«Πυρηνική άνοιξη» μεταξύ Ρωσίας-Ιράν

Στις 11 Νοεμβρίου, η Ρωσία και το Ιράν υπέγραψαν ένα πακέτο εγγράφων ανοίγοντας τον δρόμο για την Μόσχα ώστε να κατασκευάσει μέχρι και οκτώ μονάδες πυρηνικής ενέργειας στην ισλαμική δημοκρατία. Οι πρώτοι δύο αντιδραστήρες αναμένεται να κατασκευαστούν στο εργοστάσιο ενέργειας Bushehr κατά μήκος του μπλοκ παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που κατασκευάστηκε από Ρώσους μηχανικούς και μεταφέρθηκε στους Ιρανούς το 2013. Τα ΜΜΕ γρήγορα χαρακτήρισαν αυτή τη συμφωνία ένα “σημείο καμπής” στις σχέσεις των δύο χωρών και, σε μεγάλο βαθμό, ήταν σωστά στην αξιολόγησή τους.

Με αυτή τη συμφωνία, η Ρωσία και το Ιράν έχουν καθιερώσει μια σταθερή οικονομική βάση για πολιτικό διάλογο και απέκτησαν ένα απτό σύμβολο της συνεργασίας που τους έλειπε από την ολοκλήρωση του πρώτου πυρηνικού αντιδραστήρα στο Bushehr. Αυτή η συμφωνία δίνει νόημα στο ολοκληρωμένο MoU της 5ης Αυγούστου για τις αρχές των εμπορικών και οικονομικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Επίσης διαβεβαιώνει την Τεχεράνη για τα μακροπρόθεσμα οικονομικά συμφέροντα της Ρωσίας στη χώρα. Αυτό, με τη σειρά του, δίνει στις αρχές της ισλαμικής δημοκρατίας, μια ελπίδα ότι για να διασφαλίσει τα οικονομικά της οφέλη από τη συνεργασία με αυτές, η Μόσχα μπορεί να γίνει ο προστάτης των ιρανικών συμφερόντων στην αντιπαράθεση της Τεχεράνης με την Δύση. Η συμφωνία έχει ως εκ τούτου θεωρηθεί ως μια σοβαρή πολιτική και διπλωματική επιτυχία στην Τεχεράνη.

Η Μόσχα επίσης πρόκειται να επωφεληθεί -οικονομικά- από την πυρηνική συνεργασία με το Ιράν. Σε αντίθεση με τους άλλους Ρώσους εταίρους, η Τεχεράνη έχει συμφωνήσει να πληρώσει για την κατασκευή του πυρηνικού εργοστασίου από την τσέπη της, και σε “σκληρό” νόμισμα. Αντιθέτως, στο Βιετνάμ, την Τουρκία και τη Λευκορωσία, η Μόσχα ήταν υποχρεωμένη να παράσχει στις αρχές δάνεια για τη χρηματοδότηση των πυρηνικών προγραμμάτων, που κατασκευάστηκαν από Ρώσους ειδικούς. Η ρωσική συμμετοχή στην κατασκευή των νέων τμημάτων παραγωγής ενέργειας, θα αυξήσει επίσης τον όγκο του ρωσό-ιρανικού εμπορίου, το οποίο έχει υποχωρήσει περισσότερο από 30% ετησίως από το 2011.

Η σημασία αυτής της συμφωνίας μεγεθύνεται από το τελεσίγραφο της 24ης Νοεμβρίου για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με την ομάδα Ρ5+1. Η συμφωνία είναι μια σοβαρή ένδειξη ότι ανεξαρτήτως από την έκβαση των συνομιλιών, το Ιράν θα συνεχίσει τη συνεργασία του με τη Ρωσία. Η συμφωνία χορηγεί στην Rosatom, την ρωσική κρατική εταιρεία ατομικής ενέργειας, ένα μονοπώλιο για την ολοκλήρωση των μελλοντικών πυρηνικών projects στο Ιράν. Ακόμη κι αν οι τωρινές κυρώσεις που αποτρέπουν τις ρωσικές ανταγωνιστικές από το να εισέλθουν στην ιρανική οικονομία αρθούν, θα είναι δύσκολο για τους ανταγωνιστές της Rosatom να βρουν τη θέση τους σε αυτή την αγορά. Για την ιρανική κοινή γνώμη, αυτή η συμφωνία είναι επίσης ένα σημαντικό μήνυμα ότι οι κυρώσεις δεν μπορούν να πλήξουν τα σχέδια της κυβέρνησης για την περαιτέρω εξέλιξη της πυρηνικής της βιομηχανίας. Ως αποτέλεσμα, όταν απευθύνονται στον πληθυσμό της χώρας, οι αρχές της ισλαμικής δημοκρατίας ίσως αισθάνονται πιο άνετα υποβαθμίζοντας την ζωτική σημασία των συνομιλιών της ομάδας Ρ5+1, ιδιαίτερα εάν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν να καταλήξουν σε συμφωνία.

