Μύθος ότι η πυρηνική ενέργεια είναι «καθαρή»

Στις 11 Μαρτίου συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια από το πυρηνικό ατύχημα, που συνέβηκε το 2011 στη Fukushima της Ιαπωνίας, ένα από τα τρία μεγαλύτερα ατυχήματα στη βιομηχανία πυρηνικής ενέργειας, μαζί με εκείνο της 28ης Μαρτίου 1979 στο ThreeMileIsland (Πενσυλβανία) των ΗΠΑ και της 26ης Απριλίου 1986 στο Τσιέρνομπιλ (Ουκρανία) της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Το ατύχημα στη Fukushima προκλήθηκε από πολύ ισχυρό σεισμό (9,5 βαθμών στην κλίμακα Richter) και συνακόλουθο τσουνάμι, είναι δε το σημαντικότερο, τόσο από πλευράς οικονομικού/κοινωνικού κόστους, όσο και από πλευράς περιβαλλοντικών συνεπειών.  Η συνολική ποσότητα ραδιενέργειας (Ιώδιο - 131 και Καίσιο - 137), που εκλύθηκε στο περιβάλλον (αέρα, νερά και έδαφος), κατατάσσεται στη βαθμίδα 7, την υψηλότερη που υπάρχει στο  διεθνές σύστημα INES και αφορά στην αξιολόγηση των πυρηνικών ατυχημάτων. Το ατύχημα αυτό προσλαμβάνει ιδιαίτερη σημασία, εάν αναλογισθεί κανείς ότι συνέβη στην Ιαπωνία, μια χώρα που φημίζεται για τη πολύ υψηλή τεχνολογία της, την άρτια οργάνωσή της και τον επαγγελματισμό των ιδιωτικών της επιχειρήσεων, που υποτίθεται ότι λειτουργούν καλύτερα από τις κρατικές, π.χ. τύπου Τσιέρνομπιλ.

Παρά τα πιο πάνω, επαναφέρεται από κύκλους της νεο-φιλελεύθερης οικονομίας η «θεωρία», ότι η πυρηνική ενέργεια είναι περιβαλλοντικά η πλέον καθαρή, οικονομικά η πλέον φτηνή και λειτουργικά η πλέον ασφαλής!  Ο ισχυρισμός αυτός είναι όμως πλαστός και, προφανώς, μια καλοστημένη προπαγάνδα από ένα κύκλωμα πολυεθνικών οικονομικών συμφερόντων, π.χ. της Wall streetτης Ν. Υόρκης και του City του Λονδίνου, που στο βωμό του κέρδους υποτιμούν τους πολλαπλούς και σοβαρούς κινδύνους, που υποκρύβει η χρήση της πυρηνικής τεχνολογίας στην παραγωγή ενέργειας!  Παρασιωπούν ότι η ραδιενέργεια που διαρρέει από ένα πυρηνικό σταθμό δεν σταματά σε σύνορα και δεν περιορίζεται από τεχνητά ανθρώπινα μέσα…  Επιπλέον, αποφεύγουν ν' αναφέρουν, ότι από το ατύχημα του 1986 στο Τσιέρνομπιλ μέχρι σήμερα, δηλ. σε διάστημα 30 ετών, συνέβηκαν συνολικά 850 περίπου πρόσθετα περιστατικά διαρροής ραδιενέργειας, άλλα μικρότερα και άλλα μεγαλύτερα, τόσο σε κρατικούς όσο και σε ιδιωτικούς πυρηνικούς σταθμούς.  

Από τα πιο πάνω φαίνεται εύκολα ότι το μάθημα από τα παθήματα στο Τσιέρνομπιλ, τη Fukushima και αλλού δεν ήταν αρκούντως πειστικά για να δώσουν ένα τέλος στους μύθους, που περιβάλλουν έντεχνα την πυρηνική τεχνολογία και προβάλλονται μαεστρικά από κύκλους των σχετικών εταιρειών και χρηματο-πιστωτικών ιδρυμάτων!  Φαίνεται ότι προτιμούν να παίζουν με τη φωτιά, χάριν του κέρδους, γι' αυτό και:

α) εντείνουν συχνά την προπαγάνδα τους, ισχυριζόμενοι ότι η πυρηνική τεχνολογία παράγει φτηνή ηλεκτρική ενέργεια, αφού κοστολογούν μόνο την κατασκευή και λειτουργία ενός σταθμού στο αρχικό του στάδιο και όχι και τα επακόλουθα αναγκαία κόστη συντήρησης-βελτίωσης, που απαιτεί η ασφαλής λειτουργία του μέχρι την τελική λήξη των εργασιών του.  Έχει π.χ. υπολογισθεί από ειδικούς αναλυτές, ότι οι περισσότεροι σταθμοί είχαν τελικά υπερδιπλάσιο κόστος από το αρχικά προϋπολογισθέν!  

