Θεόδωρος Τσακίρης: Οι στρατηγικές προκλήσεις του γ΄γύρου αδειοδοτήσεων στην Κύπρο

Η προσφορά για το τεμάχιο 6, καθώς και το ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε για πρώτη φορά από ορισμένες μεγάλες εταιρείες του πετρελαϊκές εταιρείες του κλάδου, είναι μεταξύ των θετικών σημείων του τρίτου γύρου αδειοδότησης στην κυπριακή ΑΟΖ, όπως επισημαίνει σε συνέντευξή του στον «Φιλελεύθερο»  ο δρ. Θεόδωρος Τσακίρης, επίκουρος καθηγητής Γεωπολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

Αναφερόμενος στις απειλές της Άγκυρας, ο κ. Τσακίρης εκτιμά ότι θα ακολουθήσει την πεπατημένη της αντίδρασής της στις γεωτρήσεις της ΕΝΙ, επιχειρώντας αρχικά να εμποδίσει διακριτικά το σεισμογραφικό σκάφος που θα μισθώσουν οι δύο εταιρίες να κάνει τα σεισμικά του (μέσα στο 2018) και στη συνέχεια να αντιδράσει «εξαπολύοντας» τον Barbaros συνοδεία πολεμικών πλοίων για να επιβάλλει –πάντοτε κατά την άποψη της- ισοδύναμα τελεσμένα σε άλλα σημεία της κυπριακής ΑΟΖ.

Αναλυτικά το κείμενο της συνέντευξης:

Ποια είναι τα σημαντικότερα θετικά σημεία του Γ΄Γύρου αδειοδότησης όπως έχουν τα δεδομένα μέχρι σήμερα;

Εκτιμώ ότι το σημαντικότερο θετικό στοιχείο που προκύπτει από τον Γ΄ Γύρο αδειοδότησης είναι ότι υπήρξε προσφορά για το θαλασσομετάχιο 6 το βόρειο 20%-25% του οποίου διεκδικείται από την Τουρκία ως υποτιθέμενη τουρκική υφαλοκρηπίδα. Δεν είναι η πρώτη φορά που κατατίθενται προσφορές για θαλασσοτεμάχια (1,4,5,6,7) που υπάγονται κατά την αυθαίρετη τουρκική λογική στην «δική της» υφαλοκρηπίδα, καθώς υπήρχαν προσφορές το 2012 για τα τεμάχια 5,6, και 7, τα οποία τελικά δεν εκχωρήθηκαν, άγνωστο για ποιο λόγο.

Το καινούργιο που συμβαίνει με τον ΄Γ Γύρο είναι ότι για πρώτη φορά εμφανίζονται εταιρίες του βεληνεκούς μιας TOTAL και μιας ΕΝΙ και μάλιστα εμφανίζονται σε κοινοπρακτικό σχήμα που μοιράζει κάθε είδους ρίσκου μεταξύ των εταίρων. Αυτή είναι η θετικότερη εξέλιξη από πολιτική άποψη του ΄Γ Γύρου, υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι οι διαπραγματεύσεις θα οδηγήσουν σε υπογραφή συμβολαίου εξερεύνησης το οποίο με τη σειρά του θα τηρηθεί από τους αναδόχους εντός συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος.

Το δεύτερο θετικό σημείο του ΄Γ Γύρου είναι ότι καταγράφεται το ενδιαφέρον εταιριών που δεν είχαν άλλοτε εκδηλώσει ενδιαφέρον για την κυπριακή ΑΟΖ κάτι που επιβεβαιώνει όσους καλούσαν την κυβέρνηση να αξιοποιήσει το συντομότερο δυνατόν το θετικό αντίκτυπο που θα είχε στην περιοχή η ανακάλυψη του πεδίου Ζόρ στην Αίγυπτο τον Αύγουστο του 2015 ασχέτως των χαμηλών διεθνών τιμών πετρελαίου.

