Σε πόσο καιρό θα στερεύσουν τα οικονομικά αποθέματά της Ρωσίας;

Ακόμη και στις καλές εποχές, η έγκριση του κρατικού προϋπολογισμού προκαλεί ανησυχία μεταξύ των τάξεων της Ρωσίας. Αλλά σε χρονιές όπως η τωρινή, φαίνεται να παίρνουμε ως δεδομένο ότι είμαστε καταδικασμένοι –ότι όλα μας τα κεφάλαια σύντομα θα ανακαλυφθεί ότι έχουν υποκλαπεί από κάποιον κλεπτοκράτη που δεν έχει μια καλή ιστορία κάλυψης. Τα ΜΜΕ τείνουν να ερμηνεύουν τα μη γεγονότα, ως σημάδια της αναπόφευκτης πτωτικής οικονομικής μας πορείας.

Πάρτε για παράδειγμα τη μείωση του προϋπολογισμού του υπουργείου Οικονομικών από τα 274 στα 189 εκατ. ρούβλια στο νέο προσχέδιο προϋπολογισμού, που έχει αυξήσει τα πρωτοσέλιδα πανικού όπως "η κυβέρνηση θα μειώσει τις δαπάνες στην υγεία κατά το ένα τρίτο". Πολλοί φαίνεται να έχουν ξεχάσει ότι για μια δεκαετία, το κράτος διοχετεύει τη μερίδα του λέοντος της ιατρικής χρηματοδότησης μέσω του Ομοσπονδιακού Υποχρεωτικού Ταμείου Ιατρικής Ασφάλισης, όχι μέσω του υπουργείου Οικονομικών. Οι προϋπολογισμοί του ταμείου για το 2016 και 2017 διαμορφώνονται στα 1,688 δισ. ρούβλια και 1,692 δισ. ρούβλια, αντιστοίχως. Αυτό σημαίνει ότι οι δαπάνες για την υγεία μπορεί να μειωθούν ελαφρώς σε πραγματικούς όρους, αλλά όχι κατά ένα τρίτο.

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα ταμεία αποθεμάτων και εθνικής πρόνοιας, προκαλούν ένα παρόμοιο είδος αγωνίας –και είναι, όπως και η θρυλική μετεγγύηση της υγειονομικής περίθαλψης, μάλλον υπερβολική. Το αποθεματικό ταμείο αυτή την στιγμή κατέχει 2 τρισ. ρούβλια (περίπου 32,2 δισ. δολάρια), 1,15 τρισ. εκ των οποίων θα διατεθούν για την χρηματοδότηση ελλειμμάτων το 2017 με βάση το νέο προϋπολογισμό. Ενώ το κράτος μπορεί να χρειαστεί να καταφύγει το ταμείο πριν από το τέλος του 2016, είναι εξαιρετικά απίθανο να αποσύρει περισσότερα από 500 δισ. ρούβλια.

Στο μεταξύ, η αξία του ρουβλίου στο ταμείο (και των εσόδων του προϋπολογισμού μας) θα αυξηθεί λόγω του ισχυρότερου δολαρίου και ευρώ, που σημαίνει ότι το ταμείο θα μπορούσε να επιβιώσει μέχρι το 2018. Εν ολίγοις, το Αποθεματικό Ταμείο κάνει αυτό που είχε στο μυαλό του ο πρώην υπουργός Οικονομικών Alexey Kudrin όταν το ίδρυσε στις αρχές της δεκαετίας του 2000: να προστατεύσει την οικονομία από το σοκ της μείωσης των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, και να κερδίσει χρόνο για να προσαρμοστεί σε νέες πραγματικότητες.

Στη συνέχεια, υπάρχει το Εθνικό Ταμείο Πρόνοιας: τα assets του αυτή την στιγμή ανέρχονται σε 4,6 τρισ. ρούβλια, αν και σχεδόν το ένα τρίτο αυτών είναι μη ρευστοποιήσιμα (πιστώσεις της Vnesheconombank, πληρωμές του δανείου που αθέτησε η Ουκρανία, και άλλους εθνικούς πόρους). Η κυβέρνηση σχεδιάζει να αποσύρει 660 δισ. ρούβλια από το ταμείο το 2017 και 1,14 τρισ. ρούβλια το 2018, αφήνοντας περίπου 1,5 τρισ. ρούβλια σε ρευστά στοιχεία του ενεργητικού. Ένα ασθενέστερο ρούβλι θα ενισχύσει αυτά τα assets και δεν σχεδιάζονται άλλες "ενέσεις" ρευστότητας στο προσεχές μέλλον. Επομένως, ακόμη και σύμφωνα με μια αρκετά απαισιόδοξη πρόγνωση, θα παραμείνει ένα συγκεκριμένο "μαξιλάρι" προστασίας.

