Βαθαίνει η παγκόσμια κρίση ντίζελ: Μειώνονται οι παγκόσμιες προμήθειες – Σε δεινή θέση η Ευρώπη

Η κρίση στην προσφορά ντίζελ αρχίζει να ρίχνει τη σκιά της πάνω στην παγκόσμια οικονομία, καθώς η Ρωσία περιορίζει τις εξαγωγές, οι διαταραχές στα διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής περιορίζουν τις διαθέσιμες ποσότητες, και οι εξαγωγές ντίζελ από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ, μειώνουν τα αμερικανικά αποθέματα ακριβώς τη στιγμή που πλησιάζει η περίοδος αιχμής της ζήτησης.

Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη στην Ευρώπη, όπου χρόνια κλεισίματος διυλιστηρίων, μειωμένα αποθέματα καυσίμων και οι περιορισμοί στα ρωσικά συνδεδεμένα πετρελαϊκά προϊόντα έχουν καταστήσει την ήπειρο ολοένα και πιο εξαρτημένη από μια ευμετάβλητη παγκόσμια αγορά. Οι τιμές του ντίζελ στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά περίπου 40% από τα μέσα Ιουνίου, πολύ περισσότερο από την άνοδο των τιμών του αργού πετρελαίου.

Τα προειδοποιητικά σημάδια δεν περιορίζονται πλέον στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ελλείψεις έχουν ήδη καταγραφεί σε ορισμένα μέρη του κόσμου. Στη Νοτιοανατολική Ασία, αγρότες που καλλιεργούν φοινικέλαιο αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εξασφάλιση ντίζελ, ενώ οι τιμές έχουν αυξηθεί σημαντικά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι εξαγωγές ντίζελ έφτασαν σε ιστορικό υψηλό την πρώτη εβδομάδα του Αυγούστου, με μέσο όρο περίπου 1,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Την ίδια ώρα, η Ρωσία, ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας ντίζελ στον κόσμο, έχει περιορίσει τις εξαγωγές καθώς αντιμετωπίζει προβλήματα στην εγχώρια αγορά καυσίμων. Οι επιθέσεις με ουκρανικά drones σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν διαταράξει την παραγωγική δυναμικότητα, περιορίζοντας την προσφορά στο εσωτερικό της χώρας και προσθέτοντας ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας σε μια ήδη πιεσμένη διεθνή αγορά.

Το αποτέλεσμα είναι ένας παγκόσμιος ανταγωνισμός για το ντίζελ, ο οποίος θα μπορούσε να γίνει ολοένα εντονότερος καθώς η ζήτηση αυξάνεται τους επόμενους μήνες.

Η Ευρώπη στην πρώτη γραμμή

Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χάσει πρόσβαση σε μεγάλες ποσότητες ρωσικού ντίζελ και, στο πλαίσιο του καθεστώτος κυρώσεων, έχει επίσης κινηθεί προς τον περιορισμό των εισαγωγών πετρελαϊκών προϊόντων που παράγονται από ρωσικό αργό σε τρίτες χώρες.

Αυτό έχει υποχρεώσει τους Ευρωπαίους αγοραστές να ανταγωνίζονται πιο επιθετικά για προμήθειες από εναλλακτικούς παραγωγούς, μεταξύ των οποίων οι Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και χώρες της Μέσης Ανατολής και της Ασίας. Το πρόβλημα είναι ότι και αυτές οι εναλλακτικές πηγές αντιμετωπίζουν περιορισμούς.

Η Βραζιλία και η Τουρκία, που αποτελούσαν στο παρελθόν σημαντικούς προορισμούς για το ρωσικό ντίζελ, ανταγωνίζονται πλέον τους Ευρωπαίους αγοραστές για εναλλακτικές προμήθειες. Παράλληλα, οι διαταραχές στα διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής έχουν περιορίσει μία από τις σημαντικότερες πηγές διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων στον κόσμο.

Αυστηρότερο πλαίσιο

Η ευπάθεια της Ευρώπης έχει επίσης διαρθρωτικό χαρακτήρα. Περίπου 30 διυλιστήρια έκλεισαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση μεταξύ 2009 και 2024, ενώ επιπλέον δυναμικότητα διύλισης περίπου 400.000 βαρελιών ημερησίως είχε προγραμματιστεί να κλείσει το 2025.

Οι αυστηρότεροι ευρωπαϊκοί περιβαλλοντικοί κανόνες έχουν αυξήσει το λειτουργικό και επενδυτικό κόστος για τα διυλιστήρια, ενώ η μείωση της εγχώριας δυναμικότητας διύλισης έχει καταστήσει την Ένωση περισσότερο εξαρτημένη από τις εισαγωγές.

«Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα τεράστιο πρόβλημα με το ντίζελ», δήλωσε στο Bloomberg ο Eugene Lindell, επικεφαλής των διυλισμένων προϊόντων στην εταιρεία συμβούλων FGE NexantECA, προειδοποιώντας ότι η κατάσταση θα μπορούσε να γίνει ολοένα πιο σοβαρή και να οδηγήσει σε εξαιρετικά υψηλές τιμές.

Αλυσιδωτές συνέπειες

Οι τιμές αυτές δεν περιορίζονται  στα πρατήρια καυσίμων. Το ντίζελ αποτελεί τη ραχοκοκαλιά μεγάλου μέρους της πραγματικής οικονομίας, τροφοδοτώντας φορτηγά, γεωργικά μηχανήματα, κατασκευαστικό εξοπλισμό, οχήματα εξόρυξης και δίκτυα διανομής.

