Στ. Λουμάκης: Ένα νέο "δεν πληρώνω" είναι ο μεγαλύτερος φόβος για τον ενεργειακό τομέα - Να βγούμε γρήγορα από το lockdown

Στις συνέπειες του κορωνοϊού για τον ενεργειακό τομέα, αλλά και συγκεκριμένα για τα φωτοβολταϊκά αναφέρεται ο πρόεδρος του ΣΠΕΦ, Στέλιος Λουμάκης, σε συνέντευξή του στο energypress στο πλαίσιο του σχετικού αφιερώματος.

Ο κ. Λουμάκης επισημαίνει μεταξύ άλλων ότι υπάρχει φόβος για αθέτηση των πληρωμών εκ μέρους των καταναλωτών, γεγονός που θα έχει οδυνηρές συνέπειες για το σύνολο του κλάδου. Παράλληλα, αναφέρει ότι το μεγάλο ζητούμενο είναι το πότε θα επιστρέψει η οικονομία στην κανονικότητα προκειμένου να επουλωθούν οι πληγές που προκαλεί αυτή τη στιγμή ο κορωνοϊός.

Ο κ. Λουμάκης εμφανίζεται πολύ ανήσυχος για τις επιπτώσεις της υγειονομικής κρίσης στην ελληνική οικονομία και δηλώνει ότι η Κυβέρνηση πρέπει να είναι φειδωλή στην διάρκεια της γενικευμένης καραντίνας και του lockdown.

Ακολουθούν οι απαντήσεις του κ. Λουμάκη στις ερωτήσεις που του θέσαμε:

Από το δικό σας τομέα δραστηριοποίησης, ποιο είναι το σημαντικότερο πρόβλημα που δημιουργεί η υγειονομική κρίση;

Η υγειονομική κρίση του COVID-19 απορρυθμίζει την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας τόσο σε λογιστικό όσο και ταμειακό επίπεδο.  Ξεκινώντας από τα θεμελιώδη μεγέθη της, η ραγδαία πτώση των τιμών πετρελαίου, φυσικού αερίου αλλά και του κόστους των δικαιωμάτων ρύπων που εν πολλοίς όλα μαζί καθορίζουν το χονδρεμπορικό κόστος του ρεύματος έχει αυξήσει τα λογιστικά περιθώρια κέρδους των Προμηθευτών, δηλαδή των λιανεμπόρων ρεύματος.  Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση μας που εστάλη στο ΥΠΕΝ και είδε και το φως της δημοσιότητας, το πρόσθετο λογιστικό κέρδος συνολικά της Προμήθειας εξαιτίας της κρίσης σε ετήσια βάση και παρά την μείωση της κατανάλωσης εκτιμάτο περί το 1 δισεκ. ευρώ προ προβλέψεων επισφαλειών, χωρίς να αποκλείεται μάλιστα ο ρυθμός αυτός που συνεχώς μεταβάλλεται να καταστεί ακόμη μεγαλύτερος.  Και μιλάμε για ρυθμό, διότι κανείς δεν γνωρίζει πόσο θα κρατήσει η κρίση, ωστόσο προσδιορίζοντας το μέγεθος σε ετήσια βάση κατόπιν για τον καθένα είναι πιο εύκολες οι αναγωγές σε κάθε άλλο διάστημα.

Ας αναφέρουμε επίσης πως το μέγεθος της αγοράς Προμήθειας στη χώρα μας προ ΦΠΑ κινείται περί τα ~6.5-7 δισεκ. ευρώ ετησίως (περιλαμβανομένων των ρυθμιζόμενων χρεώσεων). Οπότε το πρόσθετο λογιστικό προ προβλέψεων περιθώριο της Προμήθειας όχι μόνο ως απόλυτο μέγεθος αλλά και ως ποσοστό συγκριτικά με την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας συνολικά είναι εξίσου σημαντικό αφού φθάνει έως και το 15%.  

