Φυσικό αέριο: Παράξενος χειμώνας μπαίνει

Στις 20 Ιουλίου προτάθηκε στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης , να θέσουν ως στόχο τη μείωση της ζήτησης φυσικού αερίου κατά 15%, από τον Αύγουστο 2022 μέχρι τον Απρίλιο 2023. Εξαιρούνται οι χώρες που πρόλαβαν να γεμίσουν τις υπόγειες δεξαμενές. Επίσης εξαιρούνται η Ισπανία και η Πορτογαλία που έχουν δυνατότητες εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Η Γαλλία άσκησε κριτική στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή γι’ αυτή την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι σε παρόμοιες περιπτώσεις πρέπει να συνυπολογίζονται οι δυνατότητες της κάθε χώρας, ξεχωριστά. Η Πολωνία και η Ουγγαρία καταψήφισαν την απόφαση. 

Είναι γεγονός, ότι εμφανίζεται σχίσμα μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γύρο από το κομβικό θέμα της οικονομίας στα καύσιμα, που οξύνθηκε ιδιαίτερα στα μέσα Ιουνίου, όταν μειώθηκαν οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου από τον αγωγό “Nord Stream-1” μετά την επισκευή από τον Καναδά μιας τουρμπίνας του αγωγού και την προγραμματισμένη συντήρηση από τη Γκαζπρόμ.

Ακόμη και στην περίπτωση που δεν υπάρξουν μεγάλα προβλήματα προσφοράς (που όπως φαίνεται θα υπάρξουν), οι τιμές του φυσικού αερίου θα είναι αρκετά υψηλότερες, λόγω της αυξημένης συμμετοχής στο μείγμα του LNG και του σχιστολιθικού αερίου, που έχουν υψηλό κόστος παραγωγής και θα αυξήσουν τις τιμές λιανικής.

Οι τιμές του φυσικού αερίου ξεπέρασαν τα 2000 δολάρια/ 1000 κυβικά και τα μέτρα περιορισμού της κατανάλωσής του είναι αμφίβολο αν θα έχουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Σύμφωνα με δηλώσεις του Ύπατου Εκπροσώπου για θέματα εξωτερικής πολιτικής Ζοζέπ Μπορέλ, οι τιμές του φυσικού αερίου αυξήθηκαν πάνω από τέσσερες φορές σε σχέση με το τέλος του προηγούμενου χειμώνα , ενώ αυξήθηκαν πάνω από δέκα φορές, σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο.

Οι τιμές των ενεργειακών καυσίμων αυξάνονται και η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται, ιδιαίτερα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο πλησιάζει ο χειμώνας. Οι υπόγειες δεξαμενές στις ευρωπαϊκές χώρες στις 30 Ιουλίου είχαν πληρότητα 69%. Ο όγκος του φυσικού αερίου από το σταθμό «Πορτοβάγια» του “Nord Stream-1” την ίδια μέρα ήταν 33 εκατομμύρια κυβικά, ενώ έχει δυνατότητα για 167 εκατομμύρια κυβικά ημερησίως (20% της χωρητικότητας του αγωγού). Αν συνεχιστεί η μείωση της προμήθειας φυσικού αερίου από το συγκεκριμένο αγωγό, υπολογίζεται ότι στην καλύτερη περίπτωση θα υπάρχει πληρότητα στις υπόγειες δεξαμενές, όχι μεγαλύτερη από 65-70%, ενώ για την ενεργειακή ασφάλεια, κατά τη χειμερινή περίοδο  απαιτείται τουλάχιστο πληρότητα 80%, για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

                                          Υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές;

Δε φαίνεται να υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές του “Nord Stream-1”, αλλά και του “Nord Stream-2” που δε λειτουργεί, τουλάχιστο άμεσα. Η διαφοροποίηση των πηγών και η απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο δεν είναι άμεσα επιτεύξιμες. Ο αγωγός «Γιαμάλ-Ευρώπη» δεν είναι προσωρινά ενεργός. Από το δίκτυο αγωγών «Σογιούζ» λειτουργεί μόνο ο ένας αγωγός και ο άλλος έκλεισε από την ουκρανική κυβέρνηση, επειδή περνάει από το κατεχόμενο Λουγκάνσκ. Ο “Turkish Stream”δε μπορεί να καλύψει τις επιπλέον ποσότητες. Ο “Baltic Pipe” που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από τη Νορβηγία στην Πολωνία μέσω Δανίας είναι πολύ μικρότερος από το”Nord Stream-1” και θα καλύπτει μόνο το 50% των αναγκών της Πολωνίας ετησίως. Οι άλλες διαδρομές από την Αλγερία, το Αζερμπαϊτζάν και τη Νορβηγία δε διαθέτουν άμεσα μεγαλύτερες ποσότητες από αυτές που ήδη προμηθεύουν. Η Ολλανδία σταμάτησε την εξόρυξη του κοιτάσματος στο Γκρόνινγκεν, λόγω του κινδύνου πρόκλησης σεισμών.

