Η Ευρώπη χρειάζεται μια πιο έξυπνη "διέξοδο" από το ρωσικό φυσικό αέριο

Η Ευρωπαϊκή δέσμευση για σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο είναι αξιέπαινη, πρέπει όμως να γίνει με σύνεση. Διαφορετικά η Ευρώπη θα μπορούσε κάλλιστα να προκαλέσει την ίδια, που προσπαθεί να αποτρέψει: Πολύ υψηλές τιμές και έλλειψη φυσικού αερίου. Πρέπει να είναι τολμηρή σχετικά με το ρωσικό αέριο. Χρειάζεται ένα σύνολο εργαλείων για τη μείωση των εισαγωγών.

Το ευρωπαϊκό σχέδιο REPowerEU, έχει μία διάσταση προσφοράς και ζήτησης. Η πλευρά της ζήτησης είναι ισχυρή: Περισσότερες ΑΠΕ, αποδοτικότητα και εναλλακτικές λύσεις για τα κτίρια και τη βιομηχανία. Η φιλοδοξία μπορεί πάντα να είναι υψηλότερη, αλλά τα βασικά περιγράμματα ταιριάζουν απόλυτα με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το πακέτο «Fit for 55» για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Το πρόβλημα είναι η διασφάλιση της πρόσβασης σε μη ρωσικό φυσικό αέριο. Η Ευρώπη θέλει να δημιουργήσει νέα υποδομή για την εισαγωγή LNG, να αγοράσει αέριο από εξαγωγείς όπως οι ΗΠΑ και να συντονίσει τις αγορές μεταξύ ευρωπαϊκών εταιρειών, για να αποφύγει τον περιττό ανταγωνισμό που αυξάνει τις τιμές.

Αυτό είναι λογικό. Αλλά η κλίμακα της παρέμβασης της Ευρώπης είναι τεράστια. Η Ευρώπη θέλει επιπλέον 50 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) LNG για να αντισταθμίσει τα 155 bcm ρωσικού φυσικού αερίου που εισήγαγε το 2021. Το σχέδιο REPowerEU θέτει τους στόχους των 50 bcm τόσο για το 2022 όσο και για το 2030. Η δήλωση της 25ης Μαρτίου με τις Ηνωμένες Πολιτείες αναφέρθηκε σε αυτόν τον αριθμό επίσης: «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη της ΕΕ για τη διασφάλιση σταθερής ζήτησης για επιπλέον LNG των ΗΠΑ τουλάχιστον έως το 2030 περίπου 50 bcm/έτος».

Η εξασφάλιση 50 bcm είναι ένα μεγάλο εγχείρημα. Η αγορά LNG ήταν 523 bcm το 2021 και η Ευρώπη εισήγαγε 108 bcm (συμπεριλαμβανομένου του Ην. Βασιλείου και της Τουρκίας). Οι συνδυασμένες εισαγωγές LNG του Πακιστάν, της Ταϊλάνδης, του Μπαγκλαντές, της Ινδονησίας, της Σιγκαπούρης και της Μαλαισίας ήταν 40 bcm το 2021. Η Βόρεια και η Νότια Αμερική μαζί εισήγαγαν 26 bcm. Η αγορά 50 bcm LNG από το υπάρχον σύστημα δεν είναι ασήμαντη υπόθεση.

Αναμένεται νέα προμήθεια LNG έως το 2030, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Κατάρ να αποτελούν σημαντικά κέντρα ανάπτυξης. Υπάρχουν όμως και έργα των οποίων η ολοκλήρωση μπορεί να είναι αργή, συμπεριλαμβανομένου του νούμερο δύο προμηθευτή LNG της Ευρώπης στη Ρωσία. Η ζήτηση για LNG αυξάνεται επίσης: Το LNG πηγαίνει ήδη κάπου. Η πρόσθετη ζήτηση από την Ευρώπη δεν θα μπορούσε να αφήσει περιθώρια για άλλους. Αυτό θα μπορούσε να ωθήσει τις χώρες της Ασίας να στραφούν στον άνθρακα, κάτι που θα ήταν μια κλιματική καταστροφή.

Το ευρωπαϊκό σύστημα αερίου, εντωμεταξύ, χρειάζεται περισσότερες εισαγωγές. Η ευρωπαϊκή παραγωγή ήταν 87 bcm το 2020 -αν συμπεριλάβουμε το Ην. Βασίλειο- και μειώνεται κατά 8 bcm ετησίως. Μέχρι το 2030, ένα μέρος του επιπλέον φυσικού αερίου που θέλει να εξασφαλίσει η Ευρώπη θα αντισταθμίσει τη μείωση της εγχώριας προσφοράς. Αφού καλυφθεί αυτή η απώλεια, η Ευρώπη μπορεί πραγματικά να μιλήσει για την αντικατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου.

Τί θα μπορούσε να κάνει η Ευρώπη; Πρώτον πρέπει να προσελκύσει καταναλωτές LNG. Αν η Ευρώπη πλειοδοτεί χώρες όπως το Πακιστάν , το Μπαγκλαντές ή και την Ταϊλάνδη για LNG, θα τις βοηθήσει να αναπτύξουν τις ικανότητές τους σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Αυτό θα βοηθήσει στην αποφυγή μεγαλύτερης κρίσης και θα επιβραδύνει την κλίση προς τον άνθρακα.