«Το αργό πετρέλαιο είναι απλώς η πρώτη ύλη, αλλά το ντίζελ είναι τα πάντα για τη βιομηχανική οικονομία», δήλωσε ο Joe DeLaura, ανώτερος στρατηγικός αναλυτής ενέργειας της Rabobank, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.

Η επισήμανσή του αναδεικνύει γιατί μια παρατεταμένη έλλειψη ντίζελ θα μπορούσε να έχει συνέπειες πολύ πέρα από τον ενεργειακό τομέα. Το υψηλότερο κόστος καυσίμων θα αύξανε το κόστος παραγωγής και μεταφοράς τροφίμων, μετακίνησης καταναλωτικών αγαθών και κατασκευής κτιρίων και υποδομών.

Τα αποθέματα καυσίμων των ΗΠΑ μειώνονται

Προς το παρόν, οι Ηνωμένες Πολιτείες συμβάλλουν στην κάλυψη του κενού. Τα αμερικανικά διυλιστήρια έχουν αυξήσει σημαντικά τις εξαγωγές ντίζελ, διοχετεύοντας καύσιμα στην Ευρώπη και σε άλλες αγορές όπου η προσφορά είναι περιορισμένη. Ωστόσο, η στρατηγική αυτή έχει κόστος.

Οι εξαγωγές ντίζελ από τις ΗΠΑ είχαν ήδη διαμορφωθεί κατά μέσο όρο σε περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως για πέντε συνεχόμενες εβδομάδες, πριν φτάσουν στο επίπεδο-ρεκόρ που καταγράφηκε στις αρχές Αυγούστου. Καθώς τα διυλιστήρια δεν μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την παραγωγή ντίζελ σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι πωλητές καυσίμων στην εγχώρια αγορά καταφεύγουν όλο και περισσότερο στα αποθέματα.

Σύμφωνα με το Bloomberg, τα αμερικανικά αποθέματα ντίζελ βρίσκονται πλέον στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1996.

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Η περίοδος αιχμής της ζήτησης πλησιάζει, ενώ παράλληλα έρχεται η περίοδος συντήρησης των διυλιστηρίων. Τα διυλιστήρια μειώνουν συνήθως τους ρυθμούς λειτουργίας τους κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης, περιορίζοντας ενδεχομένως την ποσότητα ντίζελ που είναι διαθέσιμη ακριβώς τη στιγμή που η ζήτηση αυξάνεται.

Αυτό εγείρει το θεμελιώδες ερώτημα, για πόσο ακόμη μπορούν οι Ηνωμένες Πολιτείες να λειτουργούν ως προμηθευτής έσχατης ανάγκης για άλλες αγορές χωρίς να εκθέσουν τους δικούς τους καταναλωτές σε ακόμη πιο περιορισμένη προσφορά.

Ο Zameer Yusof, επικεφαλής των καθαρών πετρελαϊκών προϊόντων στην Kpler, προειδοποίησε ότι τα διυλιστήρια στις ακτές του Κόλπου του Μεξικού δεν μπορούν να συνεχίσουν επ' αόριστον να εξάγουν ντίζελ προς τη Βορειοδυτική Ευρώπη, καθώς έχουν να εξυπηρετήσουν και τις δικές τους εγχώριες αγορές.

Η Ασία προσφέρει ελάχιστη ανακούφιση

Η Ασία είναι απίθανο να προσφέρει εύκολη λύση. Η περιοχή αντιμετωπίζει τους δικούς της περιορισμούς στη διύλιση, μεταξύ άλλων λόγω της απώλειας δυναμικότητας στη Μέση Ανατολή και της μειωμένης πρόσβασης σε ρωσικά καύσιμα. Ως εκ τούτου, τα ασιατικά διυλιστήρια έχουν ελάχιστο κίνητρο να διοχετεύσουν περιορισμένες ποσότητες ντίζελ προς την Ευρώπη.

«Δεν ανακάμψαμε ποτέ πλήρως από τις απώλειες στη διύλιση στη Μέση Ανατολή και έχουμε επίσης χάσει δυναμικότητα από τη Ρωσία», δήλωσε η αναλύτρια πετρελαίου June Goh της Sparta Capital, σύμφωνα με το Bloomberg.

Έτσι, η Ευρώπη βρίσκεται παγιδευμένη ανάμεσα στη μειωμένη εγχώρια παραγωγή και στις ολοένα πιο ανταγωνιστικές διεθνείς αγορές.

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς η έλλειψη αργού πετρελαίου. Η παγκόσμια προσφορά αργού μπορεί να φαίνεται σημαντικά πιο επαρκής από ό,τι οι αγορές διυλισμένων προϊόντων, όμως το αργό πρέπει πρώτα να υποστεί επεξεργασία για να μετατραπεί σε καύσιμα όπως το ντίζελ, η βενζίνη και το καύσιμο αεροσκαφών. Όταν η δυναμικότητα των διυλιστηρίων δεν είναι διαθέσιμη, η πρόσθετη ποσότητα αργού δεν μπορεί να λύσει άμεσα την έλλειψη τελικών προϊόντων.

Μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες έχουν επίσης προειδοποιήσει για τη σύσφιξη των αγορών καυσίμων, υποστηρίζοντας ότι οι ελλείψεις στα διυλισμένα προϊόντα θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε σοβαρότερο πρόβλημα από οποιαδήποτε έλλειψη αργού πετρελαίου. Ωστόσο, οι προειδοποιήσεις αυτές έχουν συναντήσει πολιτικές πιέσεις σχετικά με τις υψηλές τιμές ενέργειας και τα εταιρικά κέρδη, περιορίζοντας την ικανότητα του κλάδου να αντιδράσει γρήγορα.