Χρειάζεται ολοκληρωμένη προσέγγιση για το Ιράν

Ο τελευταίος γύρος των διαπραγματεύσεων στη Γενεύη μεταξύ του Ιράν και των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών συν της Γερμανίας (τα Ρ5+1 κράτη), για άλλη μία φορά απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία για τα ενδιάμεσα βήματα προς την επίλυση της μακροχρόνιας διαμάχης αναφορικά με το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Στο τέλος, οι συνομιλίες  άρχισαν να παραπαίουν εξαιτίας των διαφωνιών για τις τεχνικές πτυχές του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και την αλληλουχία με την ανακούφιση των κυρώσεων, αφήνοντας ουσιαστικά τους διαπραγματευτές να μην μπορούν να καταλήξουν σε μια πολυαναμενόμενη συμφωνία. Ο εκτροχιασμός των διαπραγματεύσεων την τελευταία στιγμή, υποδηλώνει ότι είναι αναγκαία μια νέα, περισσότερο ολοκληρωμένη προσέγγιση για να διασπάσει το σημερινό αδιέξοδο και εν τέλει να επιλύσει το ζήτημα των πυρηνικών του Ιράν.

Το πρώτο βήμα θα είναι και το τελευταίο βήμα;

Οι προσδοκίες για μια άμεση διπλωματική λύση είχαν διογκωθεί όταν οι υπουργοί Οικονομικών των πέντε από τα κράτη, εισήλθαν σε διαπραγματεύσεις την τελευταία στιγμή για μια συμφωνία που θα απαιτούσε από το Ιράν να αναστείλει μέρος του πυρηνικού του προγράμματος ως αντάλλαγμα με την μερική απαλλαγή από τις διεθνείς οικονομικές κυρώσεις.

Η αποτυχία των δύο πλευρών να καταλήξουν σε συμφωνία έρχεται σε αντίθεση με τις προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια της συνάντησης. Αυτό που θα πρέπει να κρατάει κανείς στο μυαλό του ωστόσο είναι ότι οι τελευταίες συνομιλίες αφορούσαν μέτρα βραχυπρόθεσμης αναστολής και ελάφρυνσης των κυρώσεων, που προβλέπεται να διαρκέσουν έξι μήνες, και όχι για μια μακροπρόθεσμη τελική συμφωνία για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.

Εδώ έγκειται ένα βασικό μειονέκτημα των συνομιλιών της Γενεύης: έχουν επικεντρωθεί στα πρώτα βήματα ελλείψει μιας κοινής κατανόησης μεταξύ των πλευρών για το που θα πρέπει να οδηγήσουν τελικά τα επόμενα βήματα. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο, ακόμη και την πιθανότητα, ότι μια μικρή ενδιάμεση συμφωνία μπορεί να αποδειχθεί ότι είναι η μόνη που επιτεύχθηκε εάν οι διαπραγματεύσεις αργότερα για περισσότερο μόνιμες διευθετήσεις, καταρρεύσουν.

Η επίτευξη μιας συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών θα είναι πολιτικά δύσκολη

Η προοπτική των συνομιλιών που οδήγησαν σε μια διάσπαση, υποδηλώνει ότι οι διαπραγματευτές της Γενεύης χρειάζεται να δώσουν προτεραιότητα  στην κατάρτιση ενός περισσότερου ολοκληρωμένου πλαισίου συμφωνίας, μίας που να προσδιορίζει μια σαφή διπλωματία για τη λήξη του παιχνιδιού, αποδεκτή από όλες τις πλευρές. Όπως πολλοί παρατηρητές έχουν επισημάνει, αυτό είναι μια άσκηση που είναι γεμάτη με πολιτικές δυσκολίες. Οποιαδήποτε πιθανή μακροπρόθεσμη συμφωνία θα απαιτήσει από το Ιράν να αναγνωρίσει ότι δεν θα είναι σε θέση να προχωρήσει με ένα μη ελεγχόμενο πυρηνικό πρόγραμμα. Ενώ οι συγκεκριμένοι περιορισμοί θα πρέπει να αποφασίζονται μέσω εντατικής διαπραγμάτευσης, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί της είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επέμεναν το Ιράν να καταστρέψει ένα σημαντικό αριθμό από τις τρέχουσες φυγοκεντρητές εμπλουτισμού ουρανίου, 19.000 τον αριθμό, συμπεριλαμβανομένου του νέου προηγμένου μοντέλου που έχει καθιερωθεί στο Natanz, και για τον πυρηνικό αντιδραστήρα που είναι υπό κατασκευή στο Αράκ.

