Το Πλαφόν Ρεύματος ως εναλλακτική λύση στη χειραγώγηση - Η ουτοπία και το "στρίβειν δια της ασάφειας" της Ε.Ε.

Η έκρηξη των τιμών ενέργειας στην Ευρώπη εμφανίζει πλέον εδραιωμένα χαρακτηριστικά, πρωτοφανούς έντασης, διάρκειας και κλίμακας, που απαιτούν νέες προσεγγίσεις. Αξίζει να τονιστεί ότι η χώρα μας έχει εφαρμόσει τις υψηλότερες επιδοτήσεις τιμολογίων, ακόμη και αν συγκριθεί με τις ισχυρότερες ευρωπαϊκές οικονομίες. Είναι αποκαλυπτικό ότι στο 1ο εξάμηνο του 2021, το μέσο τιμολόγιο ρεύματος στην Ελλάδα κυμαινόταν στα 170 ευρώ/MWh, ως τελική τιμή, ενώ τον Μάρτιο του 2022, μόνο η μέση επιδότηση ανήλθε στα 140 ευρώ/MWh (σύμφωνα με εκτιμήσεις της ιστοσελίδας σύγκρισης τιμών allazorevma.gr).

Οι ενεργειακές αγορές στην Ευρώπη κινούνται σε αχαρτογράφητα νερά, συμπαρασύροντας τον πληθωρισμό της ευρωζώνης προς δυσθεώρητα, διψήφια μεγέθη. Είναι αξιοσημείωτο ότι τον Δεκέμβριο του 2021, η άνοδος του πληθωρισμού άγγιξε το 26% συγκριτικά με τον Δεκέμβριο του 2020. Ειδικά για το φυσικό αέριο, δεν είναι καθόλου σαφείς οι παράγοντες που αντανακλώνται στην ανεξέλεγκτη δυναμική των τιμών του το τελευταίο έτος. Όλο και περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι οι διακυμάνσεις του ολλανδικού δείκτη ΤTF έχουν αποσυνδεθεί από θεμελιώδη μεγέθη και υπερβαίνουν την εύλογη αποτίμηση κινδύνων, ακόμη και των πιο δυσμενών σεναρίων, που πυροδότησε η Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. 

Η θεώρηση ότι τα επίπεδα φυσικού αερίου είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε συμπεριφορές trading, σταδιακά εδραιώνεται. Σε πολιτικό επίπεδο, η εκδοχή αυτή διατυπώθηκε για πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 2021 από την Ισπανική κυβέρνηση. Τον Μάρτιο του 2022, ο Έλληνας Πρωθυπουργός παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο 6 σημείων για την αποκατάσταση της εύρυθμης λειτουργίας των ενεργειακών αγορών, το οποίο ενσωματώθηκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ως μια από τις εξεταστέες λύσεις.  

Παράλληλα, τα σήματα που δημιουργούνται στις αγορές ηλεκτρισμού, ως αντανάκλαση του ράλι τιμών στο φυσικό αέριο, είναι ισχυρά αντιφατικά και ασύμβατα με τους στόχους της πράσινης μετάβασης. Ένα από τα ηχηρά παράδοξα, ήδη από το καλοκαίρι του 2021, είναι ότι το spread άνθρακα-φυσικού αερίου έχει αναστραφεί πλήρως, υπερβαίνοντας συχνά τα 100 ευρώ/MWh. Το γεγονός αυτό προκαλεί αύξηση των εκπομπών CO2, σε μια ήπειρο με τις ισχυρότερες κλιματικές δεσμεύσεις παγκοσμίως. Μάλιστα, αντί το χρηματιστήριο ρύπων να λειτουργεί διορθωτικά σε αυτή τη στρέβλωση, συντηρεί έναν φαύλο κύκλο ανοδικών πιέσεων σε όλο το φάσμα των ευρωπαϊκών αγορών.

