Επιβεβαιώνοντας την ελληνική ενεργειακή στρατηγική για την ενεργειακή ένωση

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης με τίτλο ‘ΕΕ 2030: Προοπτικές της Νοτιοανατολικής Μεσογείου’, που διοργανώθηκε από το Greek Energy Forum (GEF) στις Βρυξέλλες, τονίστηκε ο κομβικός ρόλος της Ελλάδας για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμοί της Ευρώπης.

Πιο συγκεκριμένα, αναλυθήκαν οι πολιτικές της ΕΕ για ενεργειακή διαφοροποίηση, όπως και οι επιπτώσεις τους στις ενεργειακές αγορές της περιοχής.

Μια σειρά από κυβερνητικούς αξιωματούχους, εκπροσώπους θεσμικών οργάνων της ΕΕ αλλά και της βιομηχανίας υδρογονανθράκων επισήμαναν τη ανάγκη δημιουργίας διακρατικών διασυνδέσεων για την ολοκλήρωση μίας ενιαίας ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς.

Οι επενδύσεις σε υποδομές, οι όποιες θα επιτρέψουν την αμφίδρομη ροή  φυσικού αέριου θα αποτελέσουν ένα σημαντικό βήμα προς τη δημιουργία των περιφερειακών μηχανισμών αλληλεγγύης που εδώ και χρόνια προωθεί η ΕΕ. Ταυτόχρονα, θα συμβάλλουν στην εδραίωση μίας ενιαίας ενεργειακής αγοράς, όπου η συνεργασία μεταξύ των μελών της θα την προστατεύει από την εξάρτηση από μια μοναδική πηγή. Το συγκεκριμένο ζήτημα είναι μείζουσας σημασίας, ειδικά για τα κράτη μέλη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Η προτεραιότητα της νέα ελληνικής κυβέρνησης, μέχρι στιγμής, ήταν να αντιμετωπίσει τα οικονομικά και πιστωτικά ζητήματα της χώρας, με την ενεργειακή πολιτική να έχει δευτερεύοντα ρόλο. Μετά τη δημοσίευση της νέας Εμβληματικής Πρωτοβουλίας της ΕΕ για την Ενεργειακή Ένωση όμως, η κυβέρνηση καλείται να επαναπροσδιορίσει με σαφήνεια τον ρόλο που φιλοδοξεί να διαδραματίσει η Ελλάδα στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.

Εάν η νέα κυβέρνηση θέλει να διατηρήσει τη στρατηγική θέση της Ελλάδας, ως πιθανός κόμβος φυσικού αερίου στην Μεσόγειο, θα πρέπει να ξεπεράσει μια, μέχρι στιγμής, εμφανή απειρία στον τομέα της ενεργείας και να δράσει άμεσα και αποφασιστικά.

Η πρώτη ευκαιρία της κυβέρνησης για να κερδίσει την εμπιστοσύνη στη διεθνή ενεργειακή σκηνή χαρακτηρίστηκε από έλλειψη τεχνογνωσίας. Κατά την πρόσφατη συνάντηση του υπουργού παραγωγικής ανασυγκρότησης, περιβάλλοντος και ενέργειας με αξιωματούχους της κρατικής εταιρίας πετρελαίου του Αζερμπαϊτζάν (SOCAR) για την επαναβεβαίωση την υποστήριξής της Ελλάδος στον Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου, η ελληνική πλευρά έθεσε τρεις νέες αιτήσεις υπό συζήτηση, οι οποίες εν συνεχεία παραμεριστήκαν.

Πρώτον, η αίτηση για την κατάθεση τελών για την αερίου από Ελληνικά εδάφη μέσω του αγωγού TAP (Trans Adriatic Pipeline), απορρίφθηκε, καθώς δεν ισχύουν εντός της ΕΕ τέλη διέλευσης.