Είναι προφανής επιτυχία ότι καταγράφεται το ενδιαφέρον της μεγαλύτερης ιδιωτικής εταιρίας πετρελαίου στον κόσμου, της Exxon Mobil, και της μεγαλύτερης κρατικής εταιρίας παραγωγής ΥΦΑ (Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου) στον κόσμο, της Qatar Petroleum. Καθόλου ευκαταφρόνητη δεν πρέπει να θεωρηθεί και η προσφορά της νορβηγικής Statoil, της μεγαλύτερης κρατικής εταιρίας πετρελαίου στην Ευρώπη. Εν κατακλείδι οι προσφορές στο αρχικό τους τουλάχιστον στάδιο διασφαλίζουν ένα ανταγωνιστικό πλαίσιο αξιολόγησης των προσφορών

Ποια κρίνετε ότι είναι τα όποια αρνητικά σημεία αν υπάρχουν;

Ότι δεν προσφέρθηκε η περιοχή του τεμαχίου 12 που πλέον δεν ανήκει στην κοινοπραξία ανάπτυξης της Αφροδίτης και ότι δεν δόθηκαν εκ νέου σε διαγωνιστική διαδικασία και τα τεμάχια 5 και 7. Ίσως αυτά τα τεμάχια θα πρέπει να δοθούν σε νέο γύρο παραχωρήσεων μέσα στο 2018 ή και νωρίτερα. Το μελανότερο ωστόσο σημείο του συγκεκριμένου γύρου παραχωρήσεων είναι η παντελής απουσία ρωσικών εταιριών σε αντίθεση με το ότι είχε συμβεί  το 2012.

Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα του ΄Γ Γύρου; Ποιες οι επόμενες φάσεις;

Η διαδικασία προβλέπει πολύμηνη αξιολόγηση των προσφορών από μια Επιτροπή που έχει ορίσει το Υπουργείο, η οποία εύχομαι αυτή τη φορά να εμπλουτισθεί από τα στελέχη της ΕΥΚ. Προς χάριν της διαφάνειας που πρέπει να διέπει την όλη διαδικασία θα ήταν χρήσιμο η κυβέρνηση να μας διευκρινίσει ποια είναι τα μέλη της εν λόγω «Επιτροπής των Σοφών» όπως είχε γίνει άλλωστε και με τον ΄Β Γύρο παραχωρήσεων το 2012-2013.

Η επιτροπή αυτή θα προβεί σε εισηγήσεις προς τον Υπουργό και κατ’ επέκταση το Υπουργικό Συμβούλιο, το οποίο θα αποφασίσει με ποιες εταιρίες θα αρχίσει η διαπραγμάτευση για την υπογραφή σύμβασης καταμερισμού παραγωγής και ποιοι θα είναι οι επιλαχόντες σε περίπτωση που οι διαπραγματεύσεις με τον αρχικό υποψήφιο ανάδοχο δεν καρποφορήσουν όπως έγινε το 2012 με το τεμάχιο 9. Τότε το τεμάχιο 9 κατέληξε στην ENI/Kogas ενώ είχε «ξεκινήσει» με την επιλογή της γάλλο-ρωσικής πρότασης Novatek-TOTAL-Gazprombank.

Η Επιτροπή διαπραγμάτευσης της σύμβασης καλό θα ήταν να αποτελείται από διαφορετικά άτομα από τα μέλη της Εισηγητικής Επιτροπής για προφανείς νομίζω λόγους, ενώ η κυβέρνηση θα πρέπει να ενημερώσει τα αρμόδια μέλη της Επιτροπής Εμπορίου της Βουλής για τη διαδικασία και για τις προτάσεις της εισηγητικής επιτροπής. Τον τελικό λόγο τον έχει ο Υπουργός Ενέργειας που θα εισηγηθεί την έγκριση ή μη από το υπουργικό συμβούλιο. Τα συμβόλαια αναμένεται να υπογραφούν στις αρχές του 2017 αν και η διαπραγμάτευση για το τεμάχιο 10 αναμένεται να είναι πολύ σκληρή.