Όλο και συχνότερα αναδύονται επιτακτικά ερωτήματα. Μήπως οι ευρωπαϊκές αγορές, ακόμη και εκείνες που άλλοτε θεωρούνταν εύρυθμες ή με ικανοποιητική ρευστότητα, χρήζουν άμεσης μεταρρύθμισης; Μήπως αθέμιτες πρακτικές trading αλληλεπιδρούν με πανευρωπαϊκούς μηχανισμούς και υπερ-φιλόδοξες πολιτικές, προκαλώντας στρεβλά σήματα; Και αν ναι, γιατί δεν έχουν εφαρμοστεί ακόμη διορθωτικές παρεμβάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο; 

Αξίζει να τονιστεί ότι η συζήτηση για την αναδιάρθρωση των αγορών ηλεκτρισμού είχε ήδη ξεκινήσει πριν την ενεργειακή κρίση. Μάλιστα, τον Απρίλιο του 2021, ο ENTSO-E έθεσε σε διαβούλευση ένα εκτενέστατο φάσμα προτάσεων, με ιδιαίτερη έμφαση σε πράσινα διμερή συμβόλαια, υπηρεσίες ευελιξίας και καινοτομίας. 

Χειραγώγηση αγορών; Μια αποκαλυπτική ανάλυση 

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ανάλυση του Oxford Institute of Energy Studies (Μάρτιος 2022), που εξετάζει την πορεία των τιμών φυσικού αερίου το 2021, την αντιπαραβάλει με τις σοβαρότερες κρίσεις ιστορικά, και αναδεικνύει την πρωτόγνωρη ένταση αλλά και τα παράδοξα μοτίβα της. H μελέτη επισημαίνει ότι σε πλήθος περιπτώσεων εντός του 2021, οι τιμές του φυσικού αερίου αντανακλούν την πρακτική «sell the rumours, buy the facts». 

Μια κρίσιμη επισήμανση είναι ότι οι traders αερίου: 

α) εξάντλησαν το φθηνό αέριο που είχαν προμηθευτεί σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές εντός του 2020, 

β) καθυστέρησαν την πλήρωση αποθεμάτων καθώς οι τιμές ανέβαιναν, αναμένοντας εποχική διόρθωση, 

γ) αναγκάστηκαν από το καλοκαίρι του 2021 να προμηθευτούν αέριο σε τιμές που ήταν υπέρμετρα υψηλές, και προέβησαν σε αντίστοιχες κινήσεις hedging, 

δ) προκειμένου να αποφύγουν ζημίες στο τέλος του 2021, ώθησαν τις τιμές σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα. Η ανάλυση παρέχει έτσι μια εύλογη εξήγηση για την έκρηξη των τιμών τον προηγούμενο Δεκέμβριο. 

Είναι αξιοσημείωτο ότι στην προκαταρκτική έκθεση που δημοσίευσε τον Νοέμβριο, ο ACER (ο Eυρωπαϊκός Οργανισμός για τη συνεργασία των ρυθμιστών ενέργειας) δεν εντόπισε συμπεριφορές χειραγώγησης των αγορών. Το πόρισμα αυτό εξήχθη στη βάση των διαθέσιμων στοιχείων και υπό το πρίσμα του Κανονισμού REMIT. Ο ACER υπογράμμισε την μετατόπιση της τιμολόγησης από oil-indexation σε hub pricing, από την οποία η Ευρώπη εξοικονόμησε περί τα 70 δις δολάρια την προηγούμενη δεκαετία έναντι απωλειών 30 δις το 2021. Ανέφερε επίσης, ότι οι υψηλές τιμές μπορεί να σηματοδοτούν την ανάγκη για μακροπρόθεσμα συμβόλαια στο LNG αλλά και την ανάγκη συνεργασίας με την ESMA, καθώς η αγορά ρύπων υπερβαίνει την αρμοδιότητά του.  

Συγχρόνως, ο ACER επισήμανε ότι εναλλακτικές προσεγγίσεις, όπως η επιβολή πλαφόν ή ο καθορισμός μέσων τιμών ανά τεχνολογία παραγωγής, μπορεί να εξαλείψουν τα οφέλη που απορρέουν από την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών αγορών. Στο ίδιο μήκος κύματος, η Επίτροπος Ενέργειας ανέφερε τον Οκτώβριο ότι με την εφαρμογή εθνικών μέτρων διακυβεύεται η οικονομικότητα της απανθρακοποίησης, το διασυνοριακό εμπόριο, και η ασφάλεια εφοδιασμού. Η θεώρηση αυτή διαφαίνεται ωστόσο, να έχει μετατοπιστεί σε κάποιο βαθμό, μετά την ανακοίνωση του σχεδίου RePowerEU.  