Επιπλέον, η ρωσική συμμετοχή στην κατασκευή των ενεργειακών ομάδων μπορεί να τονώσει την εξέλιξη της ιρανικής πυρηνικής τεχνολογίας και την αντίστοιχη υποδομή. Η συμμαχία υπογράφθηκε μεταξύ της Μόσχας και της Τεχεράνης και υποδηλώνει ότι η Rosatom αναμένεται να στηριχθεί στην ιρανική οικονομική δυναμική κατά τη διάρκεια της κατασκευής των νέων αντιδραστήρων. Η Ρωσία επίσης υποτίθεται ότι θα εκπαιδεύει ιρανικά στελέχη για την πυρηνική βιομηχανία. Οι πλευρές συμφωνούν ότι στο μέλλον, μπορεί ακόμη και να εξετάσουν την ανάπτυξη στοιχείων πυρηνικού κύκλου καυσίμων στην ισλαμική δημοκρατία. Αυτές οι διατάξεις της συμφωνίας ταιριάζουν απόλυτα στον στόχο των ιρανικών αρχών, για την μετατροπή της ισλαμικής δημοκρατίας στον μεγαλύτερο περιφερειακό παραγωγό ενέργειας.

Ωστόσο, υπάρχει σειρά προκλήσεων που μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στο μέλλον της ρωσό-ιρανικής πυρηνικής συνεργασίας. Πρώτα από όλα, προκειμένου να είναι εμπορικά βιώσιμη, η κατασκευή των νέων μονάδων παραγωγής ενέργειας θα πρέπει να διαρκέσει λιγότερο από 4-5 χρόνια. Διαφορετικά, το κόστος του project θα ξεπεράσει τα κέρδη. Η αποτυχία κατασκευής των νέων αντιδραστήρων στο Ιράν εντός του αρχικού χρονοδιαγράμματος, μπορεί επίσης να έχει αρνητικές επιπτώσεις για τη διεθνή φήμη της Rosatom. Οι καθυστερήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τους διεθνείς ανταγωνιστές της Rosatom για να αποτρέψουν άλλες χώρες στην περιοχή από το να συνεργαστούν με τους Ρώσους στην εφαρμογή των πυρηνικών τους projects. Υπό αυτές τις συνθήκες, η επιτυχία αυτής της ρωσό-ιρανικής πυρηνικής κοινοπραξίας, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το μέλλον του καθεστώτος των κυρώσεων. ΟΙ τωρινές κυρώσεις της Δύσης μπορεί να διαταράξουν την προμήθεια του απαραίτητου εξοπλισμού για την εφαρμογή του project (η Rosatom εξαγοράζει μερικά από τα τμήματά της από το εξωτερικό). Οι κυρώσεις μπορεί επίσης να εμποδίσουν τις οικονομικές συναλλαγές και να αποτρέψουν τις ιρανικές αρχές από το να πληρώσουν τους Ρώσους εργολάβους για τη συνεργασία τους.

Δυστυχώς για το Ιράν, η κερδοφορία της επιχείρησης δεν εγγυάται την πολιτική αφοσίωση της Μόσχας ή την προθυμία της να διατηρήσει τις προηγούμενες συμφωνίες. Δεν υπάρχει τρόπος να απομονωθεί αυτό το project από τις ανατροπές στον πολιτικό διάλογο μεταξύ Μόσχας και Τεχεράνης. Δεν θα μπορούσε να είναι απλή σύμπτωση το γεγονός ότι ορισμένες καθυστερήσεις στην κατασκευή της πρώτης μονάδας παραγωγής ενέργειας συνέπεσε με την “βουτιά” των ρωσό-ιρανικών σχέσεων. Όπως αποδείχτηκε από την εμπειρία της σύνθετης συμφωνίας για τους S-300 και τη συμφωνία μεταξύ Gore και Chernomyrdin το 1995, η ευκαιρία για την ομαλοποίηση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ μπορεί να είναι ένα σοβαρό κίνητρο για τη Ρωσία να επανεξετάσει ορισμένες από τις προσεγγίσεις προς την ισλαμική δημοκρατία. Επί του παρόντος, η πιθανότητα μιας τέτοιας στροφής στην εξωτερική πολιτική της Μόσχας είναι ελάχιστη, αλλά τα πάντα μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου.

Συνολικά, η ρωσό-ιρανική πυρηνική συμφωνία μπορεί να είναι σίγουρα μια διπλωματική επιτυχία και για τις δύο χώρες, αλλά κάθε άλλο παρά το τέλος της ιστορίας είναι αυτό. Πρόκειται μόνο για την αρχή της.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://carnegie.ru/eurasiaoutlook/?fa=57287

* του Nikolay Kozhanov

(capital.gr)