Πότε θα μπει τρυπάνι;

Είναι πολύ δύσκολο να «μπει» τρυπάνι στα πεδία που θα παραχωρηθούν στο πλαίσιο του ΄Γ Γύρου πριν από τις επερχόμενες προεδρικές εκλογές. Οι εταιρίες πρέπει να προχωρήσουν στις δικές τους σεισμογραφικές έρευνες για να διαπιστώσουν εάν υπάρχουν γεωτρητικοί στόχοι και να αποφασίσουν το εάν και το πότε θα προχωρήσουν σε γεώτρηση ή σε γεωτρήσεις. Αυτή η διαδικασία παίρνει περίπου 12-18 μήνες για να ολοκληρωθεί, αν και στην περίπτωση του τεμαχίου 10 οι διαδικασίες μπορεί να επισπευσθούν σε περίπτωση που «πιστοποιηθεί» η «γεωλογική» του «γειτνίαση» με το Ζόρ. Ως εκ τούτου «τρυπάνι» στο 10 μπορεί να «μπει» μέσα στο ΄β εξάμηνο του 2018 ενώ για το 6 και το 8 ίσως να χρειασθεί να περιμένουμε το ά εξάμηνο του 2019 ή και αργότερα. Η άδεια εξερεύνησης που δίνεται έχει άλλωστε διάρκεια 3ετίας αλλά το στοίχημα είναι να γίνουν γεωτρήσεις το συντομότερο δυνατόν.

Πως ο ΄Γ Γύρος επηρεάζει τις τρέχουσες εξελίξεις του ενεργειακού μας προγράμματος;

Όχι άμεσα. Οι σημαντικότερες προτεραιότητες μας για το υπόλοιπο της υπάρχουσας κυβερνητικής θητείας είναι να γίνει χωρίς άλλες καθυστερήσεις η γεώτρηση της TOTAL στο τεμάχιο 11 στις αρχές του 2017, να οργανωθεί ΄Β Γύρος αδειοδότησης για το 12, το 5 και το 7, και το σημαντικότερο από όλα να υπογραφεί συμβόλαιο πώλησης της παραγωγής της Αφροδίτης με ένα από τα δύο τερματικά υγροποίησης που βρίσκονται στην Αίγυπτο. Οι επιπτώσεις του ΄Γ Γύρου θα αρχίσουν να φαίνονται από τα τέλη του 2018 και μετά.

Με βάση τις υποψηφιότητες που έχουν ανακοινωθεί ποιες εταιρίες θεωρείτε ότι είναι τα μεγάλα φαβορί για να κερδίσουν τα συμβόλαια παραχώρησης;

Εκτιμώ ότι θα ήταν μεγάλο κρίμα για την κυβέρνηση και για την Κύπρο να προκηρύξει το τεμάχιο 6, να λάβει την προσφορά που έλαβε από την γάλλο-ιταλική κοινοπραξία και τελικά να μην υπογράψει συμβόλαιο παραχώρησης, εκτός φυσικά και εάν οι προτεινόμενοι οικονομικοί όροι είναι εξευτελιστικά χαμηλοί για την Κυπριακή Δημοκρατία, πράγμα που θα ήταν παράλογο από την πλευρά των εταιριών.

Το τι θα γίνει με το τεμάχιο 10 είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθεί δεδομένης της μεγάλης ποιότητας των διαγωνιζόμενων αν και από πολιτική άποψη θα ήταν πολύ θετικό εάν διασφαλίζαμε την ενεργητική συμμετοχή της ExxonMobil στην ΑΟΖ μας. Πρέπει εν προκειμένω να διευκρινισθεί ότι ο αμερικανικός αυτός κολοσσός, και εδώ αρμόζει απολύτως ο χαρακτηρισμός «κολοσσός», δεν έχει παρουσία στον τομέα εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων της Τουρκίας όπως έχει εσφαλμένα λεχθεί. Έχει παρουσία μόνο στον τομέα του δικτύου πωλήσεων πετρελαϊκών προϊόντων και δεν έχει τίποτε να φοβηθεί από δυνητικά τουρκικά αντίποινα που άλλωστε δεν απέτρεψαν την παρουσία των ΕΝΙ και TOTAL στην ΑΟΖ μας όταν πρωτοδιατυπώθηκαν από την Άγκυρα το 2012.