Η τελική αξιολόγηση του ACER, που θα παρουσιαστεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη Απριλίου και στο ευρύ κοινό στις 5 Μαΐου, αναμένεται να φωτίσει τα πλεονεκτήματα και τις αδυναμίες του υφιστάμενου σχεδιασμού των ευρωπαϊκών αγορών, αλλά και εναλλακτικών σχημάτων. H έμφαση θα είναι στην ενίσχυση των εργαλείων αντιστάθμισης κινδύνου (διμερή συμβόλαια, συμβόλαια διαφορών), στην ενίσχυση της ρευστότητας των προθεσμιακών αγορών, την ενδυνάμωση κρίσιμων συνιστωσών, όπως η απόκριση ζήτησης, η αποθήκευση και οι διασυνοριακές διασυνδέσεις, καθώς και τη διενέργεια trading πλησιέστερα στον πραγματικό χρόνο.  

Γιατί οι παραγωγοί αποζημιώνονται με την οριακή τιμή και όχι τις προσφορές τους;

Αξίζει να διευκρινίσουμε ότι η αποζημίωση των μονάδων στην οριακή τιμή, δηλαδή την ακριβότερη προσφορά που χρειάζεται για να καλύψει την ζήτηση, δεν αποτελεί κερδοσκοπική στρέβλωση, όπως ενίοτε αναφέρεται. Αντιθέτως, γίνεται για ουσιαστικούς λόγους, που απορρέουν από την οικονομική θεωρία και επιβεβαιώνονται από μοντέλα προσομοιώσεων, με ένα ευρύ φάσμα παραδοχών. 

Υπό την παραδοχή μιας ανταγωνιστικής αγοράς, οι παραγωγοί έχουν το κίνητρο να υποβάλουν προσφορές κοντά στα λειτουργικά τους κόστη. Αυτό οδηγεί σε μια οικονομικά αποτελεσματική κατανομή, και μάλιστα ισοδύναμη με την κεντροποιημένη, αν εφαρμοζόταν δηλαδή η ελαχιστοποίηση κόστους από μια κεντρική οντότητα διαχείρισης των μονάδων. 

Επιπλέον, στις ώρες που η τιμή καθορίζεται από ακριβότερες τεχνολογίες, οι οικονομικότερες μονάδες μπορούν να ανακτούν τμήμα από τα επενδυτικά τους κόστη. Τα κίνητρα και τα αποτελέσματα των συμπεριφορών μπορεί να διαφοροποιούνται ανάλογα με τις συνθήκες (market power, διμερή συμβόλαια, καθετοποίηση, οριζόντια χαρτοφυλάκια), ωστόσο από την βιβλιογραφία δεν προκύπτουν επαρκείς ενδείξεις για συγκριτικά πλεονεκτήματα του εναλλακτικού σχήματος αποζημίωσης (pay-as-bid). 

Αντιθέτως, αν οι παραγωγοί αμείβονται με βάση τις προσφορές τους, έχουν το κίνητρο να υποβάλουν προσφορές κοντά στην πρόβλεψή τους για το επίπεδο της υψηλότερης τιμής που θα επιτευχθεί. Έτσι, ελλοχεύει ο κίνδυνος να απενταχθούν οικονομικότερες μονάδες επειδή απλά προέβλεψαν υψηλότερες προσφορές από άλλες. Αξίζει να σημειώσουμε ότι το 2001, η αγγλική αγορά μετέβη από την ομοιόμορφη στην διαφοροποιημένη αποζημίωση μονάδων. Ωστόσο, η τροποποίηση αυτή ήταν μια μόνο παράμετρος, παράλληλα με πολλές ρυθμιστικές αλλαγές (μετάβαση στο self-dispatch, αγορά εξισορρόπησης) αλλά και σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές στις εταιρείες ενέργειας. Οι δομικές αυτές αλλαγές, και όχι το σχήμα αποζημίωσης pay-as-bid, θεωρούνται ο βασικός λόγος για την πτώση των τιμών που σημειώθηκε.   

