Το… μισό βήμα της Ευρώπης για την αποκλιμάκωση των τιμών - Ερωτήματα για τις αντοχές των καταναλωτών έως τις τελικές αποφάσεις

Η συμφωνία ΗΠΑ - Ευρώπης για 15 bcm επιπλέον αμερικανικού LNG φέτος, που θα φτάσουν τα 50 bcm ετησίως ως το 2030, αποτέλεσε τελικά την πιο σημαντική είδηση της Συνόδου Κορυφής των Βρυξελλών της 24ης και 25ης Μαρτίου. Η στρατηγική αύξησης των αμερικανικών ροών, μαζί φυσικά με το «μπαζούκα» της Ευρώπης για κοινές προμήθειες LNG από τις χώρες-παραγωγούς, ήταν ό,τι πιο απτό προέκυψε από το κείμενο συμπερασμάτων της Παρασκευής.

Στα υπόλοιπα μέτρα, αυτά που αφορούν την άμεση αποκλιμάκωση των τιμών σε φυσικό αέριο και ηλεκτρικό ρεύμα, το βήμα της ΕΕ ήταν και πάλι… μισό. Ναι μεν συμπεριελήφθη στο κείμενο συμπερασμάτων ρητή αναφορά για ανάγκη πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου, ωστόσο αποφάσεις δεν ελήφθησαν, με την Κομισιόν να καλείται να επεξεργαστεί και να παρουσιάσει προτάσεις μέχρι την επόμενη Σύνοδο Κορυφής του Μαΐου. Επομένως μέχρι νεωτέρας, οι ευρωπαίοι καταναλωτές και κυρίως αυτοί του Νότου που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις, θα συνεχίσουν να ζουν με την αβεβαιότητα και με υψηλές τιμές.

Σήμερα, η τιμή στην ελληνική αγορά χονδρικής στο ρεύμα διαμορφώνεται στα 245,56 ευρώ/ MWh, υψηλότερα δηλαδή απ’ότι τη Παρασκευή. Και η από εδώ και πέρα πορεία της θα εξαρτηθεί από το πως θα «διαβάσουν» τα ενεργειακά χρηματιστήρια τις ανακοινώσεις της Συνόδου, με τον ολλανδικό δείκτη TTF να κλείνει τη Παρασκευή λίγο πάνω από τα 98 ευρώ/ MWh.

Συμπερασματικά, ενώ η Ευρώπη έδειξε να κινείται γρήγορα ως προς το μεσομακροπρόθεσμο, δηλαδή την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, δεν έκανε το ίδιο ως προς το βραχυπρόθεσμο, δηλαδή την ανακούφιση των ευρωπαίων καταναλωτών από τις υψηλές τιμές, ακολουθώντας σε όλα τα επιμέρους ζητήματα, ένα μάλλον μετέωρο βήμα.

Αποσύνδεση της τιμής του ρεύματος από το φυσικό αέριο. Η πρόταση για αποσύνδεση της τιμολόγησης του ηλεκτρικού ρεύματος στην χονδρεμπορική από το φυσικό αέριο δείχνει αρκετά δύσκολη έως αδύνατη, όπως μεταφέρουν γνώστες του αντικειμένου, παρ’ ότι τυπικά το θέμα παραμένει ανοιχτό, με την Κομισιόν να υποβάλει προτάσεις εντός του Μαΐου. Οι φόβοι ότι δεν θα περπατήσει συνδέονται με το γεγονός ότι η συμμετοχή του φυσικού αερίου στο ενεργειακό μείγμα είναι πολύ μεγάλη.

Πλαφόν στις τιμές χονδρικής του φυσικού αερίου. Η πρόταση για πλαφόν στις τιμές του αερίου, που υποστηρίζει η Ελλάδα, αλλά και προκρίνει ως την καλύτερη δυνατή απάντηση με «τον λιγότερο πόνο» και η Eurelectric, ο φορέας όλων των ευρωπαϊκών utilities στον ηλεκτρισμό, συμπεριελήφθη τελικά στα συμπεράσματα, μετά από σκληρή μάχη Βορρά - Νότου. Το κείμενο συμπερασμάτων καλεί τις κοινοτικές υπηρεσίες να καταθέσουν συγκεκριμένες λύσεις σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Εντούτοις μένει να φανούν κατά πόσο αυτές θα δίνουν λύση, και πότε. Μέχρι το Μάιο οπότε και αναμένονται οι ανακοινώσεις, εφόσον συνεχιστεί ο πόλεμος, όλα δείχνουν ότι η ακρίβεια που πλήττει τα νοικοκυρια θα επιμείνει, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον όγκο των απλήρωτων λογαριασμών, ενώ ακόμη και αν τελικά υιοθετηθεί το πλαφόν, δύσκολα θα εφαρμοστεί πριν το καλοκαίρι.

