Ελευθέριος Αμοιραλής: Ο θεσμικός ρόλος του Υπεύθυνου Συμμόρφωσης στη διασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού στο ενεργειακό περιβάλλον

Ο όρος  «Υπεύθυνος Συμμόρφωσης» αποτυπώθηκε για πρώτη φορά στις Οδηγίες 2009/72/ΕΚ (ηλεκτρική ενέργεια) και 2009/73/ΕΚ (φυσικό αέριο), οι οποίες ενσωματώθηκαν στην ελληνική νομοθεσία με τον Ενεργειακό Νόμο 4001/2011, με βασικό σκοπό τη διασφάλιση του υγιούς ανταγωνισμού στην αγορά ενέργειας. Άμεση συνέπεια αυτού αποτελεί η διασφάλιση των  συμφερόντων των τελικών καταναλωτών και προφανώς η ασφαλής απελευθέρωση της  ανταγωνιστικότητας στον ενεργειακό τομέα.
Στο χώρο του φυσικού αερίου, και ειδικότερα στον  Διαχειριστή Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου Α.Ε. (ΔΕΣΦΑ), κατ’ εφαρμογή των ανωτέρω, η θέσπιση του ρόλου του Υπεύθυνου Συμμόρφωσης αποτελεί υποχρέωση απορρέουσα από το επιλεγμένο για την Εταιρία ΔΕΣΦΑ  μοντέλο ως Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς (ΑΔΜ) (Independent Transmission Operator - ITO). Σύμφωνα δε με το συγκεκριμένο μοντέλο, η Εταιρία καταρτίζει και εφαρμόζει Πρόγραμμα Συμμόρφωσης, όπου αποτυπώνονται τα μέτρα που λαμβάνονται προκειμένου να αποκλείεται οποιαδήποτε μεροληπτική συμπεριφορά υπέρ της Κάθετα Ολοκληρωμένης Επιχείρησης (ΚΟΕ) και να διασφαλίζεται η δέουσα παρακολούθηση της τήρησης του Προγράμματος. Την τελική έγκριση εφαρμογής του εν λόγω Προγράμματος επισφραγίζει η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ). 

Ο Υπεύθυνος Συμμόρφωσης, ως θεσμικό και ανεξάρτητο όργανο, έχει τις κάτωθι αρμοδιότητες:
παρακολούθηση εκτέλεσης του Προγράμματος Συμμόρφωσης,
εκπόνηση εκθέσεων προς τη ΡΑΕ και το Εποπτικό Συμβούλιο,
έκδοση συστάσεων σχετικά με το Πρόγραμμα Συμμόρφωσης και την εκτέλεσή του,
κοινοποίηση κάθε ρυθμιστικής παράβασης προς τη ΡΑΕ.

Ο συγγραφέας του άρθρου, ως Υπεύθυνος Συμμόρφωσης του ΔΕΣΦΑ, από το Μάιο του 2014 έως και σήμερα στα πλαίσια των ανωτέρω αρμοδιοτήτων του πρότεινε μια σειρά μέσων για την ορθότερη και πληρέστερη εφαρμογή του εν ισχύι Προγράμματος Συμμόρφωσης της Εταιρίας, τα οποία υλοποιήθηκαν άμεσα.
Ειδικότερα, υιοθετήθηκε η ΙΔΕΑ που αναλύεται ως εξής :
Ισότιμη αντιμετώπιση Χρηστών ΕΣΦΑ: Η δέσμευση του ΔΕΣΦΑ να εφαρμόζει τους ίδιους κανόνες κατά την εξέταση των αιτήσεων και την παροχή πρόσβασης στο ΕΣΦΑ. Εφαρμόζονται οι κανονισμοί για την πρόσβαση τρίτων στα συστήματα μεταφοράς σύμφωνα με τον Κανονισμό 715/2009/ΕΚ, τον νόμο 4001/2011, όπως ισχύει και οι κατ’ εξουσιοδότηση αυτού εκδοθείσες κανονιστικές πράξεις (ενδεικτικά ο Κώδικας Διαχείρισης ΕΣΦΑ).
Διαφάνεια: Η δέσμευση του ΔΕΣΦΑ να παρέχει σε όλους τους Χρήστες τις πληροφορίες που απαιτούνται για την πρόσβαση στο σύστημα, κυρίως μέσω του διαδικτύου. Εφαρμόζεται ο Κανονισμός υπ’ αριθμ. 715/2009/ΕΚ της 13ης Ιουλίου 2009 περί όρων πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου.
Εμπιστευτικότητα: Η δέσμευση του ΔΕΣΦΑ να μην κοινοποιούνται ευαίσθητες πληροφορίες που παρέχονται από τους Χρήστες, στο πλαίσιο πρόσβασης αυτών στο Σύστημα Μεταφοράς (νόμος 4001/2011, ως ισχύει). 
Ανεξαρτησία: Η δέσμευση του ΔΕΣΦΑ να ενεργεί ανεξάρτητα από την ΚΟΕ στην οποία ανήκει ή με άλλη Συνδεδεμένη με αυτή επιχείρηση ή με τους μετόχους που ασκούν τον Έλεγχό της. Εφαρμόζονται οι σχετικές υποχρεώσεις της Ενωσιακής νομοθεσίας (Οδηγία 2009/73) και οι διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (νόμος 4001/2011, ως ισχύει). 