Δεύτερον, η Ευρώπη πρέπει να βοηθήσει στη διακυβέρνηση της παγκόσμιας αγοράς φυσικού αερίου. Οι συζητήσεις για τη δημιουργία μιας διαδικασίας κοινής προμήθειας για όλες τις ευρωπαϊκές εταιρείες έχει αξία, αλλά ο ενδοευρωπαϊκός ανταγωνισμός είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Εάν η Ευρώπη κυνηγήσει τις σπάνιες προμήθειες LNG χωρίς να ενισχύσει την προσφορά, οι τιμές θα αυξηθούν απότομα. Η πιο καθαρή λύση είναι η παρέμβαση στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, όπου οι τιμές έχουν αποσυνδεθεί από τα θεμελιώδη για μήνες. Στην ιδανική περίπτωση, αυτό γίνεται σε συνεννόηση με άλλους παίκτες. Ελλείψει επαναφοράς, η Ευρώπη θα αποδεκατίσει την παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου.

Τρίτον, πρέπει να ανεβάσει την προσφορά. Η υπάρχουσα αγορά LNG δεν μπορεί να προσφέρει αυτό που έχει ανάγκη η Ευρώπη. Αυτό είναι ανάθεμα για πολλούς Ευρωπαίους, αν και η δήλωση της 25ης Μαρτίου με τις Ηνωμένες Πολιτείες το ανέφερε: «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποστηρίξει επίσης μακροπρόθεσμους μηχανισμούς συμβάσεων και θα συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για να ενθαρρύνει τις σχετικές συμβάσεις για την υποστήριξη τελικών επενδυτικών αποφάσεων τόσο για τις εξαγωγές LNG όσο και για τις υποδομές εισαγωγής.»

Η δέσμευση της Ευρώπης να αγοράσει LNG διαρκεί μέχρι το 2030, το οποίο είναι πολύ κοντά. Χρειάζονται τέσσερα χρόνια για να προσθέσουν προσφορά και οι επενδυτές χρειάζονται 15 έως 20 χρόνια για να πάρουν τα χρήματά τους πίσω. Η Ευρώπη μπορεί να υποστηρίξει τις επενδύσεις υπό ορισμένες προϋποθέσεις: Οι αποδέκτες πρέπει να συμμορφώνονται με αυστηρά πρότυπα παρακολούθησης, αναφοράς και επαλήθευσης για τις εκπομπές και τα έργα θα πρέπει να επιδεικνύουν έναν τρόπο για να μην «κλείνουν» τις εκπομπές.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Ευρώπη θα μπορούσε να ξεκλειδώσει μια νέα παροχή LNG με μικρή διάρκεια ζωής. Ένα κοίτασμα φυσικού αερίου στην Κύπρο, η Αφροδίτη, θα μπορούσε να παράγει LNG μέσα σε λίγα χρόνια και να εξαντληθεί σε μια δεκαετία. Αυτό το έργο δεν αποτελεί απειλή για την κλιματική στρατηγική της Ευρώπης. Ή θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μοντέλα εταιρικών σχέσεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα για την ανάληψη περιουσιακών στοιχείων μετά από μια ορισμένη περίοδο, εκτός εάν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία μπορούν να λειτουργήσουν με τρόπους που να συνάδουν με την πραγματικότητα της αγοράς και του κλίματος της εποχής.

Η Ευρώπη θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει κρατικό χρήμα για να κάνει νέα έργα ανθεκτικά στη μετάβαση. Ένα τερματικό εξαγωγής LNG θα μπορούσε να είναι έτοιμο για υδρογόνο ή να χρησιμοποιεί τεχνολογίες για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα. Ένα άλλο περίπλοκο σχέδιο θα μπορούσε να δει την Ευρώπη να αγοράζει LNG για μερικά χρόνια και αργότερα να το στέλνει στην Ασία για να εκτοπίσει τον άνθρακα. Σε αυτή την περίπτωση, μια νέα προμήθεια θα ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια για την Ευρώπη και στη συνέχεια θα μειώσει τις εκπομπές στην Ασία.

Τελικά, δεν υπάρχει πραγματική αντίθεση μεταξύ της ενεργειακής ασφάλειας και της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Η Ευρώπη επρόκειτο να χρησιμοποιήσει ρωσικό αέριο για χρόνια. Τώρα, αυτό το αέριο θα έρθει από αλλού, αλλά δεν μπορεί απλώς να το αγοράσει – πρέπει να δημιουργήσει προσφορά.

Με την αγοραστική και οικονομική ισχύ της, η Ευρώπη μπορεί να διασφαλίσει ότι το φυσικό αέριο παράγεται με τα υψηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα και χωρίς περιορισμό των εκπομπών. Οτιδήποτε λιγότερο και η Ευρώπη θα μπορούσε να βυθίσει τον κόσμο στην κρίση ακριβώς από την οποία προσπαθεί να ξεφύγει.

* Ο κ. Νίκος Τσάφος είναι κάτοχος της έδρας James R. Schlesinger για την Ενέργεια και τη Γεωπολιτική στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) στην Ουάσιγκτον.

(Euractiv.com)