Η πολιτική του Ισραήλ στον Καύκασο

Το πεδίο εφαρμογής της Ισραηλινής εξωτερικής πολιτικής συχνά θεωρείται, λανθασμένα, ότι περιορίζεται μόνο στην γεωγραφική του θέση. Ενώ τα ζωτικά συμφέροντα του Τελ Αβίβ είναι σίγουρα συγκεντρωμένα στη Μέση Ανατολή, οι πνευματικοί, πολιτικοί, οικονομικοί, τεχνολογικοί πόροι και οι πηγές άσκησης πίεσης, το περιγράφουν ως μια περιφερειακή δύναμη με παγκόσμιας εμβέλειας.

Η εβραϊκή πολιτική παράδοση βασίζεται κυρίως στη σχολή του ρεαλισμού. Από αυτή τη σχολή, η χώρα έχει αποκομίσει τις τρεις κατευθυντήριες αρχές της εξωτερικής πολιτικής της: μια εστίαση στην «επιβίωση σε μια ανταγωνιστική γειτονιά», την επιδίωξη της εξουσίας και τη σύσταση συμμαχιών. Επίσης, η εξωτερική πολιτική του Ισραήλ συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις βαθιές ιστορικές παραδόσεις του.

Η «Συμμαχία της Περιφέρειας», η οποία σχηματίστηκε στη δεκαετία του 1950, είναι μία από αυτές τις παραδόσεις. Το Περιφερειακό Δόγμα, όπως διατυπώθηκε, τεκμαίρεται την ανάπτυξη στενών σχέσεων με μη-Αραβικές Μουσουλμανικές χώρες στη Μέση Ανατολή. Τότε, οι δύο κύριοι στόχοι της πολιτικής ήταν η Τουρκία και το πριν την επανάσταση Ιράν. Οι καιροί έχουν αλλάξει, η Άγκυρα θεωρείται, στην καλύτερη περίπτωση, ως μη φιλική και η Τεχεράνη είναι μια απαίσια απειλή. Επιπλέον, με την ανάπτυξη της ISIS και των Ισλαμικών συναισθημάτων, η στάση του Ισραήλ στην περιοχή έχει αμφισβητηθεί  περαιτέρω. Σήμερα, το Περιφερειακό Δόγμα, το οποίο κάποτε φαινόταν να έχει παροπλιστεί, επανενεργοποιείται. Αλλά αυτή τη φορά απευθύνεται προς μια περιοχή που αισθάνεται τη δυναμική ατμόσφαιρα της Μέσης Ανατολής, αλλά έχει γεωπολιτική επιρροή επί του βόρειου τμήματός της, τον Καύκασο.

Η εμπλοκή του Ισραήλ στην περιοχή του Καυκάσου κλιμακώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 2000, όταν στο υπουργείο Εξωτερικών της χώρας, δημιουργήθηκαν ειδικά τμήματα για τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία. Στο σχετικά σύντομο ιστορικό της εστίασης περισσότερων πόρων στην περιοχή, η πολιτική του Ισραήλ έχει περάσει από δύο κύρια στάδια. Το πρώτο στάδιο έλαβε χώρα πριν από το 2008 και επικεντρώθηκε στην Γεωργία. Το Ισραήλ εκπαίδευσε τον στρατό της Γεωργίας και επέτρεψε στις ιδιωτικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της άμυνας να τον προμηθεύσουν με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και εξελιγμένο εξοπλισμό. Μετά τον πόλεμο στη Νότια Οσετία, το 2008, το Τελ-Αβίβ μείωσε το δημόσιο προφίλ του στη Γεωργία, για να αποφύγει τη σύγκρουση με τη Μόσχα. Ως αντιστάθμισμα, το Ισραήλ ενίσχυσε την παρουσία του στο Αζερμπαϊτζάν.