Περαιτέρω, στο πλαίσιο της εκτέλεσης του Προγράμματος Συμμόρφωσης για τη διασφάλιση των ανωτέρω αρχών, αναπτύχθηκαν και εφαρμόζονται μέτρα υλοποίησης του Προγράμματος Συμμόρφωσης. Αναλυτικότερα:   
Εκπονήθηκε και διανεμήθηκε Οδηγός Συμμόρφωσης με τίτλο «Οδηγός στην Ι.Δ.Ε.Α. του ΔΕΣΦΑ Α.Ε.», ο οποίος καθορίζει τις αρχές που οφείλουν να υιοθετούν τα όργανα διοίκησης και το ανθρώπινο δυναμικό της Εταιρίας για την ορθή διαχείριση και εκτέλεση των καθηκόντων τους, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση της Εταιρίας, ως ΑΔΜ. 
Δημιουργήθηκε δίαυλος επικοινωνίας για θέματα συμμόρφωσης. Οι εργαζόμενοι της εταιρίας ή/και τρίτα πρόσωπα μπορούν επώνυμα ή ανώνυμα να γνωστοποιούν τυχόν παραβάσεις σχετικές με θέματα συμμόρφωσης, όπως σύγκρουση συμφερόντων, διαρροή εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών, μη ισότιμη μεταχείριση των Χρηστών του Συστήματος, μη συμμόρφωση με το Πρόγραμμα Συμμόρφωσης/Πολιτικές της εταιρίας. 
Αναπτύχθηκε και βρίσκεται σε πιλοτική εφαρμογή εξειδικευμένη ηλεκτρονική πλατφόρμα παρακολούθησης του εν λόγω Προγράμματος με το ακρωνύμιο e-idea. Το συγκεκριμένο σύστημα αποτελεί έναν ασφαλή χώρο αποθήκευσης και οργάνωσης των πληροφοριών που απορρέουν από το εν ισχύι Πρόγραμμα Συμμόρφωσης της Εταιρίας και χρησιμοποιείται αποκλειστικά από το αρμόδιο εξουσιοδοτημένο προσωπικό, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του Προγράμματος.
Εκπονώντας ο συγγραφέας του άρθρου την κύρια αρμοδιότητά του εκ του νόμου, την εκπόνηση της Ετήσιας Έκθεσης  Υπευθύνου Συμμόρφωσης 2014-2015 προς τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ), συμπεραίνει ότι το επιλεγμένο από την Εταιρία μοντέλο του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς (ΑΔΜ) (Independent Transmission Operator - ITO) λειτουργεί επιτυχώς υιοθετώντας και εφαρμόζοντας πλήρως το συνεχώς μεταβαλλόμενο νομικό πλαίσιο της αγοράς ενέργειας. 

Η διαρκής ενασχόληση του Υπεύθυνου Συμμόρφωσης της Εταιρίας με τα θέματα που προκύπτουν από την εφαρμογή των αρμοδιοτήτων του, όπως η συνεχής ενημέρωσή του στις εξελίξεις της  παγκόσμιας αγοράς ενέργειας, οι ενέργειές του για την πρόληψη, εντοπισμό και αντιμετώπιση δραστηριοτήτων που ενδεχομένως παραβιάζουν το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της Εταιρίας,  έχει βελτιώσει την εταιρική κουλτούρα συμμόρφωσης του ανθρώπινου δυναμικού του ΔΕΣΦΑ, διασφαλίζοντας τις απαιτήσεις πιστοποίησης του, ως ΑΔΜ. 

Λαμβάνοντας υπόψη ότι το μοντέλο του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς (ΑΔΜ) (Independent Transmission Operator - ITO) πιστοποιήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μόλις το 2012 και οι Ευρωπαϊκοί Διαχειριστές Μεταφοράς φυσικού αερίου εφαρμόζουν μεν τη σχετική νομοθεσία τα τελευταία τρία χρόνια, εντούτοις, με διαφορετικούς ρυθμούς, ο ΔΕΣΦΑ έχει πλήρως εναρμονισθεί με το ανωτέρω θεσμικό πλαίσιο προσαρμοζόμενος απολύτως στις επιταγές που καθορίζουν τα αυστηρά πλαίσια πιστοποίησής του, ως ΑΔΜ.  
Σε κάθε περίπτωση, είναι απαραίτητη η συνεχής εγρήγορση παρακολούθησης εκτέλεσης του Προγράμματος Συμμόρφωσης και η έγκαιρη προσαρμογή του στα εγχώρια και διεθνώς μεταβαλλόμενα δεδομένα μεταφοράς φυσικού αερίου, ούτως ώστε ο ΔΕΣΦΑ να είναι σε εξέχουσα θέση να κατέχει σημαντικό ρόλο στο σύγχρονο ευρωπαϊκό ενεργειακό περιβάλλον καθορίζοντας δεδομένα. 

(Ο Ελευθέριος Αμοιραλής είναι Δρ. Μηχανικός Παραγωγής & Διοίκησης του Πολυτεχνείου Κρήτης)