«Πακέτο» για τη μείωση του ενεργειακού κόστους στη βιομηχανία μελετούν οι Βρυξέλλες – Τα μέτρα που είναι στο τραπέζι

Μία σειρά βραχυπρόθεσμων μέτρων μελετούν οι Βρυξέλλες, με στόχο να αμβλυνθεί το ενεργειακό βάρος για τη βιομηχανία, καθώς επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποιούν ότι χάνουν ανταγωνιστικότητα έναντι αντιπάλων στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Σύμφωνα με έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που είδε το Reuters, οι Βρυξέλλες εξετάζουν πιθανές προσαρμογές στους ενεργειακούς φόρους, στις χρεώσεις δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας και στο κόστος που σχετίζεται με τις εκπομπές άνθρακα, ως μέρος μιας έκτακτης αντίδρασης στις επίμονα υψηλές τιμές ενέργειας.

Η συζήτηση πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα ασταθή στιγμή για τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές. Η άνοδος στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου που προκλήθηκε από την κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν έχει εντείνει τους φόβους για διαταραχές στην προσφορά, ωθώντας τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εξετάσουν μέτρα που θα μπορούσαν προσωρινά να μετριάσουν τον αντίκτυπο στους ενεργοβόρους κλάδους.

Στο… μυαλό της φον ντερ Λάιεν

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει δεσμευθεί να παρουσιάσει τις προτάσεις της Κομισιόν στη σύνοδο κορυφής που έχει προγραμματιστεί για τις 19 Μαρτίου. Στόχος είναι να εντοπιστούν μέτρα που μπορούν να προσφέρουν άμεση ανακούφιση στη βιομηχανία, διατηρώντας παράλληλα τους μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους της Ένωσης και τη μετάβαση σε ένα ενεργειακό σύστημα χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

Αυξανόμενες πιέσεις στη βιομηχανία της Ευρώπης

Οι Ευρωπαίοι βιομήχανοι έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι το ενεργειακό κόστος στην περιοχή παραμένει διαρθρωτικά υψηλότερο σε σχέση με άλλες μεγάλες οικονομίες. Το χάσμα διευρύνθηκε μετά την ενεργειακή κρίση του 2022 που προκλήθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν οι τιμές φυσικού αερίου εκτοξεύθηκαν και το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας ακολούθησε.

Παρότι οι τιμές έχουν έκτοτε υποχωρήσει, πολλές επιχειρήσεις υποστηρίζουν ότι διαρθρωτικοί παράγοντες — όπως τα τέλη δικτύου, οι περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις και η τιμολόγηση του άνθρακα — εξακολουθούν να τοποθετούν τη βιομηχανία της Ευρώπης σε μειονεκτική θέση.

Το έγγραφο της Επιτροπής αναγνωρίζει αυτές τις ανησυχίες, σημειώνοντας ότι ενδέχεται να χρειαστούν «μεταβατικές λύσεις» για τη μείωση του ενεργειακού κόστους τα επόμενα δύο έως πέντε χρόνια. Τέτοια προσωρινά μέτρα θα αποσκοπούν στη στήριξη των επιχειρήσεων έως ότου οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τον εξηλεκτρισμό και τις υποδομές δικτύου μειώσουν το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ένωση.

Λεπτές ισορροπίες

Σημαντικό είναι ότι οι Βρυξέλλες προσπαθούν να διατηρήσουν μια λεπτή ισορροπία: να προσφέρουν βραχυπρόθεσμη ανακούφιση χωρίς να αποδυναμώσουν το κλιματικό πλαίσιο της ΕΕ ή να καθυστερήσουν την ενεργειακή μετάβαση.

Οι χρεώσεις δικτύου

Ένας από τους πιο άμεσους τομείς που εξετάζονται είναι οι χρεώσεις των ηλεκτρικών δικτύων, οι οποίες αποτελούν σημαντικό μέρος των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας της βιομηχανίας.

Σύμφωνα με την ανάλυση της Επιτροπής, τα τέλη δικτύου αντιστοιχούν περίπου στο 18% του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για τους βιομηχανικούς καταναλωτές. Οι χρεώσεις αυτές χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση της λειτουργίας, της συντήρησης και της επέκτασης των δικτύων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η μείωση ή η αναδιάρθρωση αυτών των τελών θα μπορούσε να αποτελέσει έναν γρήγορο τρόπο μείωσης του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για τις επιχειρήσεις. Μεταξύ των επιλογών που συζητούνται είναι οι προσωρινές μειώσεις για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες ή η μεταφορά μέρους του κόστους των δικτύων από την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας σε άλλους μηχανισμούς χρηματοδότησης.

Ωστόσο, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να λάβουν υπόψη τις επιπτώσεις στις επενδύσεις στα δίκτυα. Η Ευρώπη προχωρά ήδη σε μεγάλες αναβαθμίσεις των ηλεκτρικών υποδομών της για να υποστηρίξει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τον εξελισσόμενο εξηλεκτρισμό. Οποιαδήποτε μείωση των εσόδων των δικτύων θα μπορούσε να επιβραδύνει αυτές τις επενδύσεις αν δεν αντισταθμιστεί από άλλες πηγές.