Επιβολή Πλαφόν στην Αγορά Ηλεκτρισμού - Κρίσιμες Παράμετροι

Τεχνικές λύσεις σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου να εξομαλυνθούν οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις των εκρηκτικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, είναι πράγματι εφικτές και με ευχέρεια παραμετροποίησης, κατόπιν έγκρισης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ωστόσο, η ισορροπία ανάμεσα στην ανάκτηση μεταβλητού και επενδυτικού κόστους είναι ιδιαίτερη κρίσιμη. Δύο κομβικές παράμετροι είναι το κόστος εξυπηρέτησης δανείων αλλά και η δυνατότητα αναπροσαρμογής στρατηγικής (bidding) των συμμετεχόντων, σε ατομικό ή συντονισμένο επίπεδο. Όπως έχει αποδείξει η διεθνής ρυθμιστική εμπειρία, η επαλήθευση στην πράξη «ύποπτων» ή «αθέμιτων» συμπεριφορών είναι μια χρονοβόρα διαδικασία, που η τεκμηρίωση της ενέχει πολλαπλές προκλήσεις.  

Γενικότερα, καμία εθνική παρέμβαση δεν είναι απαλλαγμένη από παρενέργειες ή επιπτώσεις, τόσο σε βραχυπρόθεσμο όσο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Εξίσου βέβαιο είναι ότι η υφιστάμενη κατάσταση στην Ευρώπη, με υπερδιπλασιασμό των τιμών λιανικής από πέρυσι, δεν είναι βιώσιμη, τουλάχιστον με όρους βιοτικού επιπέδου του 21ου αιώνα.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι αν εφαρμοζόταν ένας μηχανισμός ισχύος (CRM) βασισμένος σε reliability options, θα επιβαλλόταν εμμέσως ένα πλαφόν (implicit cap) στα έσοδα κάποιων παραγωγών, και αυτό θα είχε αντανάκλαση στη συγκράτηση των τιμών λιανικής. Όμως αυτός ο περιορισμός θα αφορούσε μόνο τις μονάδες που θα κατακυρωνόταν στη δημοπρασία,  και πιο συγκεκριμένα, το τμήμα της παραγωγής τους το οποίο θα προέκυπτε από τη δημοπρασία. 

Ουσιαστικά, οι παραγωγοί που θα εντασσόταν στο σχήμα, θα λάμβαναν μια αποζημίωση ισχύος (σε ευρώ/MW), ως αντιστάθμιση για την αποδοχή του πλαφόν. Η αποζημίωση αυτή συνιστά κίνητρο για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας των μονάδων στον πραγματικό χρόνο. Εν απουσία μιας τέτοιας αποζημίωσης, η αμιγής εφαρμογή ενός πλαφόν δε θα πρέπει να λειτουργεί αποτρεπτικά στην κατανομή των μονάδων.   

Στο σημείο αυτό, αξίζει επίσης να αναφέρουμε κάποιες από τις επιφυλάξεις που αντιμετώπισε η Ισπανική πρόταση για επιβολή πλαφόν, όπως έχουν δημοσιοποιηθεί έως σήμερα. Οι προβληματισμοί που έχουν εκφραστεί αφορούν κυρίως:

• Τον κίνδυνο μειωμένης διαθεσιμότητας μονάδων, ώστε να αποφύγουν οικονομικές απώλειες (ακυρώνοντας π.χ. φορτία LNG). 
• Τον κίνδυνο κάποιες τεχνολογίες με ενεργειακούς περιορισμούς, όπως οι υδροηλεκτρικοί σταθμοί, να μεταθέσουν την παραγωγή τους μετά τη λήξη της ρυθμιστικής παρέμβασης.   
• Τον κίνδυνο να δημιουργείται ασύμμετρο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις ισπανικές επιχειρήσεις συγκριτικά με την υπόλοιπη Ευρώπη.
• Την επίδραση του πλαφόν στο διασυνοριακό εμπόριο, όπως το ενδεχόμενο μείωσης εξαγωγών προς τη Γαλλία.

