της διαβούλευσης είναι το κατά πόσο προσωρινά μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης που ελήφθησαν το 2022 μπορούν να συμπεριληφθούν στο νέο μοντέλο της αγοράς και να ενεργοποιούνται σε μελλοντικές περιπτώσεις ανάγκης, αλλά αυτή τη φορά θεσμοθετημένα.

Τέλος, προτείνεται η ενίσχυση του εποπτικού ρόλου στην αγορά ενέργειας για περιορισμό τυχόν περιπτώσεων κερδοσκοπίας σε περιόδους έντονης μεταβλητότητας.