Φορολόγηση στα «ουρανοκατέβατα» κέρδη: H φορολόγηση στα «ουρανοκατέβατα κέρδη» των ενεργειακών εταιρειών μπορεί να αποτελέσει μια χρήσιμη πηγή χρηματοδότησης για τις κυβερνήσεις, όπως αναφέρει το κείμενο συμπερασμάτων. Η αποτελεσματικότητα ωστόσο του μέτρου θα φανεί όταν μέσα στο προσεχές διάστημα, οι μεγάλες εταιρείες του χώρου θα ανακοινώσουν τα αποτελέσματα για το 2021 και θα ολοκληρωθεί ο σχετικός έλεγχος της ΡΑΕ. Η έρευνα αφορά το διάστημα από τον Οκτώβριο του 2021 έως σήμερα, το οποίο και θα συγκριθεί με το αντίστοιχο περσινό, ώστε να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν και πόσα είναι τα υπερκέρδη των εταιρειών. Στην πράξη η ΡΑΕ θα συνυπολογίσει τα έσοδα των εταιρειών από τη παραγωγή (από την οποία έχουν κέρδη) με εκείνα από τη προμήθεια (συχνά γράφουν ζημιές) και η όποια διαφορά προκύψει σε σχέση με πέρυσι, θα φορολογηθεί με συντελεστή 90%. Αν για παράδειγμα μια εταιρεία έχει κερδοφορία 100 εκατ. ευρώ, όταν την προηγούμενη περίοδο είχε πετύχει 90 εκατ ευρώ, τότε αυτή η διαφορά των 10 εκατ. θα φορολογηθεί με 90%. Ακόμη και αν προκύψουν υπερκέρδη, είναι αμφίβολο πόσο μεγάλο θα είναι το όφελος από τη φορολόγησή τους μπροστά στις ανάγκες στήριξης των καταναλωτών.

Λήψη προσωρινών μέτρων για την στήριξη των καταναλωτών: Στα συμπεράσματα αναφέρεται ότι μπροστά στην σοβαρότητα της κατάστασης η Κομισιόν είναι έτοιμη να αξιολογήσει επειγόντως τη συμβατότητα μιας σειράς μέτρων που θα της προτείνει κάθε μια από τις 27 κυβερνήσεις με τους κανόνες της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς. Κατά την αξιολόγηση της συμβατότητας των μέτρων, η Επιτροπή θα εξασφαλίζει μέσω μιας ταχείας διαδικασίας, ότι τα μέτρα μειώνουν τις τιμές spot της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας για επιχειρήσεις και καταναλωτές και δεν επηρεάζουν τους όρους συναλλαγών σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον. Επίσης, θα λαμβάνεται υπόψιν ο προσωρινός χαρακτήρας των μέτρων και το επίπεδο διασύνδεσης με την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η αναφορά προφανώς και είναι γενική και χρήζει περαιτέρω εξειδίκευσης.

Εθελοντική από κοινού αγορά φυσικού αερίου. Αν και το γεγονός ότι ο εθελοντικός χαρακτήρας της κίνησης απομειώνει την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης, εντούτοις η δυνατότητα που παρέχεται στα κράτη-μέλη για κοινή προμήθεια φυσικού αερίου, LNG και υδρογόνου δεν παύει να αποτελεί ένα εν δυνάμει «μπαζούκα» στα χέρια της Ευρώπης. Στα πλεονεκτήματα της κίνησης είναι ότι ενεργοποιεί το τεράστιο πολιτικό και οικονομικό βάρος της ΕΕ ως μπλοκ (όπως στην περίπτωση των εμβολίων), απέναντι στις χώρες- παραγωγούς LNG, όπως ΗΠΑ, Κατάρ, Αλγερία. Στα μειονεκτήματα, είναι ότι οι αμερικανικές για παράδειγμα εταιρείες, προκειμένου να τροφοδοτήσουν την Ευρώπη με επιπλέον ποσότητες (όπως τα 15 bcm φέτος, της συμφωνίας Μπάιντεν- Φον Ντερ Λάινεν), θα πρέπει να προχωρήσουν σε ανακατανομή των ροών LNG που πωλούν ανά τον κόσμο, κυρίως στην Ασία. Και αυτό, καθώς η παραγωγική ικανότητα των αμερικανικών τέρμιναλ δουλεύει στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους. Στην παρούσα φάση, το αμερικανικό LNG που μπορεί να στραφεί από τις ασιατικές στις ευρωπαϊκές αγορές δεν ξεπερνά τα 2,5-3 δισεκατομμύρια κυβικά πόδια την ημέρα, που ισοδυναμούν με κάτι λιγότερο από το 20% των ρωσικών εξαγωγών στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, η παραγωγική δυνατότητα των αμερικανικών τέρμιναλ αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά από το 2025 και μετά και συγκεκριμένα κατά 3-5 bcm την ημέρα. Μένει να φανεί κατά πόσο ανάλογα ζητήματα παραγωγικής δυναμικότητας αντιμετωπίζουν και οι υπόλοιπες παραγωγές χώρες LNG ανά τον κόσμο.