Στο αντίποδα, εκκινώντας από τους ίδιους λόγους που προαναφέρθηκαν ανωτέρω κατοπτρικά παράγεται λογιστικό έλλειμα στον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ) της τάξης των 420 εκατ. ευρώ ετησίως.  Συνολικά ωστόσο η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λογιστικά δεν έχει έλλειμμα αλλά πλεόνασμα, αφού λόγω της πτώσης του κόστους καυσίμων και ρύπων η κάθε MWh χρειάζεται λιγότερα χρήματα για να παραχθεί ή να εισαχθεί.  Υπό το φως αυτό λογιστικά δεν απαιτείται να επιβαρυνθούν οι καταναλωτές με οποιαδήποτε περαιτέρω χρέωση.

Εντός της αγοράς εν είδει αναδιάταξης αρκεί να «μεταγγιστεί» μέσω μιας Χρέωσης Προμηθευτών μέρος του πρόσθετου λογιστικού κέρδους της Προμήθειας στον ΕΛΑΠΕ που τους τροφοδοτεί κατά ~20-25% με πράσινη ενέργεια, την οποία η Προμήθεια αγοράζει τώρα φθηνότερα λόγω της πτώσης της Οριακής Τιμής Συστήματος (ΟΤΣ) στην οποία οι ΑΠΕ περαιτέρω ούτως ή άλλως συντελούν.   

Σε ταμειακό επίπεδο ο φόβος που κυριαρχεί σήμερα στην αγορά της Προμήθειας έχει να κάνει με την εισπραξιμότητα των λογαριασμών ρεύματος των καταναλωτών.  Το ΥΠΕΝ έχει εγκαίρως εξαγγείλει μηχανισμό ρευστότητας της τάξης του 1 δισεκ. ευρώ, ώστε οι εταιρείες αυτές να δύνανται να απορροφήσουν ευκολότερα τις όποιες ταμειακές αρρυθμίες παρουσιαστούν από την κρίση του COVID-19 και που δεν θα μπορέσουν τυχόν να αποσβεστούν από την αύξηση της λογιστικής τους κερδοφορίας. 

Σε ότι αφορά τις ΑΠΕ, η ανησυχία είναι μεγαλύτερη αφού οποτεδήποτε στο παρελθόν παρουσιαζόταν ταμειακή αρρυθμία στην αγορά, το έλλειμμα ρευστότητας κατευθυνόταν στον ΕΛΑΠΕ μέσω της μη απόδοσης από την Προμήθεια ούτε καν του εισπραχθέντος ΕΤΜΕΑΡ. Έτσι ενώ οι υποχρεώσεις του ΗΕΠ εξυπηρετούνταν απολύτως εμπρόθεσμα ανά εβδομάδα, το ΕΤΜΕΑΡ ασύμμετρα παρακρατείτο οδηγώντας επιλεκτικά τους παραγωγούς από ΑΠΕ σε εξοντωτικές καθυστερήσεις πληρωμών 3-8 μηνών. 

Οι ασύμμετρες πρακτικές αυτές φυσικά δεν έχουν καμία λογική δικαίου αφού οι καταναλωτές πληρώνουν, διακανονίζουν ή τέλος πάντων δεν πληρώνουν στον όποιο βαθμό συμμέτρως όλα τα σκέλη των λογαριασμών τους, ενώ ιδίως σε ότι αφορά το ΕΤΜΕΑΡ αποτελεί κόστος ρεύματος σύμφωνα και με την απόφαση 3366/2015 του ΣτΕ.  

Συνολικά για την ενεργειακή αγορά ποιοι είναι οι φόβοι για τις επιπτώσεις του κορωνοϊού;

Η επαναφορά κλίματος «δεν πληρώνω» από πλευράς καταναλωτών στην εξόφληση των λογαριασμών τους αισθάνομαι πως αποτελεί κορυφαίο κίνδυνο αυτή τη στιγμή.  Δίπλα σε αυτούς που πραγματικά θα έχουν παροδικά αδυναμία να είναι συνεπείς στους λογαριασμούς τους λόγω του lockdown και της καραντίνας που βλάπτουν την οικονομία, ενδέχεται να κρυφτούν και πάλι στρατηγικοί κακοπληρωτές που θα μεγεθύνουν το πρόβλημα.  Το ζήσαμε στον πυρήνα της οικονομικής κρίσης του 2012-2016 και πολύ φοβάμαι μήπως το ξαναδούμε και πάλι. Για τον λόγο αυτό η Κυβέρνηση πρέπει να είναι φειδωλή στην διάρκεια της γενικευμένης καραντίνας και του lockdown που προσφέρουν έδαφος στους μπαταξήδες.  