Σε αυτό το δεύτερο στάδιο της εμπλοκής στον Καύκασο, ο κύκλος εργασιών του εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε σε περίπου 4 δισεκατομμύρια δολάρια, με το Ισραήλ να αγοράζει Αζέρικο πετρέλαιο και να σχεδιάζει την εισαγωγή 12 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου από την περιοχή της Κασπίας κατά την επόμενη δεκαετία. Το πιο σημαντικό είναι, ωστόσο, ότι το Ισραήλ βλέπει το Αζερμπαϊτζάν, σύμφωνα με τα λόγια του πρώην Προέδρου Shimon Perez, ως το «κλειδί για τον περιορισμό της επιρροής του Ιράν στη Μεγάλη Μέση Ανατολή».  Ο πασίγνωστος κατάλογος των τριβών μεταξύ του Μπακού και της Τεχεράνης περιλαμβάνει τέσσερις κύριες περιοχές διαφωνιών: 1 ) το καθεστώς της Κασπίας Θάλασσας, 2) το ζήτημα του Ναγκόρνο Καραμπάχ, όπου το Ιράν έχει πάρει μια μάλλον φιλο-Αρμενική στάση, 3) την εδαφική διαμάχη για το βορειοδυτικό τμήμα του Ιράν, το λεγόμενο «Ιρανικό Αζερμπαϊτζάν», όπου κατοικούν περισσότεροι από 20 εκατομμύρια πολίτες Αζερικής καταγωγής, 4) έναν θρησκευτικό παράγοντα, το Μπακού κατηγορεί το Ιράν ότι υποδαυλίζει τις ριζοσπαστικές διαθέσεις των πολιτών της που στην πλειοψηφία τους είναι Σιϊτες. Στο πλαίσιο αυτό, το Ισραήλ βλέπει το Αζερμπαϊτζάν ως καθοριστικό για τη «στρατηγική περικύκλωσης» της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ενώ υπάρχουν πολλά που συγκρατούν την Ισραηλινο-Αζέρικη προσέγγιση, όπως ο Τουρκικός παράγοντας, ο αντισημιτισμός και οι Αζερο-Παλαιστινιακές σχέσεις, η αντιμετώπιση του Ιράν μέσω του σχηματισμού περιφερειακών συμμαχιών (αυτή τη φορά με το Αζερμπαϊτζάν) είναι απόλυτα ενσωματωμένη στον Ισραηλινό στρατηγικό σχεδιασμό.

Το Ισραήλ επίσης συνεχίζει και μια παράδοση της παροχής υποστήριξης προς την Εβραϊκή διασπορά παγκοσμίως. Στην περιοχή του Καυκάσου αυτή η πηγή της εξωτερικής πολιτικής είναι πολύ σημαντικός. Στη Γεωργία, οι επίσημες στατιστικές από το 2012 αναφέρουν ότι στη χώρα κατοικούν 3.540 Εβραίοι, τα ανεπίσημα αρχεία ανεβάζουν τον αριθμό αυτό μεταξύ 8.000 και 12.000. Στο Αζερμπαϊτζάν,  όπου ο αριθμός των Εβραίων είναι λιγότερο ξεκάθαρος, ο αριθμός τους κυμαίνεται από 9 έως 16.000 άτομα. Σε πολλές περιπτώσεις, ιδίως στη Γεωργία, Εβραίοι πολίτες  κατέχουν σημαντικές θέσεις στην κυβέρνηση και τις επιχειρήσεις, γεγονός που αποτελεί μια ευκαιρία για μεγαλύτερη Ισραηλινή πολιτική και οικονομική εμπλοκή στην περιοχή.

Με λίγα λόγια, τα συμφέροντα του Ισραήλ στον Καύκασο έχουν τρεις κύριες διαστάσεις: τη στρατηγική, ως μέσο για την περικύκλωση του Ιράν, τη μεσοπρόθεσμη, ως ζώνη του ενεργειακού εφοδιασμού και τη βραχυπρόθεσμη, ως μια αγορά για την πώληση πυρομαχικών και όπλων υψηλής τεχνολογίας. Ταυτόχρονα, οι διαστάσεις αυτές αντιπροσωπεύουν μια πρόκληση για την τρόικα των παραδοσιακών περιφερειακών παικτών, τη Ρωσία, την Τουρκία και το Ιράν, η οποία είναι εντελώς απρόθυμη να την παραχωρήσουν στον οποιονδήποτε ξένο.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://carnegie.ru/eurasiaoutlook/?fa=58972

* του Maxim Suchkov

(capital.gr)