Η πράσινη ενεργειακή μετάβαση απαιτεί το 2023 συντονισμένα μέτρα πολιτικής σε Εθνικό και Ευρωπαϊκό επίπεδο

Αρχές του 2022 η Ευρώπη συνέχισε να υιοθετεί μέτρα για την επίτευξη της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας[1] ώστε να γίνει η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος μέχρι το 2050.  Οι στόχοι έγιναν πιο αυστηροί και αισιόδοξοι στο πλαίσιο του νομοθετικού πακέτου «Fit for 55, FF55».  Σε ορίζοντα τριακονταετίας, σταθεροί ρυθμοί μαραθωνοδρόμου κρίθηκαν ικανοποιητικοί.  Η εισβολή όμως της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο 2022 και οι επακόλουθες γεωστρατηγικές εντάσεις κατέστησαν απαραίτητες νέες πολιτικές (REPowerEU[2]) οι οποίες απαιτούν ρυθμούς πια δρομέα ταχύτητας, στοχεύοντας στην εξοικονόμησης ενέργειας, στην παραγωγή καθαρής ενέργειας και στη διαφοροποίηση των ενεργειακών μας αποθεμάτων.

Ταυτόχρονα βρίσκεται σε εξέλιξη η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενσωμάτωση των ενεργειακών συστημάτων της με στόχο τη βελτιστοποίηση και τον εκσυγχρονισμό του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ στο σύνολό του.  Στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής (EU Strategy on Energy System Integration[3]) σχεδιάζεται η σύνδεση των διαφόρων φορέων ενέργειας μεταξύ τους - αέρια, στερεά και υγρά καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια, θερμότητα - και με τους τομείς τελικής χρήσης της ενέργειας, όπως στα κτήρια, στις μεταφορές ή στη βιομηχανία.

Σημαντική παράμετρος προς την επίτευξη της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας θεωρείται η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για το Υδρογόνο[4], η οποία θα δώσει ώθηση στην παραγωγή καθαρού υδρογόνου στην Ευρώπη. Το υδρογόνο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρώτη ύλη, ως καύσιμο ή ως φορέας ενέργειας και μέσο αποθήκευσης.  Έχει πολλές πιθανές εφαρμογές που θα μείωναν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (ΑτΘ) στη βιομηχανία, στις μεταφορές, στα κτήρια και στην παραγωγή ενέργειας. Το σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης της Επιτροπής «Επόμενη Γενιά ΕΕ, Next Generation EU» αναφέρει το υδρογόνο ως επενδυτική προτεραιότητα για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης και ανθεκτικότητας, τη δημιουργία τοπικών θέσεων εργασίας και εδραίωση της παγκόσμιας ηγετικής θέσης της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Υδρογόνου έχει ως στόχο την αύξηση της ισχύος των μονάδων ηλεκτρόλυσης από τα σημερινά των 60 MW σε 6 GW έως το 2024 και σε 40 GW έως το 2030, με κόστος από 24 έως 42 δις. ευρώ.  Οι απαιτούμενες επενδύσεις σε Ευρωπαϊκό επίπεδο για σταθμούς παραγωγής, μεταφοράς, διανομής, αποθήκευσης και ανεφοδιασμού πράσινου υδρογόνου, ανέρχεται σε 458 δις €, έως το 2030[5].  Αναμένονται δε περαιτέρω αυξημένες επενδύσεις μέχρι το 2050, οι οποίες θα συντελέσουν στην αλλαγή του ενεργειακού τομέα.

Αναλύοντας τις παραπάνω Ευρωπαϊκές πολιτικές, και ενόψει της επικαιροποίησης του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, ΕΣΕΚ 2023, προκύπτουν οι ακόλουθοι βασικοί ενεργειακοί και κλιματικοί στόχοι που έχουν προταθεί:

Κλιματικοί:

• Μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (ΑτΘ) ίση με 55% το 2030 συγκριτικά με τα αντίστοιχα επίπεδα του 1990. Για το 2050 προβλέπεται δέσμευση για κλιματική ουδετερότητα.
• Μείωση εκπομπών ΑτΘ ίση με 22,7% το 2030 σε σχέση με το 2005 στο πλαίσιο του Κανονισμού Επιμερισμού των Προσπαθειών (Effort Sharing Regulation[6]).

Ενεργειακοί:

• Μερίδιο των ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας το 2030 ίσο με 40%.

Στο πλαίσιο του σχεδίου REPowerEU έχει προταθεί αύξηση του στόχου για το μερίδιο των ΑΠΕ σε 45%.