Σε ότι αφορά το τεμάχιο 8 νομίζω ότι η ΕΝΙ έχει ένα σαφέστατο προβάδισμα, ιδιαιτέρως μετά τη συμπεριφορά της Delek και τον πρωταθλητισμό στον οποίο επιδίδεται υπέρ του τουρκοισραηλινού αγωγού, για να μην αναφερθούμε στην εκπεφρασμένη βούλησή της να μην πουλήσει το μερίδιο της από την παραγωγή της Αφροδίτης στα τερματικά υγροποίησης της Αιγύπτου.

Σας έχω ξανακούσει να ασκείται κριτική στην Delek. Δεν νομίζεται ωστόσο ότι ο κίνδυνος που περιγράφεται έχει εξουδετερωθεί από τη συμφωνία που υπέγραψε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με τον ισραηλινό πρωθυπουργού στις 24 Ιουλίου;

Κριτική κάνω και θα κάνω σε όποιον επιχειρήσει να προσβάλλει τα ζωτικά συμφέροντα της Κυπριακής Δημοκρατίας κατασκευάζοντας έναν αγωγό που εξυπηρετήσει την Τουρκία και το Ψευδοκράτος. Πολλώ δε μάλλον όταν στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτός ο κάποιος επιδιώκει να δυσχεράνει την εμπορική ανάπτυξη της Αφροδίτης και επιχειρήσει να κατασκευάσει τον τουρκοισραηλινό αγωγό μέσα από την ΑΟΖ μας και παρά την εκπεφρασμένη πολιτική μας αντίθεση. Σε ότι αφορά το σκέλος της ερώτησής σας επιτρέψατε μου παρακαλώ να διευκρινίσω ότι δεν υπεγράφη καμία συμφωνία. Ένα απλό κοινό ανακοινωθέν έγινε το οποίο δεν εξουδετερώνει τίποτε από αυτό που ορθώς περιγράψατε ως κίνδυνο στο ερώτημα σας.

Αντιθέτως μπορεί να υποστηριχθεί το επιχείρημα ότι το εν λόγω ανακοινωθέν δεν θα έπρεπε να είχε γίνει, διότι μπορεί να διαβασθεί από το Ισραήλ κατά τρόπο που να αντιβαίνει των δικών μας συμφερόντων. Το ανακοινωθέν αναφέρει ότι τα μελλοντικά έργα- σε μια έμμεση αναφορά προς το ενδεχόμενο κατασκευής τουρκοισραηλινού αγωγού- θα γίνουν με βάσει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, κάτι που η κυβέρνηση έσπευσε να ερμηνεύσει κατά τον τρόπο που συμφέρει την Κυπριακή Δημοκρατία ισχυριζόμενη ότι το Ισραήλ συμφώνησε να μην κατασκευάσει αυτόν τον αγωγό χωρίς την άδεια μας διότι κάτι τέτοιο θα ήταν παράνομο. Δυστυχώς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας εν προκειμένω δεν διασφαλίζει 100% τα κυπριακά συμφέροντα διότι δεν δίνει τη δυνατότητα στο οποιοδήποτε κράτος να παρεμποδίσει μονομερώς την κατασκευή του υποθαλάσσιου αγωγού ή καλωδίου μέσω της ΑΟΖ του.

Το κράτος ασκεί όχι κυριαρχία αλλά κυριαρχικά δικαιώματα επί της ορισθείσης ΑΟΖ του και αυτό είναι σημαντικό να το καταλάβουμε. Έχουμε περιορισμένες νομικές δυνατότητες να σταματήσουμε τον εν λόγω αγωγό αλλά μπορούμε να τον καθυστερήσουμε. Ο τουρκοισραηλινός αγωγός εν ολίγοις δεν θα εμποδισθεί πρωτίστως με νομικά μέσα. Θα ηττηθεί, εάν ηττηθεί, πολιτικά και διπλωματικά, εφόσον πείσουμε την κυβέρνηση του Ισραήλ ότι είναι προς το συμφέρον της να συμβαδίσει μαζί μας τον δρόμο που οδηγεί στα τερματικά της Αιγύπτου και όχι να προχωρήσει σε μια «μονομερή» συμφωνία με την Τουρκία που θα μας προσβάλλει και θα μας αγνοεί.

