Το σχέδιο αγωγού φυσικού αερίου Τουρκίας - κατεχομένων εδαφών της Βόρειας Κύπρου - Τι πραγματικά επιδιώκει η Τουρκία;

Στις 10 Ιουλίου 2026, ο αντιπρόεδρος της Τουρκικής Κυβέρνησης Τζεβντέτ Γιλμάζ, και η κυβέρνηση του ψευδοκράτους, των κατεχομένων από την Άγκυρα εδαφών της Βόρειας Κύπρου, υπέγραψαν Μνημόνιο Κατανόησης (MOU) για την κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου (ΦΑ), που θα συνδέσει την Τουρκία με τα Κατεχόμενα με σκοπό την παραγωγή ηλεκτρισμού με ΦΑ και μελλοντικά με την ανάστροφη της ροής, μεταφορά ΦΑ από τα κοιτάσματα της  Ανατολικής Μεσογείου στην Τουρκία και από εκεί στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα εκδόθηκε και NAVTEX για την διενέργεια βυθομετρικών ερευνών κατά μήκος της διαδρομής του αγωγού, που θα γίνουν από το σεισμογραφικό σκάφος Oruc Reis και πρέπει να ολοκληρωθούν πριν το τέλος του προσεχούς Αυγούστου. 

Από την Άγκυρα ο τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπασλάν Μπαϊρακτάρ ανακοίνωσε τις προδιαγραφές του έργου που είναι: αγωγός 101 χλμ, από το οποία τα 97 υποθαλάσσια και 4 στην ξηρά, που θα ενώνουν την παράκτια κωμόπολη Ανεμούριο (Anamur) στην Τουρκία με την παραθαλάσσια περιοχή της Τράπεζας στην Κύπρο,  12 χλμ ανατολικά της Κερύνειας, (χάρτης-1), όπου λειτουργεί πετρελαϊκός ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός με το όνομα Teknecik. Ο αγωγός θα είναι διπλός, διαμέτρου 22 ιντσών (56 εκατοστά), θα είναι διπλής κατεύθυνσης και θα μεταφέρει 10 bcm (δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα) ΦΑ το έτος!!!  H κατασκευή θα ξεκινήσει το 2026 και θα λειτουργήσει το 2028!!! 

Αν δούμε όμως κάποια πραγματικά στοιχεία, τότε θα πρέπει να προβληματισθούμε για τις πραγματικές προθέσεις της Άγκυρας: 

1. Ποιες είναι οι πραγματικές ανάγκες του ψευδοκράτους των κατεχομένων εδαφών για φυσικό αέριο ηλεκτροπαραγωγής; Όχι πάνω από 0,3-0,4 bcm/ έτος. Προς τι λοιπόν  η υπέρμετρη διαστασιολόγηση του αγωγού στα 10 bcm, το τεράστιο κόστος και η ξαφνική βιασύνη; 
2. Αν δε δούμε τα δίκτυα αγωγών μεταφοράς και δικτύων φυσικού αερίου της Τουρκίας στον νότο, θα αντιληφθούμε ότι τα πλησιέστερα απέχουν πάνω από 200 χλμ από το Ανεμούριο (ανατολικά οι βιομηχανικές περιοχές Μυρσίνης-Αδάνων-Γκοτζιατέπ-Αλεξανδρέτας, και δυτικά  η Ατάλεια. Βόρεια μεσολαβεί η τραχεία οροσειρά της Καραμανιάς, μέχρι την πόλη Καραμάν με τοπικό δίκτυο ΦΑ). Άρα δεν υπάρχουν αγωγοί ΦΑ στο Ανεμούριο που να μπορούν να υποστηρίξουν την σχεδιαζόμενη διασύνδεση των 10 bcm /έτος! Πρέπει λοιπόν να σχεδιασθούν και να κατασκευασθούν! 
3. Μπορούν τα παραπάνω έργα και οι συμπληρώσεις αγωγών να γίνουν σε δύο χρόνια, μέχρι το 2028; Αδύνατον! Χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνος.