Θεωρείτε ότι η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα κληθούμε όλοι να κινηθούμε μετά την κρίση, επιτρέπει αισιοδοξία και προσδοκίες;

Η ζημιά που προκαλείται στην εθνική οικονομία από τα μέτρα της γενικευμένης καραντίνας και του lockdown είναι ανείπωτη. Η Ελλάδα που μέσω του τουρισμού και της κατανάλωσης τροφοδοτεί σημαντικό μέρος του ΑΕΠ της αναμένεται να έχει βαρύτερες οικονομικές απώλειες μεσο-μακροπρόθεσμα συγκριτικά με άλλα βιομηχανικά κράτη της ΕΕ. 

Τούτο σε συνδυασμό και με το γεγονός πως σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο δεν προωθήθηκαν οι απαραίτητες χρηματοδοτικές ενισχύσεις παρά μόνο δανειοδοτήσεις και διευκολύνσεις κυρίως στο μέτωπο της ρευστότητας, κάνει τα πράγματα πολύ επικίνδυνα για την επόμενη μέρα. Δυστυχώς η ΕΕ και ιδίως η Ευρωζώνη με στάση κατώτερη των περιστάσεων φαίνεται πως θα στείλει την οικονομία της για μια ακόμα φορά σε περιπέτειες. 

Η συνειδητοποίηση αυτή είναι εξόχως σημαντική ώστε να μην προσδοκούμε ως χώρα χίμαιρες σπαταλώντας δυνάμεις. Ίσως ακουστεί λίγο τραχύ αυτό που θα πω, αλλά τη χώρα δεν την κυβερνούν οι λοιμωξιολόγοι. Η εκλεγμένη Κυβέρνηση λαμβάνει τις τελικές αποφάσεις σταθμίζοντας τα πάντα μέσα εκεί. Επαναλαμβάνω πως δεν επιθυμώ να στοχοποιήσω κάτι, ωστόσο θέλω να υπογραμμίσω το γεγονός πως το ιδανικό για κάποιον τομέα μεμονωμένα δεν συνιστά οπωσδήποτε βέλτιστη επιλογή και για το σύνολο.       

Ποια είναι η εντύπωσή σας για τη διαχείριση της κρίσης στη χώρα μας. Για παράδειγμα, ως κλάδος βρήκατε από την πολιτεία ευήκοα ώτα ώστε να βρεθούν άμεσες λύσεις σε άμεσα προβλήματα;

Η Ελλάδα έλαβε νωρίτερα από κάθε άλλη χώρα μέτρα περιορισμού κυκλοφορίας, lockdown και γενικευμένης καραντίνας με γνώμονα την αμεσότερη αντιμετώπιση της εξάπλωσης του COVID-19.  Η φάση αυτή εξορισμού έχει ημερομηνία λήξης, αφού η οικονομία για παρατεταμένο διάστημα οπωσδήποτε δεν την αντέχει, ενώ οι έρευνες για την παρασκευή ενός πραγματικά ασφαλούς και αποτελεσματικού φαρμάκου και εμβολίου ούτε «εκβιάζονται» ούτε και διατάσσονται. 

Οπότε τα εύσημα που ανήκουν στην Κυβέρνηση για τα γρήγορα αντανακλαστικά που επέδειξε στη πρώτη φάση της κρίσης με γνώμονα τον περιορισμό της πίεσης στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, δυστυχώς δεν προεξοφλούν την συνέχεια η οποία νομοτελειακά θα είναι μια αρκετά πιο σύνθετη φάση.  Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη πως η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη επιπεδοποίηση της καμπύλης κρουσμάτων μέσω καραντίνας συνεπάγεται δυστυχώς και την περαιτέρω επιμήκυνση της καμπύλης στο χρόνο, αντιλαμβανόμαστε πως απλά δεν υφίσταται ο χρόνος που θα ήθελαν κάποιοι ώστε να χειριστούν το πρόβλημα σε «κενό» αέρος. 

