Αμετακίνητα τα δυο μπλοκ ενόψει του συμβουλίου υπ. Ενέργειας της 24ης Νοεμβρίου - Τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα ενός πλαφόν στο αέριο

Διχασμένη ως προς το πλαφόν στο φυσικό αέριο παραμένει η ΕΕ, τέσσερις ημέρες πριν το συμβούλιο υπ. Ενέργειας της 24ης Νοεμβρίου, χωρίς απ’ ότι φαίνεται και η Κομισιόν να πιστεύει ιδιαίτερα στο μέτρο, έχοντας σε γενικές γραμμές εφησυχάσει λόγω των γεμάτων αποθηκών και της πτωτικής τροχιάς των τιμών.

Αλλωστε επίσημη πρόταση πριν το συμβούλιο της Πέμπτης δεν πρόκειται να υπάρξει, πέραν της διαρροής του προ ημερών «non paper», το οποίο απλώς αποτελεί βάση για περαιτέρω συζήτηση, δηλαδή ένα γενικό περίγραμμα για το πως πρέπει να είναι αυτός ο «μηχανισμός διόρθωσης».

Το έγγραφοκάνει σαφές ότι η τελική κοινοτική πρόταση θα υποβληθεί σε κάποιο από τα επόμενα συμβούλια υπουργών, με την Επ. Ενέργειας Κ. Σίμσον να ξεκαθαρίζει ότι αυτό θα συμβεί μόνο εφόσον οι 27 συμφωνήσουν και εξουσιοδοτησουν την Κομισιόν να το πράξει.

Και εδώ αρχίζουν ξανά τα δύσκολα, αφού κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να συμβαίνει. Ειδικά τώρα, που οι τιμές του αερίου κινούνται πτωτικά και η πίεση για δράση έχει υποχωρήσει, τίποτα δεν δείχνει ικανό να γεφυρώσει τις διαφωνίες των δύο μπλοκ, του ενός που απαρτίζουν κυρίως οι Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία και Βέλγιο και του δεύτερου, όπου πρωτοστατούν Γερμανία, Ολλανδία και Αυστρία. Οπως επίσης παραμένει και το ερώτημα: Εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία, άραγε θα μπλοκάρουν οι «4» - μέρος της ομάδας των 15 με το ίδιο αίτημα (μαζί με Βουλγαρία, Κροατία, Γαλλία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία, Ισπανία) - το σύνολο του ενεργειακού πακέτου που συμφωνήθηκε στην Σύνοδο Κορυφής του Οκτωβρίου; Μπορεί να απειληθεί η τύχη μέτρων, όπως o νέος δείκτης τιμών (benchmark) υγροποιημένου φυσικού αερίου και η πρόταση τα κράτη μέλη να αρχίσουν να αγοράζουν από κοινού φυσικό αέριο;

Στα παραπάνω ερωτήματα, οι απαντήσεις θα εξαρτηθούν προφανώς από το περιεχόμενο των συμβιβαστικών αποφάσεων, στις οποίες θα καταλήξουν οι 27 με τη βοήθεια της Κομισιόν, σε αυτό ή σε κάποιο άλλο συμβούλιο υπ. Ενέργειας (19 Δεκεμβρίου το επόμενο), ακολουθώντας τη γνωστή συνταγή που επιλέγεται παραδοσιακά από την Ε.Ε. σε ανάλογες περιπτώσεις διαφορετικών προσεγγίσεων.

Κρίνοντας από την έμφαση με την οποία καταγράφονται στο κοινοτικό «non paper» τα μειονεκτήματα μιας τυχόν επιβολής πλαφόν, είναι σαφές ότι η Κομισιόν δεν πιστεύει ιδιαίτερα στο μέτρο.

Τα πλεονεκτήματα

Στα συν της εφαρμογής του, ξεχωρίζουν :

• Η συγκράτηση μελλοντικών κερδοσκοπικών συμπεριφορών, όπως τον Αύγουστο του 2022.Η θέσπιση ανώτατου ορίου τιμών μπορεί να έχει θετική επίδραση στις προσδοκίες των τιμών για το μέλλον και να οδηγήσει σε προσαρμογή της συμπεριφοράς των συμμετεχόντων στην αγορά. Μπορεί να αποτρέψει ένα περιορισμένο αριθμό παραγόντων της αγοράς να καθορίζει την τιμή για όλους.«Δεν είναι ωστόσο εργαλείο για τη διαρθρωτική μείωση του επιπέδου των τιμών, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί μόνο με πρόσθετα μέτρα μείωσης της προσφοράς και της ζήτησης», επισημαίνεται χαρακτηριστικά.
• Η μικρή επίπτωση στην λειτουργία της αγοράς.Ο αντίκτυπος στις αγορές και στα παράγωγα, συμπεριλαμβανομένων των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης, μπορεί να παραμείνει περιορισμένος, εφόσον ο «μηχανισμός διόρθωσης» προσαρμοστεί σε καλά καθορισμένα προσωρινά επεισόδια τιμών και κοινοποιηθεί με διαφανή τρόπο και εγκαίρως σε όλους τους συμμετέχοντες.
• Η διακοπή του μηχανισμού εφόσον κριθεί απαραίτητο.Ενα πλήρες πακέτο διασφαλίσεων επιτρέπει την αναστολή του μηχανισμού ανά πάσα στιγμή, εφόσον παρατηρηθούν ανεπιθύμητες επιπτώσεις στην οικονομία (από ασφάλεια εφοδιασμού έως χρηματοπιστωτική σταθερότητα). Ταυτόχρονα, ακόμη και με ενεργό το μηχανισμό, παρέχεται η δυνατότητα σύναψης διμερών ή και εξωχρηματιστηριακών συναλλαγών (OTC) για την αποφυγή ζητημάτων ασφάλειας εφοδιασμού και εφόσον απαιτηθεί για την εξισορρόπηση των αγορών.