• Επιμέρους τομεακοί στόχοι για τις ΑΠΕ:

1. Μερίδιο των ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας του κτηριακού τομέα 49% το 2030.
2. Μέση ετήσια αύξηση 1,1 ποσοστιαίων μονάδων του μεριδίου των ΑΠΕ για θέρμανση και ψύξη έως το 2030. Επιπρόσθετα, προβλέπεται μέση ετήσια αύξηση 2,1 ποσοστιαίων μονάδων του μεριδίου των ΑΠΕ έως το 2030 στα δίκτυα τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης.
3. Μέση ετήσια αύξηση 1,1 ποσοστιαίων μονάδων του μεριδίου ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας (συμπεριλαμβανόμενων και των μη ενεργειακών χρήσεων) του βιομηχανικού τομέα έως το 2030.
4. Μερίδιο των προηγμένων βιοκαυσίμων και βιοαερίου που παράγονται από τις πρώτες ύλες του Μέρους Α του Παραρτήματος IX στην τελική κατανάλωση ενέργειας του τομέα των μεταφορών ίσο με 0,2% το 2022, 0,5% το 2025 και 2,2% το 2030.
5. Το μερίδιο των ανανεώσιμων καυσίμων μη βιολογικής προέλευσης (RFNBOs) θα πρέπει να ανέλθει σε 2,6% το 2030.

• Μείωση της τελικής και πρωτογενούς κατανάλωσης ενέργειας κατά τουλάχιστον 9% το 2030 σε σύγκριση με τις προβλέψεις του σεναρίου αναφοράς του 2020 για τις αντίστοιχες καταναλώσεις (15,7 Mtoe και 21,6 Mtoe).                                                                                                              

Στο πλαίσιο του σχεδίου REPowerEU προτάθηκε μείωση κατά 13% τουλάχιστον της τελικής και πρωτογενούς κατανάλωσης ενέργειας το 2030 σε σύγκριση με τις προβλέψεις του σεναρίου αναφοράς του 2020.

Όλοι οι παραπάνω στόχοι είναι υπό διαπραγμάτευση με τα Κ-Μ και η οριστικοποίηση τους αναμένεται έως το τέλος του 2022.  Τους πρώτους μήνες του 2023 αναμένονται να καθορισθούν από το ΥΠΕΝ κεντρικοί ποιοτικοί και ποσοτικοί στόχοι για την Ελλάδα προκειμένου να ληφθούν υπόψη στην ανάλυση σεναρίων στο πλαίσιο αναθεώρησης του ΕΣΕΚ.  Αναμένεται επίσης η Εθνική Στρατηγική για τις τεχνολογίες, υποδομές και αγορές στην αλυσίδα αξίας του Υδρογόνου καθώς και για μέτρα πολιτικών για χρήσιμες τεχνολογίες όπως Carbon Capture Storage and Use (CCSU), και Direct Air Capture (DAC).

Σήμερα είναι επιτακτική και η ενδυνάμωση κοινωνικών φορέων και εταίρων στα θέματα της αντιμετώπισης της ενεργειακής και κλιματικής κρίσης, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού οράματος κλιματικής ουδετερότητας.  To ΚΑΠΕ υποστηρίζει Ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές για τη συμμετοχή των πολιτών στον ενεργειακό τομέα μέσω του Θεσμού των Ενεργειακών Κοινοτήτων για παρεμβάσεις σε κτήρια, γειτονιές, Δήμους και Περιφέρειες, σχετικά με την ενσωμάτωση ΑΠΕ για τις ενεργειακές τους ανάγκες αλλά και την υιοθέτηση τεχνολογικών παρεμβάσεων για βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κτηρίων που χρησιμοποιούν.

Τέλος, σημειώνεται ότι θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω η ανάπτυξη του βιομεθανίου για την αντικατάσταση του φυσικού αερίου (ΦΑ) σε χρήσεις στα κτήρια και στη βιομηχανία.  Πρόσφατες μελέτες του ΚΑΠΕ έχουν αναδείξει ότι η χώρα μας θα μπορούσε να παράγει περί τις 4,5 TWh βιομεθανίου που αντιστοιχούν στο 5% της συνολικής κατανάλωσης ΦΑ, με την αξιοποίηση του 40% περίπου των διαθέσιμων υπολειμμάτων, την εφαρμογή συμβολαιακής γεωργίας και την ανάπτυξη εφοδιαστικών αλυσίδων βιομάζας.

* Ο Δρ Σπυρίδων Ν. Οικονόμου είναι Πρόεδρος του ΚΑΠΕ

------------------------------------------------------------------