Ιωάννου: Περιθώρια βελτίωσης ρευστότητας σε Ενδοημερήσια Αγορά και Αγορά Προθεσμιακών Προϊόντων

Έγκαιρη και επιτυχημένη ήταν η μετάβαση στο Target Model, αναφορικά με την τεχνική αρτιότητα των τεχνικών συστημάτων, κάτι που συνέβη σε όλες τις χώρες, σημείωσε ο Γιώργος Ιωάννου,  διευθύνων σύμβουλος του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας (ΕΧΕ). Παράλληλα, χωρίς κανένα πρόβλημα πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο η σύζευξη της εγχώριας Προημερήσιας Αγοράς με την ιταλική. 

«Αναφορικά με θέματα που μπορούν να βελτιωθούν, ένα βασικό ζήτημα αποτελεί η ρευστότητα της Ενδοημερήσιας Αγοράς και της Αγοράς Προθεσμιακών Προϊόντων», επισήμανε ο κ. Ιωάννου. Με δεδομένο ότι οι δύο αυτές αγορές μπορούν να βελτιώσουν την αντιστάθμιση των κινδύνων έκθεσης των συμμετεχόντων στις διακυμάνσεις του χονδρεμπορικού κόστους, από το ΕΧΕ γίνονται όλες τις απαραίτητες κινήσεις για την ακόμη μεγαλύτερη αξιοποίησή τους. 

Όπως τόνισε, με την σύζευξη της Ενδοημερήσιας Αγοράς με την αντίστοιχη ιταλική, και σε δεύτερο χρόνο με την έναρξη της συνεχούς διαπραγμάτευσης, θα βελτιωθεί η ρευστότητά της. Όσον αφορά την Αγορά Προθεσμιακών Προϊόντων, επισήμανε πως είναι απαραίτητο να επιδείξει σημαντική ευελιξία ο Ειδικός Διαπραγματευτής, αλλά και οι συμμετέχοντες θα πρέπει να δίνουν τα κατάλληλα «σήματα» με τις προσφορές τους. Παράλληλα, ο κ. Ιωάννου σημείωσε ότι είναι απόλυτα υλοποιήσιμες οι προθεσμίες για τα επόμενα βήματα ευρωπαϊκής ενοποίησης των εγχώριων αγορών. 

Αναλυτικότερα, ο κ. Ιωάννου αναφέρθηκε στα εξής ζητήματα:

α) Ποια είναι τα συμπεράσματα από τη μέχρι τώρα λειτουργία του target model; Έχουν καταγραφεί προβλήματα και ποια θεωρείτε ότι είναι τα σημαντικά;

1)            Η μετάβαση από το προηγούμενο μοντέλο του ΗΕΠ και η λειτουργία των αγορών DAM και IDM, τόσο ως προς τη διαπραγμάτευση όσο και ως προς την Εκκαθάριση, κρίνεται πετυχημένη από την πλευρά της τεχνικής αρτιότητας των συστημάτων και της λειτουργικής σταθερότητάς τους. Ως εξίσου επιτυχημένες κρίνονται και οι συμπληρωματικές υπηρεσίες που παρέχει το ΕΧΕ στο πλαίσιο λειτουργίας των νέων αγορών, όπως σε θέματα συμμόρφωσης των τεκταινομένων με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο κατά REMIT (ρόλος του ΕΧΕ ως RRM), εκπαίδευσης και τεχνικής υποστήριξης σε στοιχεία και δράσεις που αφορούν τις αγορές.

2)            Η εύρυθμη λειτουργία του μοντέλου στόχου είχε ως απαραίτητη προϋπόθεση την ομαλή μετάβαση από το μοντέλο του ΗΕΠ, η οποία ακολούθησε τα εξής επιτυχημένα βήματα: on-boarding των συμμετεχόντων, πιστοποιήσεις των διαπραγματευτών τους, εκπαίδευση τους σε όλες τις εκφάνσεις των συστημάτων και των αγορών, ανάπτυξη των νέων υποδομών των συμμετεχόντων, και η εξοικείωση τους με νέες πλατφόρμες και εργαλεία. Όλα έγιναν άρτια, χωρίς προβλήματα, πολλές φορές βέλτιστα και πάντα με τη συνεχή υποστήριξη της ομάδας του ΕΧΕ.