Και τα μειονεκτήματα

Από εκεί και πέρα διατηρούνται οι γνωστές επιφυλάξεις της Κομισιόν, η οποία προειδοποιεί ότι ένα πλαφόν:

• Κινδυνεύει να βλάψει την ικανότητα της ΕΕ να προσελκύει μεγάλες ποσότητες LNGεάν το πλαφόν δεν είναι υψηλότερο από τις τρέχουσες τιμές υγροποιημένου αερίου. Επίσης, ένα τυχόν χαμηλό πλαφόν μπορεί να πλήξει την μακροπρόθεσμη ασφάλεια εφοδιασμού, καθώς τα futures χρησιμεύουν ως ένα είδος αναφοράς για επενδύσεις μακροπρόθεσμου ορίζοντα. Ετερος κίνδυνος που επίσης αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού, είναι κάποιες εταιρείες να παρακρατήσουν ποσότητες αερίου, προκειμένου να τις ρίξουνστην αγορά, μετά τη λήξη της διάρκειας επιβολής του πλαφόν, ώστε να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Τέλος, το πλαφόν στην αγορά συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης είναι πιθανό να οδηγήσει σε λιγότερες συναλλαγές, πιέζοντας την spot αγορά και αυξάνοντας συνολικά την αστάθεια των τιμών, άρα μεγενθύνοντας τις ανισορροπίες.
• Ενέχει κινδύνους για το trading.Κίνδυνος το trading στο φυσικό αέριο να μετακινηθεί σε εξωχρηματιστηριακές αγορές που δεν υπόκειται στον μηχανισμό και την σχετική εποπτεία. Ανάλογα με το ύψος του πλαφόν, ενδέχεται να μειωθούν οι δυνατότητες αντιστάθμισης κινδύνου (hedging) για τους traders, οι οποίοι θα μπορούσαν να αναζητήσουν το hedging αλλού. Επίσης τυχόν καθορισμός χαμηλού πλαφόν, μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία της αγοράς παραγώγων. Ορισμένοι συμμετέχοντες στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειακών εταιρειών, θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στην κάλυψη των απαιτήσεων των margin calls και να περιοριστεί η ρευστότητά τους, οδηγώντας ενδεχομένως ακόμη και σε χρεοκοπίες. Ορισμένοι παίκτες (ιδίως οι μικρότεροι) δεν θα μπορούσαν πλέον να αντισταθμίσουν τις θέσεις τους, επιτείνοντας την αστάθεια στην spotαγορά, με αποτέλεσμα να δούμε αυξήσεις, αντί για μειώσεις, τιμών.

Το μήνυμα είναι ότι ναι μεν ο μηχανισμός επιβολής ενός στατικού πλαφόν στον TTF, μπορεί τεχνικά να εφαρμοστεί, ωστόσο αποτελεί μέτρο έσχατης ανάγκης και η μείωση της ζήτησης αποτελεί μακράν καλύτερη επιλογή. Αν ένα μέτρο, όπως λένε κοινοτικές πηγές, απαιτεί για να λειτουργήσει μια σειρά από διασφαλίσεις, μάλλον δεν είναι και η καλύτερη ιδέα.

Tα παραπάνω επιβεβαιώνουν για μια ακόμη φορά ότι συμφωνία για κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κρίση θα αργήσει να υπάρξει. Στις Βρυξέλλες η κρατούσα άποψη, βοηθούμενη από τη πτωτική τροχιά των τιμών, είναι ότι η ενεργειακή κρίση αποκλιμακώνεται, ιδιαίτερη διάθεση για δράση δεν φαίνεται να υπάρχει και αρκετοί ελπίζουν ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί κάποια στιγμή, ίσως και σύντομα, να τελειώσει. Τέσσερις ημέρες πριν το συμβούλιο υπουργών Ενέργειας, και παρ΄ότι η διαρροή της κοινοτικής πρότασης για «μηχανισμό διόρθωσης» δεν φαίνεται να πετυχαίνει το σκοπό της, η εικόνα παραπέμπει περισσότερο στο ότι μπορούμε να κατεβάσουμε ταχύτητες, παρά σε μια συνεχή κατάσταση συναγερμού.

Ακόμη και η συζήτηση για μόνιμες λύσεις, όπως η αποσύνδεση των τιμών ρεύματος από αυτές του φυσικού αερίου, παρά τις συνεχείς επαφές σε επίπεδο Eurelectric, δεν φαίνεται να καταλήγει σε μια συγκεκριμένη πρόταση πριν τους πρώτους μήνες του 2023. Οταν δηλαδή υπάρχει ο κίνδυνος, εφόσον έχει μεσολαβήσει ένας δύσκολος χειμώνας, τα αποθέματα φυσικού αερίου στις ευρωπαϊκές αποθήκες να έχουν μειωθεί, οπότε θα ξεκινήσει εκ νέου ο αγώνας δρόμου για την αναπλήρωσή τους, και κατά συνέπεια οι τιμές του ρεύματος, που θα παραμένει συνδεδεμένο με τις διακυμάνσεις του αερίου, θα ξαναπάρουν φωτιά.