Προσαρμογές σε φόρους και επιβαρύνσεις

Ένας ακόμη τομέας που εξετάζεται είναι οι εθνικοί φόροι και οι επιβαρύνσεις στην ενέργεια, οι οποίοι διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ.

Οι χρεώσεις αυτές συχνά χρηματοδοτούν προγράμματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κοινωνικά μέτρα ή γενικούς κρατικούς προϋπολογισμούς. Αν και έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη στήριξη της ενεργειακής μετάβασης, μπορούν επίσης να αυξήσουν σημαντικά το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Το εσωτερικό έγγραφο της Επιτροπής υποδηλώνει ότι τα κράτη-μέλη θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν περισσότερο την υφιστάμενη ευελιξία για να μειώσουν ή να αναστείλουν προσωρινά ορισμένους φόρους και επιβαρύνσεις, ιδιαίτερα για τους κλάδους που εκτίθενται περισσότερο στον διεθνή ανταγωνισμό.

Τέτοιες προσαρμογές θα μπορούσαν να προσφέρουν άμεση ανακούφιση χωρίς να απαιτούνται σημαντικές νομοθετικές αλλαγές σε επίπεδο ΕΕ — κάτι ιδιαίτερα σημαντικό δεδομένης της επείγουσας φύσης του ζητήματος.

Επανεξέταση του κόστους άνθρακα

Η ΕΕ εξετάζει επίσης το κόστος που σχετίζεται με τις εκπομπές άνθρακα, το οποίο αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο των ενεργειακών λογαριασμών της βιομηχανίας.

Το κόστος αυτό συνδέεται κυρίως με το EU Emissions Trading System (ETS), την κύρια αγορά άνθρακα της ΕΕ που έχει σχεδιαστεί για να ενθαρρύνει τη μείωση των εκπομπών μέσω της τιμολόγησης της ρύπανσης.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι το κόστος άνθρακα αντιπροσωπεύει περίπου το 11% των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας της βιομηχανίας. Παρότι η ΕΕ δεν σκοπεύει να καταργήσει το σύστημα τιμολόγησης του άνθρακα, εξετάζει τρόπους περιορισμού των επιπτώσεών του στους ενεργοβόρους κλάδους. Μια επιλογή είναι η ευρύτερη χρήση κρατικών ενισχύσεων για την αντιστάθμιση του έμμεσου κόστους άνθρακα που μετακυλίεται στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.

Τέτοια σχήματα υπάρχουν ήδη, αλλά δεν αξιοποιούνται πλήρως από όλα τα κράτη-μέλη. Η ενθάρρυνση ευρύτερης εφαρμογής τους θα μπορούσε να βοηθήσει στη δημιουργία πιο ισότιμων συνθηκών ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε διεθνείς αγορές.

Μακροχρόνια συμβόλαια ηλεκτρικής ενέργειας

Το έγγραφο της Επιτροπής υπογραμμίζει επίσης ότι τα συμβόλαια διαφορών (contracts for difference – CfDs) είναι ένα εργαλείο που οι κυβερνήσεις δεν αξιοποιούν πλήρως.

Τα συμβόλαια αυτά εγγυώνται μια σταθερή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας μακροπρόθεσμα, αποζημιώνοντας τις επιχειρήσεις εάν οι τιμές της αγοράς υπερβούν ένα προκαθορισμένο επίπεδο. Για τους βιομηχανικούς καταναλωτές, ο μηχανισμός αυτός μπορεί να μειώσει την έκθεση στη μεταβλητότητα των τιμών και να προσφέρει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο ενεργειακό κόστος.

Η επέκταση της πρόσβασης σε τέτοιες συμβάσεις θα μπορούσε να συμβάλει στη σταθεροποίηση των ενεργειακών δαπανών της βιομηχανίας, ενώ παράλληλα θα υποστήριζε επενδύσεις στην παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας.

Προετοιμασία για μέτρα μείωσης της ζήτησης

Πέρα από τα οικονομικά μέτρα, η Επιτροπή προετοιμάζει επίσης σχέδια έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση που επιδεινωθεί η διαταραχή στην προσφορά ενέργειας. Εάν η γεωπολιτική κατάσταση οδηγήσει σε περαιτέρω ελλείψεις φυσικού αερίου, οι Βρυξέλλες ενδέχεται να ενθαρρύνουν ή να απαιτήσουν ξανά μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, παρόμοια με τα μέτρα που εισήχθησαν το 2022 όταν η Ρωσία περιόρισε σημαντικά τις παραδόσεις φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Εκείνη τη χρονιά, οι συντονισμένες προσπάθειες μείωσης της ζήτησης βοήθησαν την ΕΕ να σταθεροποιήσει το ενεργειακό της σύστημα κατά τη διάρκεια μιας σοβαρής κρίσης προσφοράς. Ο σημερινός σχεδιασμός δείχνει ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θέλουν να έχουν ξανά έτοιμα παρόμοια εργαλεία αν χρειαστεί.