Πολύ χειρότερα μάλιστα, χώρες που δεν έκαναν πολλά για την επιπεδοποίηση της καμπύλης τους αναμένεται μαθηματικά να βγουν μάλλον νωρίτερα από την κορύφωσή της. Οπότε εν είδει χρυσής τομής θα έλεγα πως η Πολιτεία πρέπει να συνδυάσει την οικονομική σταθερότητα της χώρας με την στοχευμένη προστασία των πραγματικά ευπαθών ομάδων.  Ξέρετε, όταν η υγειονομική κρίση παρέλθει, δυστυχώς -και το υπογραμμίζω αυτό- κανείς δεν θα μας πιστώσει οικονομική βοήθεια επειδή τα πήγαμε καλά στο lockdown. Οι οικονομικοί δείκτες και πάλι θα κυριαρχήσουν στον αδυσώπητο ανταγωνισμό των κρατών ενώ όλα τα υπόλοιπα θα ξεχαστούν. 

Σε ότι αφορά τα ενεργειακά, το Υπουργείο και η ΡΑΕ μέσω διοργάνωσης τηλεδιασκέψεων επιδίωξαν το διάλογο με τους φορείς της αγοράς και νομίζω πως μέσα από αυτή την διαδικασία παρήχθησαν ουσιαστικές προτάσεις προς αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργεί η κρίση του COVID-19.  Μάλιστα σε αρκετά ζητήματα κυρίως καθημερινότητας των ενεργειακών εταιρειών (μετακινήσεις τεχνικού προσωπικού, τροφοδοσία ανταλλακτικών, παρατάσεις διοικητικών προθεσμιών κλπ) ήδη νομοθετήθηκαν λύσεις.

Προσδοκούμε πως και σε επίπεδο οριστικού απολογισμού η εικόνα θα είναι εξίσου θετική, όταν δηλαδή φθάσουμε και στην επίλυση των μεγαλύτερης εμβέλειας προβλημάτων που έχουν να κάνουν με τα οικονομικά της αγοράς.  Για να μην επαναλαμβάνομαι, δεν είναι εύλογο να αφεθεί για πολύ να ζημιώνεται οικονομικά ο ΕΛΑΠΕ όταν τα χρήματα που λογιστικά χρεώνεται ο καταναλωτής συνολικά για ηλεκτρική ενέργεια στη χώρα επαρκούν για όλους.    

Πιστεύετε ότι η επιχειρηματική κοινότητα της χώρας μας ανταποκρίθηκε στο ρόλο της; Στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων;

Νομίζω πως ναι.  Οι επιχειρηματίες πειθάρχησαν στα δύσκολα μέτρα και συνέβαλαν με τις θυσίες τους στην επιτυχία της πρώτης φάσης, αφού τα όποια βοηθήματα λαμβάνουν από το κράτος μάλλον δεν καλύπτουν τις απώλειες, τουλάχιστον για τους περισσότερους.  Πάντως η στήριξη της Πολιτείας στο θέμα των δανείων των πληττόμενων επιχειρήσεων όπου ανέλαβε την υποχρέωση κάλυψης των τόκων τους ξεχωρίζει, αφού -αν δεν κάνω λάθος- είναι επιτέλους η πρώτη φορά που μαζικά συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Βεβαίως αλίμονο αν δεν συνέβαινε, αφού μόνο η χρονική μετάθεση των δόσεων των δανείων θα συνεπαγόταν επιπλέον κέρδη από τόκους για τις τράπεζες παραδόξως μέσα στην ανείπωτη αυτή κρίση.  Από την άλλη ας μην ξεχνάμε πως υπάρχουν και κλάδοι που απολαμβάνουν πρωτόγνωρη άνθιση υπό τις συνθήκες κρίσης που διανύουμε λ.χ. σούπερ μάρκετ, ταχυμεταφορές, τηλεπικοινωνίες, αντισηπτικά, χαρτικά κ.α. Σε κάθε περίπτωση για την πλειοψηφία τα δύσκολα είναι ακόμη μπροστά, αφού το στοίχημα της επανεκκίνησης της οικονομίας θα πρέπει να κερδηθεί ταυτόχρονα με την αντιμετώπιση της διαιώνισης ή επανεμφάνισης του ιού προσεχώς.  