Πώς αξιολογείτε τις πρόσφατες απειλές του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών για το οικόπεδο 6; Μέχρι που μπορεί να το φτάσει η Τουρκία;

Θα μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση εάν η Τουρκία δεν αντιδρούσε και είναι σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι αντέδρασε ουσιαστικά μόνο για το αλιπεδίο 6 και όχι για το 8 και το 10 που σύμφωνα με τη δική της θεωρία ανήκουν στην Αίγυπτο. Είναι δε ενδεικτικό του χάους που επικρατεί στην τουρκική κρατική μηχανή το γεγονός ότι το τουρκικό ΥΠΕΞ καθυστέρησε να βγάλει και τη σχετική ανακοίνωση για μια περίπου εβδομάδα.

Εκτιμώ ότι η Άγκυρα θα ακολουθήσει την πεπατημένη της αντίδρασής της στις γεωτρήσεις της ΕΝΙ επιχειρώντας αρχικά να εμποδίσει διακριτικά το σεισμογραφικό σκάφος που θα μισθώσουν οι δύο εταιρίες να κάνει τα σεισμικά του (μέσα στο 2018) επιχειρώντας στη συνέχεια να αντιδράσει «εξαπολύοντας» τον Barbaros συνοδεία πολεμικών πλοίων για να επιβάλλει –πάντοτε κατά την άποψη της- ισοδύναμα τελεσμένα σε άλλα σημεία της ΑΟΖ μας.

Υπάρχει βεβαίως και το επιθετικότερο σενάριο αντίδρασης κατ’ αναλογία της συμπεριφοράς της τον Οκτώβριο του 2011 όταν και επιχείρησε να εμποδίσει τη γεώτρηση της πλατφόρμας που είχε μισθώσει η Noble Energy παραβιάζοντας τη ζώνη αποκλεισμού που είχε ορίσει η αμερικανική εταιρία με βάση σχετική NAVTEX.

Δεν υπάρχει ο κίνδυνος να «βομβαρδίσει» την πλατφόρμα;

Είναι πολύ περιορισμένη αυτή η πιθανότητα. Το πολιτικό κόστος για την Τουρκία θα είναι μεγαλύτερο ακόμη και από την δολοφονία των ρώσων πιλότων τον περασμένο Δεκέμβριο στη Συρία παραλύοντας τις όποιες σχέσεις που θέλει να διατηρήσει η Άγκυρα με την Ευρώπη. Ακόμη και σε στρατιωτικό επίπεδο η Ιταλία και η Γαλλία έχουν τη δυνατότητα να απαντήσουν αναλόγως εάν συνεπεία των τουρκικών στρατιωτικών ενεργειών δολοφονηθούν πολίτες τους και βλαφθούν με τόσο βάναυσο τρόπο τα συμφέροντα κρατικών και ημικρατικών εταιριών όπως είναι εν προκειμένω η ΕΝΙ και σε μικρότερο βαθμό η TOTAL.

Πιστεύετε ότι η παρουσία συγκεκριμένων εταιριών «θωρακίζει» πολιτικά την ενεργειακή μας στρατηγική στην ΑΟΖ μας;

Αυτό εξαρτάται από τους ακόλουθους τρείς παράγοντες: (α) το πόσο σημαντική είναι η εταιρία της οποίας τα συμφέροντα θίγονται για την κυβέρνηση της χώρας της, (β) το εάν η εταιρία είναι ιδιωτική ή κρατική, πρόκειται δηλαδή για συμφέροντα του ιταλικού ή γαλλικού δημοσίου και (γ) από την υφιστάμενη πολιτική της χώρας από την οποία προέρχεται η συγκεκριμένη εταιρία στο Κυπριακό. Είναι εντελώς διαφορετικό το ειδικό βάρος της ExxonMobil για την οποιαδήποτε αμερικανική κυβέρνηση συγκριτικά με το ειδικό βάρος της Noble Energy, όπως και θα είναι πολύ πιο εύκολο για την Τουρκία να συγκρουστεί με την κρατική εταιρία της Νορβηγίας παρά με εταιρίες που ελέγχονται έμμεσα ή άμεσα από το ιταλικό ή το γαλλικό δημόσιο. Αντίστοιχα όσες βρετανικές εταιρίες και εάν επενδύσουν στην Κύπρο είναι πολύ δύσκολο να επιφέρουν ουσιαστική αλλαγή της βρετανικής πολιτικής στο εθνικό μας θέμα.

