Γιατί η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν προνομιακή αντιμετώπιση στην ενέργεια;

Η Ισπανία και η Πορτογαλία διέπραξαν ένα διπλωματικό πραξικόπημα με τη νέα τους συμμαχία για αντιμετώπιση των υψηλών ενεργειακών τιμών. Ο Πούτιν δεν είναι ενάντια στη Ρωσία, της οποίας η μπότα πατάει τους εισαγωγείς αερίου στην Ευρώπη, αλλά ενάντια στους συμμάχους τους, δηλαδή τα κράτη της Ε.Ε.

Βραχυπρόθεσμα, η κίνηση θα προστατεύσει τους Ισπανούς και Πορτογάλους καταναλωτές, η οργή των οποίων για τον πληθωρισμό εξαπλώθηκε στους δρόμους στις διαδηλώσεις του Μαΐου. Όμως, μακροπρόθεσμα η συμφωνία διακινδυνεύει να οδηγήσει σε ορατό ρήγμα στην ενότητα της Ευρώπης.

Οι δύο χώρες κέρδισαν τη λεγόμενη "ιβηρική εξαίρεση" την περασμένη εβδομάδα, η οποία θα ξεχωρίσει τις τιμές ηλεκτρισμού της χερσονήσου, η οποία διαθέτει μεγάλη πρόσβαση σε ΑΠΕ, από την αυξημένη εξάρτηση αερίου που χαρακτηρίζει την υπόλοιπη Ένωση. Το όριο τιμής των 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα θεωρείται ότι θα μειώσει κατά 40% το κόστος για τους καταναλωτές και ο Πορτογάλος πρωθυπουργός, Αντόνιο Κόστα, το χαρακτήρισε "μεγάλο κατόρθωμα".

Εκ πρώτης όψεως, το μέτρο - που δημιουργήθηκε ως "προσωρινό" εργαλείο ανάγκης - δεν διαφέρει από τα δισ. ευρώ που δαπανούν οι ευρωπαϊκές οικονομίες για να προστατεύσουν τους ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις από το υψηλό κόστος μετά την πανδημία. Όμως επίσης αναδεικνύει βαθιές διαιρέσεις στο εσωτερικό της Ε.Ε. τη στιγμή που αγωνίζεται να παρουσιάσει μια κοινή θέση απέναντι στη Ρωσία.

Καταρχήν, είναι μια ορατή ρήξη στην προσπάθεια της Ε.Ε. να ενσωματώσει τις ενεργειακές της αγορές σε μια περίοδο που οι ρυθμιστές στηρίζουν εργαλεία όπως η αντασφάλιση ή τα voucher, παρά πιο ριζοσπαστικές παρεμβάσεις. Με τον τρόπο αυτό, η χερσόνησος μετατρέπεται σε "ενεργειακό νησί", ξέχωρο από την υπόλοιπη Ε.Ε. Η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν λιγοστές διασυνδέσεις με την αγορά της Ε.Ε., όμως η κίνηση είναι οπισθοδρομική σε όρους ενσωμάτωσης.

Η ιβηρική εξαίρεση υπογραμμίζει επίσης την αλλαγή στη δυναμική της ενέργειας μέσα στην Ε.Ε., καθώς η επιρροή του γερμανικού οικονομικού μοντέλου αποδυναμώνεται λόγω της εξάρτησης από το φθηνό ρωσικό αέριο. Οι Βρυξέλλες ακολουθούν τώρα τη γαλλική ηγεσία. Η Ισπανία και η Πορτογαλία που άλλοτε γελοιοποιούνταν ως στερεοτυπικές οικονομίες του "κλαμπ", μπορεί να επιστρέψουν μετα-αναπτυξιακά και να απομονωθούν από την υπόλοιπη ήπειρο, η οποία αντιμετωπίζει ύφεση λόγω της ενεργειακής κρίσης.

Η αναδιάταξη του χάσματος βορρά-νότου με βάση την ενέργεια μπορεί να έχει και πιο βαθιά αποτελέσματα, σύμφωνα με τον Ματέο Εσκομπάρ, διευθυντή της συμβουλευτικής Bibertlet. Αν οι ιβηρικές τιμές συμπιέζονται τεχνητά σε σχέση με τους γειτονές τους, είπε, τότε οι επενδύσεις και οι επιχειρήσεις θα αποφασίσουν αναλόγως. Η Ισπανία και η Πορτογαλία μπορεί να χρησιμοποιήσουν την επιρροή τους για να ωθήσουν άλλες χώρες προς υψηλότερες επιχορηγήσεις με τη μορφή που είχαν τα δάνεια της πανδημίας - ένα μοντέλο που προωθεί η Γαλλία και η Ιταλία, οι δύο νέοι ισχυροί πόλοι της Ε.Ε.

Η αισιόδοξη οπτική είναι ότι η ιβηρική εξαίρεση θα παρέχει κίνητρα για να ακολουθήσει και η υπόλοιπη Ε.Ε. Η Ισπανία θέλει να είναι σημαντικός παίκτης στις ΑΠΕ, ενθαρρύνοντας τις εγκαταστάσεις τους και την αποθήκευση. Οι δύο ιβηρικοί γείτονες θα μπορούσαν να ηγηθούν στην εξοικονόμηση ενέργειας και στις σχετικές επιδοτήσεις, όπως π.χ. για τα κτήρια.

Όμως, ενισχόνται ταυτόχρονα οι μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι. Οι καταναλωτές έχουν απαυδήσει με το κόστος του πολέμου του Πούτιν και τέτοιες επιδοτήσεις θα είναι δύσκολο να αφαιρεθούν. Σύμφωνα με τον Σιμόνε Ταλιαπίτρα του Brugel, αν οι Βρυξέλλες αρχίσουν να παροτρύνουν τα κράτη-μέλη να κινηθούν αυτόνομα, θα είναι πιο εύκολο για τον Πούτιν να παίξει το διαίρει και βασίλευε. Τα ρήγματα στην ενότητα των κυρώσεων είναι ήδη εμφανή.

Καθώς η ενεργειακή καταιγίδα δεν θεωρείται ότι θα υποχωρήσει σύντομα, θα ήταν πολύ χρήσιμη περισσότερη ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και κοινές δαπάνες. Δεδομένης της δυσκολίας του εγχειρήματος της Ευρώπης - από το κόστος ενδυνάμωσης των ενεργειακών δεσμών της μέχρι την άμυνα - θα είναι δυσχερές να βρει καταφύγιο στα ενεργειακά νησιά.

(Bloomberg)