β)  υποτιμούν το κόστος ενός ατυχήματος σε ανθρώπινες ζωές και στις καταστροφές  του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος.  Το κόστος αυτό φορτώνεται στην κοινωνία, στους πολίτες, καθ' ότι οι διεθνείς αντασφαλιστικές εταιρείες δεν δέχονται ν' αποζημιώσουν πέραν του 20% της συνολικής ζημιάς,

γ)  αποφεύγουν να συνεκτιμήσουν το κόστος αποσυναρμολόγησης του σταθμού μετά τη λήξη της λειτουργίας του, καθώς και την απορύπανση του περιβάλλοντος χώρου, ιδίως του εδάφους, που πάντοτε επιμολύνεται από διάφορες ραδιενεργέςουσίες,

δ)  παραβλέπουν το οικονομικό-κοινωνικό κόστος, π.χ. την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής-υγείας, της αξίας της γης, του τουρισμού κ.λπ., και το φορτώνουν στην κοινωνία της περιοχής χωρίς μάλιστα να της δίνουν αντισταθμιστικά οφέλη, ούτε καν δε συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων,

ε) αποκρύβουν το συνεχές κόστος μεταφοράς και, ιδίως, ενταφιασμού των ραδιενεργών αποβλήτων, π.χ. σε παλαιά ορυχεία και λατομία, καθώς και τους συνεπαγόμενους κινδύνους στα υπόγεια νερά της περιοχής, και

στ) αποσιωπούν το κόστος της αναγκαίας, πρόσθετης ασφάλισης των εγκαταστάσεων από δυνητικές δολιοφθορές τρομοκρατικών οργανώσεων (βλ. π.χ. απειλές ΙΣΙΣ εναντίον βελγικού πυρηνικού σταθμού), με αστυνομικά και/ή στρατιωτικάμέτρα, που συχνά περιορίζουν την ελευθερία των πολιτών, τις δημοκρατικές διαδικασίες και την διαφάνεια των αποφάσεων, ακόμη δε και την πληροφόρηση κάτω από έκτακτες συνθήκες, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η λαϊκή κυριαρχία και ο κοινωνικός έλεγχος! Ταυτόχρονα, σε περιπτώσεις ιδιωτικών πυρηνικών σταθμών, χαλκεύονται εν ώρα κρίσης οι μετρήσεις, παραποιούνται τα συμπεράσματα και, γενικά, διαστρεβλώνεται η πλήρης και πραγματική αλήθεια για τους κινδύνους που ελλοχεύουν! Με άλλα λόγια, παραβιάζεται η νομιμότητα και το δικαίωμα του πολίτη για σωστή και ολοκληρωμένη πληροφόρηση.

Συνεπώς, η χρήση της πυρηνικής ενέργειας κάθε άλλο παρά καθαρή, φτηνή και ασφαλής είναι!  Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα «μύθο», που εξυπηρετεί τα συμφέροντα (το κέρδος) των επιχειρηματιών του κλάδου και όχι βέβαια τα καλώς νοούμενα συμφέροντα της κοινωνίας των πολιτών.