Πως αξιολογείτε τον τρόπο που η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει το μεγάλο πρόβλημα χρηματοδότησης των πολιτικών αντιμετώπισης της κρίσης;

Είμαι πολύ απογοητευμένος από την στάση της ΕΕ.  Δεν υπάρχει καμία απολύτως δικαιολογία για την στάση που τηρείται μπροστά σε ένα απολύτως εξωγενές και συμμετρικό για όλους χτύπημα όπως συνιστά ο COVID-19. 

Πολύ φοβάμαι πως οι χώρες που αντιδρούν στο να υπάρξουν γενναία πακέτα ενίσχυσης για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης που προκαλεί ο κορωνοϊός επενδύουν στενόμυαλα στην βλάβη των υπολοίπων, επειδή πιστεύουν πως αυτοί ως «άριστοι» μπορούν να επιβιώσουν με λιγότερες απώλειες, άρα και να κυριαρχήσουν οικονομικά περισσότερο στην μετά COVID-19 εποχή.  Πρόκειται για μια ολέθρια για τους πολλούς στρατηγική οικονομικού κανιβαλισμού. Αν και οι κρίσεις πάντοτε σύμφωνα με το γνωστό γνωμικό περιέχουν και ευκαιρίες, η συμπεριφορά αυτή από μερίδα κρατών της ΕΕ συνιστά όχι μόνο αθέμιτη αλλά και απάνθρωπη πρακτική.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι η υγειονομική κρίση ανέδειξε ένα πρόβλημα «διεθνούς ηγεσίας» και βλέπουν την ανάγκη επαναχάραξης κατευθύνσεων, ώστε, μεταξύ άλλων, να εξασφαλίζονται πόροι για οικουμενικά προβλήματα όπως η κλιματική αλλαγή ή οι πανδημίες. Πιστεύετε ότι μπορεί πράγματι η παρούσα κρίση να φέρει τέτοια αποτελέσματα;

Νομίζω καταρχήν πως όλοι μας οφείλουμε πλέον να τρομάξουμε πολύ περισσότερο μπροστά στον κίνδυνο της κλιματικής αλλαγής.  Αν λόγω ενός κορωνοϊού που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο αφενός δεν προσβάλει ή δεν επιδρά σε όλους ή που τέλος πάντων είναι θέμα χρόνου να νικηθεί έχει φθάσει η παγκόσμια οικονομία στα όρια της κατάρρευσης, ας σκεφθούμε τι θα συμβεί αν ο μη γένοιτο αναντίστρεπτες βλάβες στο περιβάλλον ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής που προκαλούμε με τον πολιτισμό μας κάνουν την εμφάνιση τους όπως λ.χ. η άνοδος της θερμοκρασίας ή της στάθμης των θαλασσών.  Μέσα από μύρια όσα αρνητικά η παρούσα κρίση μας διδάσκει με τον πιο γλαφυρό ίσως τρόπο πως δεν έχουμε ούτε δικαίωμα ούτε άλλο χρόνο για να συνεχίζουμε να αναβάλλουμε ή να κωλυσιεργούμε την πράσινη μετάβαση και την αειφορία.  

Παρόλα αυτά ένεκα της απουσίας διεθνούς ηγεσίας που πράγματι παρατηρείται επί μακρόν στον πλανήτη, παραμένω συγκρατημένος στο αν μπορούν την επαύριον της κρίσης να προχωρήσουν πρωτοβουλίες εξασφάλισης πόρων για οικουμενικά προβλήματα.  Πόσο για παράδειγμα πιστεύουμε πως οι ΗΠΑ θα επαναπροσχωρήσουν στη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα την επομένη της κρίσης του COVID-19;

Δυστυχώς οι συλλογικές δράσεις σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν ατονήσει τα τελευταία χρόνια και τη θέση τους έχει πάρει ένα πολυπολικό, περιλαμβανομένων των αγορών, άκρως ανταγωνιστικό σύστημα που αδιαφορεί για τα κοινά προβλήματα ή που με κοντόφθαλμη οπτική, ακόμα χειρότερα, τα θεωρεί ευκαιρίες οικονομικής εξόντωσης των υπολοίπων.