Δεύτερον, το αίτημα της Ελλάδας να επαναδιαπραγματευθεί τις τιμές του φυσικού αερίου Shah Deniz II ήταν πρόωρη, λαμβάνοντας, μάλιστα, υπόψη ότι δεν θα υπάρξει παράδοση πριν από το 2020. Επαναδιαπραγμάτευση θα μπορέσει να υπάρξει μόνο μετά την εκκίνηση των παραδόσεων ποσοτήτων αερίου, και μόνο σε περίπτωση αποδεδειγμένης στρέβλωσης της αγοράς - π.χ. σχιστολιθική επανάσταση στις ΗΠΑ .

Τέλος, η συμμετοχή της Ελλάδας ως μέτοχος του σχεδίου ΤΑΡ δεν αποκλείστηκε, ωστόσο, η οικονομική συνεισφορά τέθηκε ως βασικό κριτήριο συμμετοχής. Παρόλα αυτά, θετικά σχόλια αποκόμισε  η προθυμία της κυβέρνησης να ακούσει και να συνεργαστεί ανοιχτά με διεθνείς επενδυτές.

Η τελική επενδυτική απόφαση (FID), του έργου ΤΑΡ τον Δεκέμβριο του 2013, ενέταξε την Ελλάδα στον φάκελο της ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ ως πύλη εισόδου του φυσικού αέριου της Κασπίας στην Ευρώπη. Η Ελλάδα δεν πρέπει να περιοριστεί στον ρόλο αυτόν. Αντιθέτως, πρέπει να είναι πιο φιλόδοξη σχετικά με το ρόλο που δύναται να διαδραματίσει στην περιοχή, και να αξιοποιήσει στο μέγιστο τις δυνατότητες που της παρέχει η διέλευση του TAP. Αυτό θα επιτευχθεί μόνο αντιμετωπίζοντας τον TAP ως μια ευκαιρία για την αύξηση της σημασίας του περιφερικού της ρόλου, και όχι μόνο ως μια ευκαιρία για αύξηση των αμέσων κρατικών εσόδων.

Το επόμενο καθοριστικό βήμα για την ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας στην περιοχή είναι μέσω της υλοποίησης του αγωγού IGB (Greece-Bulgaria Interconnector). Ο αγωγός αυτός θα αποτελέσει σημείο εκκίνησης για τον κάθετο άξονα, όπως αναφέρετε στην κοινή δήλωση που υπεγράφη από τους Υπουργούς Ενέργειας της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, στις 9 Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες.

Η ολοκλήρωση του IGB θα αποτελέσει ένα σημαντικό ορόσημο στις προσπάθειες της ΕΕ να οικοδομήσει μια περιφερειακή αγορά ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς θα επιτρέψει τη ροή φυσικού αερίου από τον ΤΑΡ, όπως επίσης και από την νέα εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου στη Βόρεια Ελλάδα, βόρεια της Βουλγαρίας προς την Κεντρική Ευρώπη.

Μετά την εναρκτήρια συνάντηση της νεοσύστατης ομάδας εργασίας της Κεντρικής και Νότιο-Ανατολικής Ευρώπης (CESEC) στη Σόφια στις 9 Φεβρουαρίου, οι Υπουργοί Ενέργειας της Ελλάδας και της Βουλγαρίας συμφώνησαν  στην  επιτάχυνση της υλοποίησης των έργων που σχετίζονται με τον IGB και έθεσαν ως στόχο να φτάσουν σε μια τελική επενδυτική απόφαση πριν από την επόμενη συνεδρίαση της CESEC τον Ιούνιο του 2015.

Το προβλεπόμενο κόστος του IGB ανέρχεται στα 220 εκατομμύρια ευρώ. Το έργο έχει αναγνωριστεί από την ΕΕ ως έργο κοινού ενδιαφέροντος, και αποτελεί μέρος των βραχυπρόθεσμων προτεραιοτήτων της ΕΕ για την ενεργειακή ασφάλεια. Ως εκ τούτου, έχει ήδη λάβει € 45 εκατομμύρια χρηματοδότηση από τον Πρόγραμμα Ανασυγκρότησης της Ευρωπαϊκής Οικονομίας, ενώ έχει σημαντικές δυνατότητες για περαιτέρω χρηματοδότηση από αλλά προγράμματα όπως το ‘Διευκόλυνση «Συνδέοντας την Ευρώπη»’, αλλά και το σχέδιο ‘Γιούνκερ’.