Τι πραγματικά επιδιώκει η Άγκυρα με το σχέδιο του αγωγού ΦΑ Τουρκίας – Κατεχομένων και γιατί το ανακοινώνει, με επισημότητα και ‘’σιγουριά’’, τώρα;

Είναι γνωστό ότι το τελευταίο διάστημα ο ΓΓ του ΟΗΕ Αντώνιο Γκουτέρες κάνει μια ύστατη προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού,  λίγο πριν την λήξη της θητείας του. Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας  έχει προγραμματισθεί επίσημη επίσκεψη στην Κύπρο στις 27-29 Ιουλίου 2026 για συναντήσεις και συνομιλίες με τις εμπλεκόμενες πλευρές, ενώ η προσωπική του απεσταλμένη Μαρία Άνχελα Ολγκίν είχε αλλεπάλληλες συναντήσεις με τις κυβερνήσεις Ελλάδας , Τουρκίας, Κύπρου και ψευδοκράτους, ενώ διορίσθηκε και ειδικός απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Φαίνεται λοιπόν ότι πράγματι υπάρχει έντονη κινητικότητα και συζήτηση για την επίλυση του Κυπριακού προβλήματος. 

Τι κάνει λοιπόν η Τουρκία στα πλαίσια της διαπραγμάτευσης; Ότι έκανε πάντα, απαντώ. Προσθέτει και άλλα θέματα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, μεταξύ των οποίων και το πρόσφατο σχέδιο του αγωγού φυσικού αερίου,  που θα ενώνει το δίκτυο της με τα Κατεχόμενα, και θα είναι διπλής κατεύθυνσης για την μεταφορά του Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου μέσω της Τουρκίας στην Ευρώπη. Για όσους παρακολουθούν αυτό δεν είναι σημερινό σχέδιο της Τουρκίας. Το επιδιώκει από τότε που βρέθηκε φυσικό αέριο στην ΑΟΖ του Ισραήλ και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Υπενθυμίζω ότι η Κύπρος έχει ανακαλύψεις κοιτασμάτων ΦΑ της τάξεως των 15-16 Tcf (τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια) ή 420-450 bcm. Από αυτές τις ποσότητες μέρος έχει ήδη συμφωνηθεί να πωληθεί ή να εξαχθεί μέσω των υποδομών της Αιγύπτου. Είναι βέβαιο λοιπόν ότι η Αίγυπτος δεν θα είναι χαρούμενη με τις προθέσεις της Τουρκίας, δεδομένης της ελλειμματικής της αγοράς ΦΑ.  Η Τουρκία μέχρι σήμερα δεν μπόρεσε να ελέγξει το Αέριο της Κύπρου, όπως προσπάθησε με προτάσεις για ‘’μικτές επιτροπές’’ συν-διαχείρισης   αλλά και δεν μπόρεσε να το σφετερισθεί με τις παράνομες σεισμικές έρευνες και τις  γεωτρήσεις που εκτέλεσε στην ΑΟΖ της Κύπρου, ακόμα και σε αδειοδοτημένα ‘’οικόπεδα’’, πριν 6-8 χρόνια. Δυστυχώς για αυτήν και ευτυχώς για την κυπριακή Δημοκρατία, οι γεωτρήσεις της Τουρκικής Εταιρίας Πετρελαίου στην Κυπριακή ΑΟΖ ήταν άγονες.  Όσο για την περίσσεια Φυσικού Αερίου του Ισραήλ, που ήδη εξάγεται στην Αίγυπτο και την Ιορδανία, ούτε λόγος να γίνεται, λόγω των κάκιστων σχέσεων  της Τουρκίας με το Ισραήλ.

