Η υποκριτική πολιτική της Ε.Ε. στο φυσικό αέριο δεν είναι βιώσιμη - "Καμπανάκι" για διακοπή του ρωσικού αερίου στα τέλη Απριλίου

Οι Ευρωπαίοι βιώνουν ένα ασυνήθιστο κύμα ψύχους τον Απρίλιο και μπορεί να νομίζουν ότι ο χειμώνας επέστρεψε, όμως για την αγορά φυσικού αερίου έφτασε το καλοκαίρι. Την 1η Απριλίου ξεκίνησε το νέο έτος στο ενεργειακό ημερολόγιο με την έμφαση πλέον στην διοχέτευση αρκετού αερίου στις αποθήκες κατά τους επόμενους μήνες χαμηλής ζήτησης ώστε να προετοιμαστούμε για τον επόμενο χειμώνα. Είναι ένας αγώνας που η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει, όμως θα δυσκολευτεί να νικήσει μετά τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία.

Για το χειμώνα του 2022-23 η Ε.Ε. έχει θέσει στόχο την αναπλήρωση των αποθηκών σε ποσοστό 80% ως τον Οκτώβριο. Αυτό μπορεί να είναι εφικτό, αλλά μονάχα με ένα τεράστιο πολιτικό - και ηθικό - κόστος: Η Ε.Ε. θα πρέπει να συνεχίσει να αγοράζει όσο ρωσικό αέριο παίρνει σήμερα, πληρώνοντας τον Βλαδιμίρ Πούτιν περίπου 200 εκατ. δολάρια κάθε μέρα, ή περίπου 36 δισ. δολάρια μέσα στους επόμενους έξι μήνες.

Αν το πράξει, θα υπογραμμίσει την υποκρισία στο επίκεντρο της τωρινής ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής και διπλωματίας. Ενώ οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ορκίζονται να τιμωρήσουν το Κρεμλίνο για τα ρωσικά εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία, αρνούνται να επιβάλουν ένα εμπάργκο στο αέριο που θα έπληττε οικονομικά τον Πούτιν.

Για πρώτη φορά, ο Τζόζεπ Μπορέλ, κορυφαίος διπλωμάτης της Ε.Ε., μίλησε ανοικτά για το πρόβλημα των αγορών ρωσικού άνθρακα, πετρελαίου και αερίου. "Κάθε ημέρα πληρώνουμε περίπου 1 δισ. ευρώ για εισαγωγές ρωσικής ενέργειας και προφανώς αυτό είναι ένα εισόδημα που χρηματοδοτεί τον πόλεμο", ανέφερε την Τρίτη.

Επί εβδομάδες, οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες αντιδρούσαν κατ' ιδίαν στην ακρίβεια αυτού του αριθμού και το ρόλο του 1 δισ. ευρώ στον πόλεμο. Το ταμπού έσπασε πλέον. Οι Βρυξέλλες ξεκινούν εμπάργκο στον άνθρακα - η πρώτη φορά που στοχεύουν τη ρωσική ενέργεια. Απομένει να φανεί αν θα ακολουθήσει το πετρέλαιο και το αέριο. Η Κομισιόν είπε μόνο ότι εξετάζει τι θα κάνει για το πετρέλαιο, όμως η σιωπή της λέει πολλά, καθώς δεν μίλησε για το αέριο. Προς το παρόν, η Ευρώπη εξακολουθεί να αγοράζει ρωσικό αέριο και οι παραδόσεις μέσω Ουκρανίας έφτασαν σε υψηλό τετραμήνου την Τρίτη.

Αυτές οι ροές περιόρισαν τις τιμές: Το ευρωπαϊκό αέριο έφτασε σε ρεκόρ με 345 ευρώ/MWh στις αρχές Μαρτίου, αλλά έκτοτε επέστρεψε στα 110 ευρώ.

Ο μεγαλύτερος σύμμαχος της Ευρώπης στην τωρινή ενεργειακή κρίση ήταν ο καιρός. Από τον Οκτώβριο μέχρι τα τέλη Μαρτίου η μέση θερμοκρασία στη ΒΔ Ευρώπη ήταν 1,3 βαθμοί επάνω από το μέσο όρο των τελευταίων 30 ετών, μειώνοντας τις ανάγκες για θέρμανση. Ο Φεβρουάριος ήταν 3 βαθμούς θερμότερος από το φυσιολογικό. Σύμφωνα με τον Gas Infrastructure Europe, οι αποθήκες αερίου έφτασαν στο χαμηλότερο σημείο τους στις 19/3 με 25,51%, ένα ποσοστό σημαντικά καλύτερο από τα χειρότερα σενάρια που φοβούνταν πολλοί άνθρωποι του κλάδου, ότι δηλαδή θα υποχωρούσαν στο 20% ή ακόμα και στο 15%.