Συγχρόνως, πηγές της ισπανικής κυβέρνησης διευκρίνισαν ότι αν το προτεινόμενο πλαφόν των 30 ευρώ/ΜWh στο φυσικό αέριο αυξηθεί στα 50 ευρώ/MWh, ο πληθωρισμός θα σπάσει το φράγμα του 9%, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.  

Συμπληρωματικές Δημοπρασίες 

Ειδική αναφορά γίνεται πλέον και στη διενέργεια δημοπρασιών που μπορεί να αμβλύνουν κάποιες από τις επιπτώσεις των πρωτόγνωρων τιμών. Αξίζει να σημειώσουμε δύο παραδείγματα από χώρες με διαφορετικά χαρακτηριστικά ενεργειακού μίγματος, επιπέδου ανταγωνισμού και διασυνοριακών διασυνδέσεων.  

1. Στην Πορτογαλία, η ρυθμιστική αρχή ενέργειας ανακοίνωσε τον Οκτώβριο την διεξαγωγή δημοπρασιών για ειδική προστασία από τις έκτακτες αυτές συνθήκες. Μηνιαία συμβόλαια πράσινης ενέργειας με 10ετείς εγγυημένες ταρίφες διατίθενται αποκλειστικά σε βιομηχανικούς καταναλωτές ή προμηθευτές χωρίς αντιστάθμιση κινδύνου (unhedged suppliers). Ο ρυθμιστής έθεσε την τιμή εκκίνησης στα 90 €/ΜWh, μια τιμή αισθητά χαμηλότερη από τα επίπεδα της χονδρεμπορικής αγοράς. Επισημαίνεται ότι στις πρώτες δημοπρασίες με όγκο 50 MW, οι τιμές για τους μήνες Φεβρουάριο και Μάρτιο ανήλθαν στα 158.76 €/MWh and 140.53 €/MWh. 

2. Τον Σεπτέμβριο του 2021, η Βουλγαρία διέθεσε 300 MW ισχύος βάσης, από πυρηνική ενέργεια, σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις με ορίζοντα παράδοσης το τελευταίο τρίμηνο του 2021. Η ποσότητα που διατέθηκε συνιστά το 1/3 της πυρηνικής ισχύος και η αρχική τιμή καθορίστηκε στα 95 €/ΜWh. Η τελική τιμή ανήλθε στα 121.3 €/MWh έναντι μέσης τιμής 125.3 €/ΜWh στην Bουλγαρική αγορά τον Σεπτέμβριο.

Επιπλέον, η Ιταλία εξήγγειλε τον Φεβρουάριο τη δημιουργία ειδικού Ταμείου για την προώθηση πράσινων διμερών συμβολαίων. H ελληνική κυβέρνηση είχε ήδη υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μια ολοκληρωμένη πρόταση για τον περιορισμό του πιστωτικού κινδύνου αλλά και του κόστους εξισορρόπησης, καθώς και τη δημιουργία επαρκούς ρευστότητας στα πράσινα διμερή συμβόλαια.  

Μη βιώσιμη η ευρωπαϊκή προσέγγιση « Στρίβειν δια της ασάφειας»

Οι ασάφειες που διέπουν τη δυνατότητα διάθεσης ευρωπαϊκών πόρων και αναξιοποίητων δανείων, αλλά και το ενδεχόμενο δημοσιονομικής ευελιξίας, από την έκρηξη ενεργειακών δαπανών, πρέπει επιτέλους να επιλυθούν. Όσο η Ευρώπη συνεχίζει να παραπέμπει τις κυβερνήσεις σε μακροπρόθεσμες φιλόδοξες πολιτικές στο όριο της ουτοπίας, αγνοώντας τις ρεαλιστικές διαστάσεις των ζητημάτων του σήμερα, τόσο θα πυροδοτεί την απογοήτευση των πολιτών της, θα οξύνει την ενεργειακή ένδεια και θα πλήττει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. 