Την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί της θα πρέπει να δεχθούν ότι υπό οποιαδήποτε πιθανή συμφωνία, το Ιράν δεν πρόκειται να συμφωνήσει να παραδώσει όλες τις πυρηνικές της δραστηριότητες, και συγκεκριμένα, ότι θα επιμείνει να διατηρήσει ένα πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου σε κάποια μορφή. Αυτό δεν συνεπάγεται μια αναγνώριση από τα κράτη, στο νομικό δικαίωμα του Ιράν για τον εμπλουτισμό ουρανίου. Αντίθετα, θα είναι μια αναγνώριση της πολιτικής πραγματικότητας εντός του Ιράν, όπου το πυρηνικό πρόγραμμα απολαμβάνει στήριξη σε όλο το ιδεολογικό φάσμα, ως σύμβολο εθνικής υπερηφάνειας και ισλαμικού εκσυγχρονισμού παρά τις εξουθενωτικές διεθνείς κυρώσεις. Όπως αποτυπώνεται από το συμπέρασμα των συνομιλιών στη Γενεύη, αυτό θα είναι δύσκολο «χάπι» για να το καταπιούν οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι.

Η ανάγκη για ένα πιο τολμηρό διπλωματικό όραμα

Η βαθιά δυσπιστία και καχυποψία μεταξύ του Ιράν από τη μια πλευρά και των ΗΠΑ και ΕΕ από την άλλη, καθιστούν το έργο της επίτευξης συμφωνίας σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη διευθέτηση του πυρηνικού ζητήματος, ιδιαίτερα προκλητική. Στο πλαίσιο αυτό, ίσως τα πιο θετικά αποτελέσματα από τη συνάντηση της Γενεύης ήταν οι αισιόδοξες εκτιμήσεις που δόθηκαν από τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Javad Zarif και τον Αμερικανό ομόλογό του, John Kerry, οι οποίοι και οι δύο σημείωσαν ότι οι συνομιλίες συνέβαλαν στην αύξηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών, ακόμη και αν δεν επιλύσουν τις μακροχρόνιες διαφορές τους. Αυτό δίνει μια χρήσιμη ώθηση στις συζητήσεις σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων που βρίσκονται τώρα σε εξέλιξη, για τη δυνατή διαφάνεια και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, που θεωρούνται ως το επόμενο βήμα προς την επίτευξη μιας τελικής συμφωνίας. Επίσης βοηθάει να τεθούν οι βάσεις για τον επερχόμενο γύρο ξεχωριστών αλλά και παράλληλων συζητήσεων μεταξύ του Ιράν και της Διεθνής Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), σχετικά με τις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν, με πιθανές στρατιωτικές διαστάσεις.

Μένει να δούμε εάν ο γενικώς συμφιλιωτικός τόνος και η ατμόσφαιρα στις συνομιλίες στη Γενεύη θα μεταφραστούν σε μια συμφωνία που δεσμεύει τα μέρη σε συγκεκριμένες δράσεις. Ενώ η συμφωνία ακόμη και σε ένα μικρό σύνολο προσωρινών μέτρων θα ήταν ένα ευπρόσδεκτο πρώτο βήμα, οι δύο πλευρές πρέπει να προσέξουν ότι αυτό δεν αποτελεί ακούσια και ένα τελευταίο βήμα, εξαιτίας των μη ευθυγραμμισμένων κινήτρων και των ασυμβίβαστων στόχων για το τέλος του παιχνιδιού στα πυρηνικά. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι ένα πιο τολμηρό διπλωματικό όραμα που θα οδηγήσει έξω από το τρέχον αδιέξοδο με τη χάραξη μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής που συμφωνήθηκε για μια μακροπρόθεσμη διευθέτηση του πυρηνικού ζητήματος.

(capital.gr)