Σημαντικά πολιτικά συμφέροντα φαίνετε να οδηγούν στη καθυστέρηση τις ανάπτυξης του έργου αυτού. Στο σημείο αυτό, αξίζει να σημειωθεί πως η απώλεια του Nabucco και του South Stream οδήγησε τις βουλγαρικές αρχές σε ένα κλίμα αποξένωσης, καθιστώντας ασαφή τα επόμενα βήματα της ενεργειακής τους πολιτικής.

Αυτή η σύγχυση ενισχύεται από την πρόσφατη συμφωνία της Bulgargas με την Botas για τον αγωγό ΙΤΒ  (Turkey-Bulgaria Interconnector), καθώς και από το αίτημα του πρωθυπουργού της Βουλγαρίας για τη συμμέτοχη της Τουρκίας στη συνεδρίαση της CESEC, την οποία και απέρριψε ο Αντιπρόεδρος της ΕΕ για την Ενεργειακή Ένωση .

Η κατάσταση περιπλέκεται περισσότερο εάν λάβουμε υπόψη ότι το έργο ‘Eastring’ - που αρχικά σχεδιάστηκε ως ένα αντίβαρο για τον South Stream, που θα συνέδεε την Βουλγαρία, την Ρουμανία, την Ουγγαρία και την Σλοβακία – τώρα μπορεί να θεωρηθεί ως μια πιθανή σύνδεση των αγορών αυτών με τον ΙΤΒ της Gazprom. Γεγονός το οποίο θα προϋποθέτει την εδραίωση ενός κέντρου φυσικού αερίου στην Τουρκία.

Οι εξελίξεις αυτές θα είναι σε πλήρη αντίθεση με την ελληνική ενεργειακή πολιτική, όπως είχε χαραχτεί από την προηγούμενη κυβέρνηση. Αναλυτές της Τουρκικής Botas εκτιμούν ότι εάν η Ελλάδα επρόκειτο να αναπτύξει την προγραμματισμένη δυναμικότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Αλεξανδρούπολη και την Καβάλα, τότε ο  ITB δεν θα παρείχε καμία προστιθέμενη αξία δεδομένου του μικρού μεγέθους των περιφερειακών αγορών φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να δράσει άμεσα ώστε να κερδίσει την εμπιστοσύνη με την εδραιώση της ενεργειακής της στρατηγικής, ώστε να αξιοποιηθεί η τρέχουσα προθυμία από την ΕΕ για τη χρηματοδότηση των ελληνικών έργων - π.χ. IGB, ΥΦΑ Αιγαίου.

Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να επωφεληθεί από την πολιτική δυναμική που επικρατεί σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τον κάθετο διάδρομο, ειδικά μετά την υπογραφή της δήλωσης της 9ης Δεκεμβρίου 2014.

Ταυτόχρονα, πρέπει να επιτευθχεί ευθυγράμμιση σε υψηλό πολίτικο επίπεδο με την Κυβέρνηση τις Βουλγαρίας. Η σημερινή κατάσταση ασάφειας και πολυφωνίας που επικρατεί κινδυνεύει να οδηγήσει την περιοχή σε ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, όπου χαμένοι θα είναι  η ενεργειακή διαφοροποίηση και η περιφερειακή ανάπτυξη.

---------------

Ο Κωνσταντίνος Λεβογιάννης είναι αναπληρωτής επικεφαλής του Greek Energy Forum στις Βρυξέλλες, και ο Δρ. Άγγελος Γκανούτας-Λεβέντης είναι Αντιπρόεδρος του Greek Energy Forum, του συνδέσμου Ελλήνων και Κυπρίων επαγγελματιών στο χώρο της ενέργειας. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι αποκλειστικά προσωπικές και δεν αντανακλούν τις απόψεις του συνόλου του Forum ή τις επιχειρήσεις που τους απασχολούν.