Πέρυσι, η Ε.Ε. μπόρεσε να εξασφαλίσει αρκετό αέριο την άνοιξη και το καλοκαίρι για να ανεβάσει τις αποθήκες στο 77,3% ως τον Οκτώβριο από το 29,1% τον Απρίλιο, παρόλο που η Gazprom σταμάτησε να πωλεί παραπάνω ποσότητες στη φυσική αγορά από τα τέλη του καλοκαιριού και έπειτα. Αν εφαρμόσουμε μια αντίστοιχη τακτική φέτος, οι αποθήκες θα φτάσουν σχεδόν στο 74% τον Οκτώβριο. Όχι όσο θα ήθελαν οι Βρυξέλλες, αλλά όχι και σε επικίνδυνα επίπεδα. Αν προστεθούν οι προμήθειες από τις ΗΠΑ, το Κατάρ και κάποια άλλα φιλικά κράτη, η Ευρώπη μπορεί να πετύχει εύκολα το στόχο της αποθήκευσης.

Όμως το να υποθέτουμε ότι η Ε.Ε. θα αγοράζει αέριο φυσιολογικά για άλλους έξι μήνες - ή ότι ο Πούτιν δεν θα κλείσει τις βαλβίδες - είναι τραβηγμένο. Τα ευρωπαϊκά κράτη χρησιμοποιούν πρακτικά το όπλο του αερίου ενάντια στη Ρωσία, απλά σε αργή κίνηση. Αντί να διακόψουν άμεσα τις εισαγωγές, σκοπεύουν να τις μειώσουν μέσα στην επόμενη διετία. Ως το 2024, όμως, η Ρωσία θα υποστεί το ίδιο αποτέλεσμα. Ο Πούτιν γνωρίζει ότι έρχεται το εμπάργκο οπότε αντί να περιμένει, ίσως να θέλει να ανακτήσει την πρωτοβουλία και να διακόψει τις ροές τώρα πριν η Ευρώπη βρει εναλλακτικές. Είναι η κλασική κίνηση τύπου "σε χωρίζω πριν με χωρίσεις".

Εντούτοις, η αγορά αερίου μοιάζει ήρεμη και στοιχηματίζει ότι οι ρωσικές ροές θα συνεχιστούν. Ο Πούτιν προσπαθεί να δημιουργήσει ένα πρόσχημα για να διακόψει τις προμήθειες απειλώντας να αναγκάσει τις ευρωπαϊκές χώρες να πληρώσουν σε ρούβλια - παραβιάζοντας τα συμβόλαια και τις κυρώσεις. Η πραγματικότητα είναι ότι το Κρεμλίνο μάλλον έχει ξεγράψει τις εξαγωγές αερίου προς την Ευρώπη. Ο Πούτιν γνωρίζει ότι αν θέλει να επιβάλει μέγιστη οικονομική ζημιά, τότε είναι καλύτερα να τις κόψει τώρα παρά σε μερικούς μήνες, όταν οι αποθήκες θα είναι πιο γεμάτες και η Ευρώπη θα έχει χρόνο να βρει εναλλακτικές προμήθειες.

Η τωρινή ενεργειακή πολιτική της Ευρώπης δεν είναι βιώσιμη. Είναι υποκριτική και αφήνει την ήπειρο στο έλεος της Μόσχας. Η εναλλακτική δεν είναι καλή, όμως η Ευρώπη οφείλει να προετοιμαστεί. Ελπίζω να κάνω λάθος, όμως η ήπειρος θεωρώ ότι θα υποφέρει από μια διαταραχή προμήθειας αερίου στις επόμενες εβδομάδες και μήνες. Οι πρώτες περικοπές ίσως ξεκινήσουν ήδη από τις 21 Απριλίου, όταν κάποιες μικρότερες ευρωπαϊκές εταιρείες πρέπει να πληρώσουν για το αέριο που έλαβαν το Μάρτιο και το Κρεμλίνο μάλλον θα επιμείνει στην πληρωμή με ρούβλια.

Η λύση θα είναι η υιοθέτηση μιας πολεμικού τύπου οικονομίας το καλοκαίρι με περιορισμό των προμηθειών αερίου προς κάποιες βιομηχανίες ώστε να προστατευτούν τομείς όπως των τροφίμων και των χημικών. Δίχως το ρωσικό αέριο, αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αναπληρωθούν οι αποθήκες πριν τον επόμενο χειμώνα. Το κόστος θα είναι μια ύφεση και ακόμα μεγαλύτερος πληθωρισμός, καθώς η τιμή αερίου θα ξαναφτάσει στα υψηλά του Μαρτίου. Λίγοι στην αγορά εμπορευμάτων ή στους διπλωματικούς κύκλους μιλούν ανοικτά για αυτό, όμως η ήπειρος βαδίζει γρήγορα προς ένα ξεκαθάρισμα στο φυσικό αέριο.

(του Ζαβιέρ Μπλας, Bloomberg)