Τι θα πρέπει να προσέξει η κυβέρνηση κατά την αξιολόγηση των προσφορών και τη διαπραγμάτευση των συμβάσεων με τους πιθανούς αναδόχους;

Θα πρέπει να βάλλει πολύ αυστηρές ρήτρες σε περίπτωση μη-τήρησης του συμφωνηθέντος προγράμματος εξερευνητικών γεωτρήσεων ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο να δεσμεύονται εταιρίες για συγκεκριμένες γεωτρήσεις, να μην τις κάνουν ή να τις κάνουν με πολύ μεγάλη καθυστέρηση και να μην επιβάλλονται τα δέοντα πρόστιμα ή να επιβάλλονται πολύ χαμηλά πρόστιμα γιατί αυτά είχαν προβλεφθεί ως επίπεδα εγγυητικών επιστολών κατά τη φάση της διαπραγμάτευσης. Παράλληλα θα πρέπει να αξιοποιήσει την ΕΥΚ κατά τη φάση της αξιολόγηση ή και της διαπραγμάτευσης των συμβάσεων έστω σε συμβουλευτικό επίπεδο και να διασφαλίσει τη διαφορετική σύσταση της Επιτροπής Αξιολόγησης από την Επιτροπή Διαπραγμάτευσης κρατώντας ενήμερη της Βουλή σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας.

Τι θα γίνει τελικά με το τερματικό στο Βασιλικό;

Το Βασιλικό θα πρέπει να πάψει να αποτελεί το «φετίχ» ορισμένων. Τερματικό εάν δεν πιστοποιηθούν 10 τρις κυβικά μέτρα αερίου δεν μπορεί να κατασκευασθεί και το Ισραήλ από το 2013 έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν ενδιαφέρεται να μας βοηθήσει να το κατασκευάσουμε δεσμεύοντας και δικά του αποθέματα. Οι δε εταιρίες που είναι παρούσες στην ισραηλινή ΑΟΖ εάν μπορούσαν θα είχαν κατασκευάσει ήδη είτε χερσαίο είτε πλωτό τερματικό αλλά αποδείχθηκε ότι δεν έχουν τη χρηματοδοτική ικανότητα και εμπειρία να το πράξουν από μόνες τους, χωρίς την συνδρομή μια μεγάλης και πεπειραμένης super-majors όπως αυτές που δραστηριοποιούνται στην αιγυπτιακή και την κυπριακή ΑΟΖ. Το όλο ζήτημα ενός τερματικού θα εξαρτηθεί από τις ανακαλύψεις που όλοι πρέπει να προσευχόμαστε ότι θα γίνουν από τις εταιρίες που δεν εμπλέκονται στην ανάπτυξη της Αφροδίτης που δεν έχει τα κοιτάσματα που θα καθιστούσαν δυνατή την κατασκευή ενός διπλού τερματικού υγροποίησης.

Η μόνη εταιρία που εμπλέκεται στην ανάπτυξη της Αφροδίτης και μπορεί κάλλιστα να χρηματοδοτήσει και να διευθύνει ένα τερματικό υγροποίησης είναι η Shell, αλλά δεν έχει κανένα απολύτως λόγο να κάνει κάτι τέτοιο από τη στιγμή που ελέγχει τη πλειοψηφία της δυναμικότητας των τερματικών στο Idku. Τερματικό υγροποίησης στην Κύπρο θα κατασκευασθεί από τις TOTAL, ENI, και τις άλλες εταιρίες που είναι πραγματικοί «κολοσσοί» εάν φυσικά ανακαλυφθούν και πιστοποιηθούν τα κοιτάσματα που θα καταστήσουν χρηματοδοτήσιμη την κατασκευή μιας τέτοιας υποδομής.