Η ευρωπαϊκή προσέγγιση «στρίβειν δια του ασάφειας» δεν είναι πλέον βιώσιμη. Είναι φανερό ότι το τελευταίο διάστημα η Ευρώπη έχει διανύσει σημαντικά βήματα. Ενδεικτικά, από το φόρουμ των Δελφών, η Επίτροπος Ενέργειας δήλωσε ότι η συμφωνία με τις ΗΠΑ για αμερικανικό LNG θα έχει ως αναφορά τον δείκτη Henry Hub και άλλους σταθεροποιητικούς παράγοντες. Η δήλωση αυτή μπορεί να σηματοδοτεί την αφετηρία για μια αισθητή μείωση στο κόστος αερίου στην Ευρώπη, αν και το περιεχόμενό της παραμένει αόριστο στο παρόν στάδιο. 

Γενικότερα, οι κινήσεις που διεξάγονται για τη λειτουργία μιας ενιαίας πλατφόρμας αγοράς LNG είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Μέχρι όμως να αποκρυσταλλωθούν οι ποσότητες, οι τιμές τους, ο τρόπος επιμερισμού μεταξύ των κρατών μελών, το τοπίο παραμένει γκρίζο και δυσχεραίνει τους προγραμματισμούς σε εθνικό επίπεδο. Όσο παρατείνονται οι ευρωπαϊκές ασάφειες, τόσο ελλοχεύει ο κίνδυνος να αυξηθούν τα κόστη εκπλήρωσης των υποχρεώσεων αποθήκευσης που έχουν τεθεί στα κράτη μέλη. 

Συμπεράσματα

1. Πλήθος θεμελιωδών ερωτημάτων αναζητούν απαντήσεις και θα συνεχίζουν να απασχολούν την επιστημονική κοινότητα. Ενδεικτικά: Υποχωρούν οι τιμές φυσικού αερίου όταν αποκαλύπτονται οι συντονισμένες κινήσεις των ευρωπαϊκών κρατών για τη διαχείριση των επιπτώσεων της Ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία ή οι traders θεωρούν ανεπαρκές το RepowerEU αλλά και τα εθνικά σχέδια δράσης; Ενσωματώνουν οι αγορές ικανοποιητικά τη μειωμένη ανταγωνιστική ζήτηση όταν αυτή προκύπτει (π.χ. από την εφαρμογή lockdown σε περιοχές της Κίνας) ή διατηρούν ισχυρές αντιστάσεις, ώστε να αποτρέπουν ζημίες του hedging;  

2. Η ευκολία με την οποία διαπιστώνεται μη χειραγώγηση των αγορών από ευρωπαϊκούς φορείς, και αντίστοιχα, η ευκολία με την οποία προτείνονται ή απορρίπτονται εναλλακτικές λύσεις, υποδηλώνει ίσως την απόσταση από τις πολυπλοκότητες που διέπουν τις αγορές στην πράξη. 

3. Ενδεικτική για τις νέες συνθήκες είναι η τοποθέτηση του CEO της Wartsila ότι ο σχεδιασμός των αγορών πρέπει να μετατοπιστεί από ένα μοντέλο opex σε ένα μοντέλο capex, με έμφαση στην αξία της εξισορρόπησης και των εφεδρειών.   

4. Σε ένα πρωτόγνωρα ασταθές περιβάλλον, με πλήθος αντιφατικών σημάτων και εκρηκτικά κόστη, τα κριτήρια με τα οποία οι αγορές μπορεί να χαρακτηριστούν ως εύρυθμες ή έστω αποτελεσματικές ως προς τα επενδυτικά σήματα που προκαλούν, χρήζουν εκ βάθρων επαναξιολόγησης.  

5. Το βέβαιο είναι ότι η ελληνική πλευρά εξετάζει, αναλύει και προσαρμόζει όλα τα σενάρια με τον πλέον ενδελεχή τρόπο, εφαρμόζοντας ένα φάσμα δυναμικών λύσεων, τόσο για την εδραίωση της ενεργειακής ασφάλειας όσο και τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους.  

-----------------------

Η κ. Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας και μεταδιδακτορική έρευνα σε Behavioural Finance. To κείμενο εκφράζει προσωπικές σκέψεις.