3)            Στόχοι του ΕΧΕ ως Χρηματιστήριο Ενέργειας κατά το σχεδιασμό και την υλοποίηση των αγορών DAM και IDM, ήταν η υλοποίηση συστημάτων και διαδικασιών που θα παρείχαν: α) Ίσους όρους πρόσβασης σε όλους τους Συμμετέχοντες, β) Αποτελεσματικό μηχανισμό διαμόρφωσης τιμών, γ) Διαφάνεια και δ) Ρευστότητα. Αυτοί οι στόχοι υλοποιήθηκαν με επιτυχία και τα αποτελέσματά του έγιναν ορατά τόσο εντός της χώρας, όσο και με την υλοποίηση της σύζευξης με την αγορά της Ιταλίας την 15/12/2020. Το τελευταίο ήταν εγχείρημα που απαίτησε ευρύτατο φάσμα διεπαφών και διεργασιών από κοινού με τους Ευρωπαίους εταίρους μας (ανάπτυξη και πιστοποίηση των τοπικών Συστημάτων, αυστηρή συμμόρφωση με τους χρονισμούς και διαδικασίες του Price Coupling of Regions (PCR), πολύμηνη διαδικασία δοκιμών με τα Χρηματιστήρια Ενέργειας και τους Διαχειριστές των Ευρωπαϊκών Χωρών για τα Συστήματα, τον Αλγόριθμο και τις κοινές διαδικασίες, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και εκπαίδευση και πιστοποίηση των Market Operators του ΕΧΕ).

Σε αρμονία με το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι, ο νέες αγορές του ΕΧΕ λειτουργούν με όρους ελευθέρου ανταγωνισμού στα πλαίσια που οι υπάρχουσες ενεργειακές υποδομές εντάσσονται στο  μοντέλο στόχο. Αισθανόμαστε λοιπόν την επιτυχία και προχωράμε δυναμικά όλες τις δράσεις μας, αλλά δεν εφησυχάζουμε στιγμή. Ως Διαχειριστής των αγορών DAM και IDM, το ΕΧΕ έχει την υποχρέωση να εξασφαλίζει και να παρακολουθεί ότι συμβαίνει σε αυτές, ώστε να διασφαλίζεται ότι η συμμετοχή στις αγορές γίνεται σε συμφωνία με το ισχύον κανονιστικό και ρυθμιστικό πλαίσιο και ότι δεν παρατηρούνται φαινόμενα χειραγώγησης των αγορών αυτών, σε συνεργασία πάντα με τους Έλληνες και Ευρωπαίους ρυθμιστές και άλλους σχετιζόμενους φορείς.

Αναφορικά με τα ζητήματα που μπορούν να βελτιωθούν, θεωρούμε ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια ενίσχυσης της ρευστότητας των Ενδοημερήσιων Δημοπρασιών διότι αποτελούν σημαντικό εργαλείο αντιμετώπισης των στοχαστικότητας των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και ως αποτέλεσμα συμβάλλουν σημαντικά στην αύξησης της ευστάθειας του Συστήματος. Το ΕΧΕ εξετάζει περαιτέρω ενέργειες και πιθανές αλλαγές στο πλαίσιο λειτουργίας της IDM, προς αυτή την κατεύθυνση.

Αναφορικά με τα θέματα εκκαθάρισης των νέων αγορών:

1.            Εφαρμόσθηκε ένα νέο μοντέλο με αυστηρούς κανόνες συμμετοχής και σαφείς διαδικασίες διαχείρισης κινδύνου με νέα εργαλεία όπως τα πιστωτικά όρια και τα κεφάλαια εκκαθάρισης.

2.            Μειώθηκε σημαντικά ο χρόνος διακανονισμού των συναλλαγών με αποτέλεσμα να μειωθεί ο πιστωτικός κίνδυνος.

3.            Οι ελληνικές συστημικές τράπεζες ανέλαβαν ουσιαστικό ρόλο, ως Γενικά Εκκαθαριστικά Μέλη και  προσφέρουν στην αγορά μεγαλύτερη ασφάλεια και στους συμμετέχοντες εργαλεία για την κάλυψη της απαιτούμενης ρευστότητας.

4.            Ακόμα και κάποιες αναταράξεις που εμφανίσθηκαν στην αγορά εξισορρόπησης δεν δημιούργησαν πρόβλημα στις διαδικασίες εκκαθάρισης των θέσεων.

5.            Πραγματοποιείται με επιτυχία σε καθημερινή βάση η εκκαθάριση των διασυνοριακών συναλλαγών με Ιταλία και σε λίγο και με Βουλγαρία.

Δεν έχουν εμφανισθεί σημαντικά προβλήματα στην εκκαθάριση μέχρι σήμερα.