Ωστόσο τα βασικά οικονομικά αποθέματα της Ρωσίας είναι το σχετικά χαμηλό εξωτερικό κρατικό της χρέος. Το εξωτερικό χρέος ανέρχεται σε μόλις 6% του ΑΕΠ, ενώ το εσωτερικό χρέος (χωρίς να υπολογίζονται οι εγγυήσεις) βρίσκεται περίπου στο 10%. Συγκριτικά, το 2000, το χρέος αντιστοιχούσε στο 160% του ΑΕΠ. Το χρονοδιάγραμμα για την αποπληρωμή χρέους είναι αρκετά επιεικές, τα ομόλογα είναι μακροχρόνια και τα επιτόκια λογικά.

Καθώς η οικονομία έχει πετύχει σχετική σταθερότητα, οι επενδυτές ανακαλύπτουν εκ νέου την ρωσική αγορά κρατικών ομολόγων, η οποία διαθέτει δελεαστικά υψηλά επιτόκια. Θα ήταν παράλειψη να μην επωφεληθούν από αυτό και το υπουργείο Οικονομίας σπανίως κάνει παραλείψεις, επομένως έχει εκτεταμένα σχέδια για τον δανεισμό στις εγχώριες και διεθνείς αγορές. Το καθαρό νέο χρέος στην κρατική αγορά ομολόγων το 2017, εκτιμάται στα 1,05 τρισ. ρούβλια, σχεδόν το διπλάσιο ποσοστό από το 2016. Προγραμματίζοντας μια αποπληρωμή 829 δισ. ρουβλίων για το επόμενο έτος, η συνολική αναμενόμενη διάθεση ομολόγων διαμορφώνεται στα 1,9 τρισ. ρούβλια, ποσό που δεν είναι αδικαιολογήτως υψηλό, εάν υποτεθεί ότι τα έσοδα του προϋπολογισμού ανέρχονται σε 14 τρισ. ρούβλια.

Η κυβέρνηση επίσης σχεδιάζει να δανειστεί 7 δισ. δολάρια από το εξωτερικό. Το 2016 παρατηρήθηκε σημαντική ζήτηση, κυρίως μεταξύ των εγχώριων επενδυτών, για κρατικά ομόλογα εκπεφρασμένα σε δολάρια. Και σε μια ακόμη ελπιδοφόρα ένδειξη, οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης αναβαθμίζουν το outlook τους για τη Ρωσία: η Fitch αναβάθμισε το outlook για την πιστοληπτική αξιολόγηση σε "σταθερό" στις 14 Οκτωβρίου και η S&P έκανε το ίδιο τον προηγούμενο μήνα.

Η Ρωσία πραγματικά μειώνει τα αποθεματικά της και αυξάνει το χρέος της, αλλά όχι σε ρυθμό που να απειλεί την οικονομική της σταθερότητα. Οι περισσότερες από τις προσαρμογές που λαμβάνουν χώρα με βάση το νέο προϋπολογισμό, είναι αρκετά επιφανειακές –το κράτος ουσιαστικά μεταφέρει λεφτά από τη μία τσέπη στην άλλη. Σε αντίθεση με το 1997, όταν η Ρωσία είχε μια ρητή πολιτική κατάσχεσης/δέσμευσης, η τωρινή κρίση δίνει σχεδόν μηδενική πιθανότητα μιας παλαιού τύπου χρεοκοπίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι φορείς χάραξης πολιτικής θα πρέπει να εφησυχάσουν. Ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός της Ρωσίας αντιμετωπίζει μακροπρόθεσμες πιέσεις από ένα συνταξιοδοτικό σύστημα που μαστίζεται από το έλλειμμα, τις υπερβολικές δαπάνες για τις υπηρεσίες ασφαλείας και τις στρατιωτικές, μια ασταθή φορολογική βάση, και τα ελλείμματα στους περιφερειακούς προϋπολογισμούς που θα χρειαστεί να επιδιορθωθούν. Οι κρυμμένες φορολογικές αυξήσεις (μέσω προστίμων και αυστηρότερης επιβολής) επίσης εγείρουν αμφιβολίες για τα αισιόδοξα σχέδια της κυβέρνησης σχετικά με τη δημοσιονομική εξυγίανση. Αυτά είναι τα προβλήματα που θα πρέπει να μας ανησυχούν –όχι η τύχη των ταμείων αποθεματικών, που έχουν φτιαχτεί για κάτι τέτοιες στιγμές.

(Carnegie, capital.gr)