Πάγωσε ο εφιάλτης για την Κύπρο
Σε ό,τι αφορά εμάς, την Κυπριακή Δημοκρατία, είναι πολύ ευτυχής εξέλιξη η πρόσφατη αναστολή της κατασκευής του πυρηνικού σταθμού στο Άκκουγιου (στα νότια παράλια) της Τουρκίας, περίπου 80 χλμ. απέναντι από τις ακτές της Κερύνειας. Εξέλιξη, που οφείλεται στην (συνεχιζόμενη) κρίση-σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας – Τουρκίας ως αποτέλεσμα της κατάρριψης (στις 24.11.2015) μαχητικού αεροπλάνου της Ρωσίας από τουρκικά πυρά. Θα είναι δε ακόμη ευτυχέστερη εξέλιξη, εάν το έργο ματαιωθεί οριστικά και έτσι αποφύγουμε ένα μόνιμο εφιάλτη αμέσως βόρεια του νησιού μας. Το έργο αυτό, τονίζεται, βρίσκεται σε σεισμικά ενεργό περιοχή (ρήγμα Ekzemis) και, ως εκ τούτου, δεν (θα) είναι δυνατό να προβλεφθεί επαρκώς η αντισεισμική αντοχή-συμπεριφορά του κάτω από συνθήκες 6-7 Richter, που δεν αποκλείεται να συμβούν με βάση τις ιστορικές σεισμικές καταγραφές της περιοχής… Σε περίπτωση αστοχίας, εάν κατασκευασθεί, (θα) προβλέπεται η ψύξη των αντιδραστήρων του με θαλάσσιο νερό και, αφού αυτό θα έχει επιμολυνθεί από τη διαρροή / διασποράτης ραδιενέργειας, θα απορριφθεί ξανά στην παραπλήσια θάλασσα! Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο, ότι πλείστοι πυρηνικοί σταθμοίβρίσκονται πλησίον ακτών... Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ακριβώς η περίπτωση της Fukushima, όπου το θαλάσσιο νερό, που χρησιμοποιήθηκε για την ψύξη των αντιδραστήρων,ξαναρίφθηκεεπιμολυσμένο στη θάλασσα και, τελικά «ταξίδευσε» σε όλη τη βορειοδυτική ακτή του Ειρηνικού Ωκεανού και, συγκεκριμένα, κατά μήκος της Ιαπωνίας, Κορέας και Σιβηρίας με όλες τις συνακόλουθες αρνητικές επιπτώσεις! Στην περίπτωση του Άκκιουγιου τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο επικίνδυνα, διότι ο παραπλήσιος θαλάσσιος χώρος, το πέλαγος της Κιλικίας, βόρεια της Κύπρου, είναι μικρός, αβαθής και σχεδόν περίκλειστος (εν είδει λίμνης!) και, έτσι, η συγκέντρωση τυχόν ραδιενεργών νερών θα είναι αυξημένη (χρονικά – ποσοτικά).
Καταλήγοντας, το ερώτημα που τίθεται άμεσα καιμας αφορά, είναι σε ποιάδιεθνή διαβήματα προέβαιναν οι εκάστοτε κυπριακές κυβερνήσεις και ποια ήταν η αποτελεσματικότητά τους, έχοντας υπ’όψη ότι η Τουρκία εξάγγελλε την κατασκευή του έργου στο Άκκιουγιου ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1970! Αξίζει τον κόπο να τα πληροφορηθούμε, ως φορολογούμενοι πολίτες, διότι πρόκειται περί θέματος δημόσιας ασφάλειας, που μπορεί να επανέλθει και αφορά όλους μας… Ως παράδειγμα / αντίδραση προς μίμηση αναφέρεται η στάση της Αυστρίας και η πρόταξη άρνησης (βέτο) στην είσοδο (το 2004) της Τσεχίας και Σλοβακίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μέχρι που αναγκάσθηκαν να λάβουν πρόσθετα, εξαιρετικά αυστηρά μέτρα ασφάλειας στους υφιστάμενους πυρηνικούς σταθμούς τους, που βρίσκονται πλησίον των αυστριακών συνόρων!

Δεν καθίστανται ενεργειακά ανεξάρτητες
Υπάρχει και η λανθασμένη άποψη ότι η χώρα που χρησιμοποιεί πυρηνική ενέργεια καθίσταται ενεργειακά ανεξάρτητη. Αυτή η άποψη αποτελεί ένα άλλο μύθο, διότι ακριβώς συμβαίνει το αντίθετο! Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι πολύ λίγες χώρες (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Καναδάς, Ιαπωνία) κατέχουν πρωτογενή γνώση και μπορούν να εξάγουν τεχνολογία πυρηνικής ενέργειας. Οι πλείστες άλλες χώρες, που τη χρησιμοποιούν, την εισάγουν και έτσι καθίστανται εξαρτώμενες από τις χώρες εξαγωγής! Η εξάρτηση αυτή εκτείνεται ακόμη στον τρόπο λειτουργίας – διαχείρισης ενός σταθμού, στα εξαρτήματα που χρειάζεται, και βέβαια στις πρώτες ύλες (κυρίως στο ουράνιο), που λίγες χώρες το διαθέτουν (Ρωσία, Αυστραλία, Καναδάς, Βραζιλία, Νοτ. Αφρική, Νιγηρία).

*Ο δρ Πόλυς Μιχαηλίδης είναι σύμβουλος Ενέργειας του Κ.Σ. ΕΔΕΚ, πρώην διευθυντής του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης, πρώην επίτροπος Ρύθμισης Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων.         

(Φιλελεύθερος)