β) Τι πρέπει να γίνει και τι σκοπεύετε να κάνετε για να βελτιωθεί το μοντέλο και να λειτουργήσει η αγορά κατά το βέλτιστο τρόπο;

Το μοντέλο-στόχος (Target Model) είναι ένα δοκιμασμένο πρότυπο εδώ και χρόνια σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες. Προφανώς και μπορεί πάντα να βελτιώνεται, όμως στόχος δεν είναι να αλλάξουμε το μοντέλο, αλλά να αποκομίσουμε τα μέγιστα δυνατά οφέλη από την εφαρμογή του. Στο πλαίσιο αυτό:

•             Έχει ουσιώδη σημασία η αύξηση της συμμετοχής στην ενδο-ημερήσια αγορά. Η αγορά αυτή προσφέρεται για διόρθωση θέσης και είναι απαραίτητη για τη βέλτιστη διαχείριση διακοπτόμενης παραγωγής, όπως είναι οι περισσότερες ΑΠΕ. Καθώς η ενσωμάτωση των ΑΠΕ θα αυξάνεται διαρκώς, απαιτείται μια ενδο-ημερήσια αγορά με επαρκή ρευστότητα ώστε να αποφεύγονται οι σημαντικές αποκλίσεις και το κόστος που αυτές επιφέρουν.

•             Η ενδο-ημερήσια αγορά πρέπει να ενισχυθεί, αρχικά με τις Περιφερειακές δημοπρασίες (CRIDAs) και στη συνέχεια με τη συνεχή διαπραγμάτευση στα πλαίσια του XBID. To EXE εργάζεται πυρετωδώς, σε συνεχή συνεργασία με το διαχειριστή (ΑΔΜΗΕ), και τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς φορείς ώστε οι Περιφερειακές δημοπρασίες να είναι πραγματικότητα στο τέλος του 3ου τριμήνου και να ακολουθήσει η αγορά XBID σύντομα μετά από αυτές.

Πέρα όμως από το ίδιο το μοντέλο και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, υπάρχουν και άλλοι τομείς που χρήζουν προσοχής:

•             Η προθεσμιακή αγορά πρέπει να αποκτήσει τη ρευστότητα που της αρμόζει και να χρησιμοποιηθεί ως το βασικό εργαλείο αντιστάθμισης κινδύνου. Η αγορά αυτή προσφέρει τα απαραίτητα μέσα για την αντιμετώπιση της έκθεσης στον κίνδυνο μεταβολών της τιμής της υποκείμενης αγοράς (DAM) και είναι καίριας σημασίας για τη διαμόρφωση εύστοχων οικονομικών σημάτων σχετικά με την ηλεκτρική ενέργεια. Και για να γίνει αυτό πρέπει ο υπάρχων Ειδικός Διαπραγματευτής να επιδείξει ευελιξία στην αγορά, οι Συμμετέχοντες να δράσουν άμεσα και σε συνεχή βάση σε αυτήν με προσφορές και σήματα τιμών, αλλά και πιθανώς με διευρυμένο ρόλο ως Ειδικοί Διαπραγματευτές και οι ίδιοι (όσοι τουλάχιστον έχουν ηλεκτροπαραγωγή) και οι προμηθευτές να κατανοήσουν ότι κυρίως αυτούς «προστατεύει» από τα σκαμπανεβάσματα.

•             Η ανάπτυξη ενός βάθρου εμπορίας φυσικού αερίου, πέρα από την προφανή θετική της συνεισφορά στην ίδια την αγορά του φυσικού αερίου, θα έχει θετική επίδραση και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Δεδομένου ότι η ηλεκτροπαραγωγή είναι θεμελιώδες τμήμα της ζήτησης φυσικού αερίου, αλλά και του γεγονότος ότι μονάδες παραγωγής φυσικού αερίου προσφέρουν ευελιξία στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, δημιουργούνται συνέργειες μεταξύ των δύο αγορών και σημαντικές δυνατότητες βελτιστοποίησης της λειτουργίας τους.

Εκκαθάριση

1.            Το μοντέλο εκκαθάρισης δεν έχει αναδείξει αδυναμίες που να απαιτούν άμεσες παρεμβάσεις.

2.            Με την συγκέντρωση ιστορικών στοιχείων από την λειτουργία της αγοράς με το νέο μοντέλο, μπορούμε να αξιολογήσουμε την αποτελεσματικότητα των  μοντέλων διαχείρισης κινδύνου στις αγορές του ΕΧΕ αλλά και στην Balancing  και αν  είναι δυνατόν να εξετάσουμε την σταδιακή μείωση των απαιτούμενων ασφαλειών.

3.            Επίσης εκτιμάται, ότι με την συγκέντρωση εμπειρίας για τις αγορές ενέργειας από την πλευρά των Γενικών Εκκαθαριστικών Μελών θα μπορέσουν και αυτά να προσφέρουν πιο εξειδικευμένα και αποτελεσματικότερα εργαλεία προς τους συμμετέχοντες.