                                                Άνθρακες… ο θησαυρός

Είναι λύση η επιστροφή στην καύση του άνθρακα ή ήταν εσπευσμένη και χωρίς αξιόπιστες μελέτες η απανθρακοποίηση: Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από το «βρώμικο» άνθρακα επανέρχεται, αγνοώντας τους στόχους της κλιματικής ουδετερότητας. Η καύση λιθάνθρακα για ηλεκτροπαραγωγή στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης , το τέταρτο τρίμηνο 2021 έφθασε στο 19%, ενώ κατά το πρώτο τρίμηνο 2022 ο λιθάνθρακας έγινε η κυριότερη πηγή στη Γερμανία, φθάνοντας σε επίπεδα 31,5%.

Νέες μορφές καυσίμων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τις μεταφορές (Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υδρογόνο, μεθανόλη κλπ) συμμετέχουν αναμφισβήτητα στην πράσινη μετάβαση, αλλά άμεσα δε μπορούν να αποτελέσουν επαρκή εναλλακτική λύση. Μια μείωση της προσφοράς φυσικού αερίου και των ορυκτών καυσίμων θα οδηγήσει σε μεγάλα οικονομικά προβλήματα. Μόνο στη Γερμανία, σύμφωνα με στοιχεία του εμπορο-βιομηχανικού επιμελητηρίου, θα προχωρήσει το 16% των επιχειρήσεων σε μείωση της παραγωγής. Οι ενεργοβόροι κλάδοι, όπως η μεταλλουργία, η παραγωγή γυαλιού και χαρτιού, θα μειώσουν κατά το 1/3 την παραγωγή τους.

                                          Υπάρχει επάρκεια υγροποιημένου φυσικού αερίου;

Η Ευρωπαϊκή. Ένωση αρκετές φορές εμφανίζει ως πανάκεια την αύξηση του LNG στο ενεργειακό μείγμα. Η Γερμανία ήδη υλοποιεί το δεύτερο έκτακτο σχέδιο για την προμήθεια φυσικού αερίου.. Προτείνεται η κατασκευή τεσσάρων πλωτών τερματικών και δύο μόνιμων τερματικών στα λιμάνια της, που είναι ιδιαίτερα χρονοβόρα. Σύμφωνα με στοιχεία της S&P Global Commodity Insights, μέχρι το τέλος του χρόνου είναι ζήτημα να μπορέσει να λειτουργήσει δύο από αυτά τα τερματικά. 

Η προμήθεια LNG από τις ΗΠΑ είναι περιορισμένη και λόγω της βλάβης στο εργοστάσιο υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Φρίπορτ του Τέξας που συνέβαλε στην αύξηση της τιμής και τη μείωση της προσφοράς.

Οι τιμές του LNG αυξάνονται και ως αποτέλεσμα του ανταγωνισμού των ανεπτυγμένων χωρών της Ασίας. Αυτή την εβδομάδα ο δείκτης JKM (Japan Korea Market) που δείχνει τις τιμές του LNG στην Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Κίνα και την Ταιβάν ανέβηκε στα 60 δολάρια/1 εκατομμύριο BTU ( British Termal Unit (BTU)) είναι μονάδα μέτρησης θερμικής ικανότητας που χρησιμοποιείται στη Μεγάλη Βρετανία).  Η τιμή, με βάση αυτό τον τρόπο υπολογισμού, αυξήθηκε κατά δώδεκα φορές σε σχέση με τη μέση τιμή του καλοκαιριού του 2019. Ο ιδρυτής του ιαπωνικού Ινστιτούτου μεταπετρελαιακής στρατηγικής Νόριακ Όμπα ανέφερε, ότι με τιμές πάνω από 50 δολάρια/ 1 εκατομμύριο BTU, δεν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιείται το LNG.

Στην αύξηση των τιμών του LNG συμβάλλει η μείωση της προσφοράς του, διεθνώς. Η Αυστραλία αποφάσισε ένα μέρος του LNG που διέθετε στη διεθνή αγορά να το κρατήσει για εσωτερική κατανάλωση.

Τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια προφυλάσσουν από τις απότομες αυξήσεις των τιμών. Αν όμως υπογραφούν τώρα τέτοια μακροπρόθεσμα συμβόλαια, σύμφωνα με το Αμερικανικό Ινστιτούτο Οικονομίας, Ενέργειας και Οικονομικής Ανάλυσης, η τιμή θα είναι αυξημένη κατά 75% σε σύγκριση με τα συμβόλαια που υπογράφηκαν ένα χρόνο πριν. 

Το LNG είναι ακριβότερο από το φυσικό αέριο μέσω των αγωγών, απαιτεί μεγάλες επενδύσεις που δεν αποσβαίνονται εύκολα, είναι λιγότερο φιλικό στο περιβάλλον και παρουσιάζει προβλήματα επάρκειας. Ήδη μεγάλες επιχειρήσεις σκοπεύουν να συνδεθούν μελλοντικά με δίκτυα αγωγών φυσικού αερίου, παρά να συνδέονται με τερματικά LNG. Σύμφωνα με στοιχεία των ιαπωνικών μέσων ενημέρωσης, οι οκτώ μεγαλύτερες ιαπωνικές επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ήδη σκοπεύουν να υπογράψουν μακροπρόθεσμα μελλοντικά συμβόλαια με τον υπό κατασκευή ρωσικό αγωγό φυσικού αερίου «Σαχαλίν-2», σε ιδιαίτερα ελκυστικές τιμές.

                                                                                    Μιχάλης Ρένεσης