Σήμερα η Τουρκία επανέρχεται και βάζει εκβιαστικά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και το κυπριακό φυσικό αέριο, προσπαθώντας να δημιουργήσει τετελεσμένα. Η Τουρκία με το σχέδιο αγωγού ΦΑ θέλει να πιέσει την Κυπριακή Δημοκρατία για λύση στα πλαίσια των επιδιώξεων της, να βάλει χέρι στο ΦΑ και να εξουδετερώσει το διαπραγματευτικό χαρτί της Κύπρου για την διάθεση του Φυσικού Αερίου της σύμφωνα με τις επιδιώξεις και τα συμφέροντα της Δημοκρατίας . Ταυτόχρονα δημιουργεί πίεση και στην Ελλάδα και το περίφημο σχέδιο του διαμεσογειακού αγωγού μεταφοράς ΦΑ προς την Ευρώπη (EastMed). Δεν νομίζω όμως ότι η Κύπρος θα οδηγηθεί στην εξάρτηση του ενεργειακού της μέλλοντος από την Τουρκία (όποιος ελέγχει τις υποδομές, ελέγχει και τις ροές) ή να απεμπολήσει ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί. Η δε Ελλάδα δεν μπορεί να χάσει πολύτιμο γεωστρατηγικό ρόλο. 

Είναι γνωστό και παραδεκτό ότι η Τουρκία είναι ισχυρός (και πραγματικός) κόμβος μεταφοράς και διακίνησης ΦΑ. Δίκτυο μεγάλων αγωγών με δυναμικότητα της τάξης των 90-100 bcm/έτος διακινούν φυσικό αέριο από την Ρωσία (3 αγωγοί που μεταφέρουν το 35%-40% των συνολικών ποσοτήτων), το Αζερμπαιτζάν (2 αγωγοί που μεταφέρουν 15%-16%), και το Ιράν (10-12%). Το υπόλοιπο καλύπτεται με υγροποιημένο αέριο και μικρή εντόπια παραγωγή. Από τα περίπου  90 -95 bcm ΦΑ που μπαίνουν την Τουρκία ανά έτος, τα 50-55 bcm  καταναλώνονται στη χώρα και τα υπόλοιπα διακινούνται προς τα Βαλκάνια και την Ευρώπη (Σήμερα λόγω των κυρώσεων στην Ρωσία οι ποσότητες μειώθηκαν). Είναι μεν η Τουρκία ισχυρός κόμβος, πλην όμως ρωσο-εξαρτώμενος και αυτό αντιβαίνει με την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για απεξάρτηση από το ρωσικό ΦΑ. 

Διαθέτει όμως η Τουρκία αρκετό εισαγόμενο ΦΑ για επανεξαγωγή και τροφοδοσία των κατεχόμενων από αυτή εδαφών της Βόρειας Κύπρου, με μικρό και φθηνό αγωγό για να ικανοποιήσει την τοπική ζήτηση. Θα μπορούσε να το κάνει από χρόνια.  Δεν ήταν όμως αυτό η πραγματική της πρόθεση. Το υπερ-διαστασιολογημένο σχέδιο που μας παρουσίασε στις 10 Ιουλίου 2026 είναι στην ουσία σχέδιο ελέγχου και υφαρπαγής του φυσικού αερίου από τα κοιτάσματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, εξουδετέρωσης διαπραγματευτικού όπλου της Δημοκρατίας και το θέτει τώρα  στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων εν όψει των συναντήσεων με τον ΓΓ του ΟΗΕ Αντώνιο Γκουτέρες.

*τέως Αντιπρόεδρος και Τεχνικός Σύμβουλος της Energean  στην Ελλάδα, τ. Τεχνικός Διευθυντής Ελληνικά Πετρέλαια ΑΕ, τ. μέλος ΔΣ της Εταιρίας Υδρογονανθράκων Κύπρου τ. Γραμματέας του Συμβουλίου Ενέργειας και Σύμβουλος Υπουργών Ενέργειας.