Ανακύκλωση φωτοβολταϊκών: το πραγματικό στοίχημα της πράσινης μετάβασης

Η πράσινη μετάβαση αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες συλλογικές επενδύσεις του αιώνα μας. Προσφέρει μείωση εκπομπών, ενισχύει την ενεργειακή αυτονομία, δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας και αποτελεί βασικό πυλώνα της βιώσιμης ανάπτυξης. Ωστόσο, ακόμη και οι πιο καθαρές τεχνολογίες συνοδεύονται από αστερίσκους που οφείλουμε να δούμε έγκαιρα. Η συζήτηση για το ενεργειακό μας μέλλον δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο πώς παράγουμε καθαρή ενέργεια, αλλά και στο πώς διαχειριζόμαστε τον εξοπλισμό όταν ολοκληρώνεται ο κύκλος ζωής του.

Η Ελλάδα έχει αξιοποιήσει εντυπωσιακά τον ηλιακό της πλούτο. Τα φωτοβολταϊκά έχουν συμβάλει στην απανθρακοποίηση, μειώνοντας την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα και αλλάζοντας το ενεργειακό μείγμα. Η τεχνολογία εξελίσσεται, η απόδοση αυξάνεται, οι τιμές μειώνονται.

Όμως όσο τοποθετούμε νέα πάνελ, πρέπει να θυμόμαστε πως τα φωτοβολταϊκά έχουν διάρκεια ζωής περίπου 25–30 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι η πρώτη μεγάλη «γενιά» εγκαταστάσεων που τοποθετήθηκε από το 2009 και μετά θα αρχίσει μαζικά να φτάνει στο τέλος της ζωής της από το 2035.

Αν δεν δράσουμε εγκαίρως, κινδυνεύουμε να βρεθούμε με έναν τεράστιο όγκο αποβλήτων που δεν θα ταιριάζει καθόλου με τους στόχους της πράσινης μετάβασης. Παλιά πάνελ, γυαλί, μέταλλα και ηλεκτρονικά μέρη, δεν μπορούν να καταλήξουν ανεξέλεγκτα στο περιβάλλον, ούτε σε αποθήκες χωρίς σχέδιο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνώρισε έγκαιρα αυτόν τον κίνδυνο και ενέταξε τα φωτοβολταϊκά στο πλαίσιο της οδηγίας WEEE. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: ανάκτηση 85% των υλικών κάθε πλαισίου, καθώς οι σύγχρονες τεχνολογίες το επιτρέπουν. Σήμερα μπορεί να ανακυκλωθεί έως και το 95% των υλικών ενός πάνελ. Γυαλί, αλουμίνιο, πυρίτιο και πολύτιμα μέταλλα μπορούν να ξαναμπούν στον κύκλο παραγωγής, μειώνοντας την ανάγκη εξόρυξης και περιορίζοντας την περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Η Ευρώπη δεν βλέπει την ανακύκλωση ως υποχρέωση αλλά ως επένδυση σε πόρους, σε θέσεις εργασίας, σε κυκλική οικονομία. Η χώρα μας έχει κάνει σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Τα τελευταία χρόνια, δημιουργήθηκαν υποδομές ανακύκλωσης εντός συνόρων, δίνοντας τέλος στην εποχή που τα παλιά πάνελ αναγκαστικά εξάγονταν για επεξεργασία.

Ως εγκεκριμένος φορέας εναλλακτικής διαχείρισης ΑΗΗΕ από το 2009 – και ειδικά για τα φωτοβολταϊκά πλαίσια από το 2020 – η ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ βρίσκεται στο επίκεντρο της οργάνωσης και λειτουργίας του συστήματος διαχείρισης Φ/Β στη χώρα. Έχουμε ήδη διαχειριστεί πάνω από 400 τόνους αποβλήτων φωτοβολταϊκών, αριθμός που αυξάνεται με εντυπωσιακή ταχύτητα, επιβεβαιώνοντας ότι η διαδικασία συλλογής και ανάκτησης λειτουργεί στην πράξη. Παράλληλα, οι νέες μονάδες ανακύκλωσης που έχουν αναπτυχθεί στην Κρήτη, στη Στερεά Ελλάδα και στη Δυτική Μακεδονία συμπληρώνουν μια ολοκληρωμένη εθνική αλυσίδα κυκλικής διαχείρισης. Με τις σύγχρονες υποδομές και το οργανωμένο δίκτυο συλλογής της ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ, η χώρα διαθέτει πλέον μια πλήρη και λειτουργική λύση για τη διαχείριση των παλαιών φωτοβολταϊκών πλαισίων.

Παρά τα θετικά βήματα, όμως, οι ανάγκες παραμένουν τεράστιες. Η Ελλάδα έχει ήδη ξεπεράσει τα 6 GW εγκατεστημένης ισχύος και ο αριθμός αυτός συνεχίζει να αυξάνεται. Ως εκ τούτου, η απόσυρση των πάνελ, μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες, πρέπει να γίνει με όρους μιας πραγματικής κυκλικής ενεργειακής πολιτικής. Δηλαδή, συστηματική καταγραφή και ιχνηλασιμότητα των αποσυρόμενων πάνελ, επαρκείς μονάδες ανακύκλωσης που μπορούν να καλύψουν τις μελλοντικές ανάγκες, υποχρεωτική συμμόρφωση όλων των παραγωγών και εισαγωγέων με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, ενημέρωση και ευαισθητοποίηση όσων εγκαθιστούν και χρησιμοποιούν φωτοβολταϊκά. Και κυρίως ένα ισχυρό θεσμικό πλαίσιο που επιβλέπει, αξιολογεί και ενισχύει τη σωστή διαχείριση, καθώς θα πρέπει να διασφαλίζεται

Επιπλέον, η βιώσιμη λειτουργία του συστήματος απαιτεί ένα χρηματοδοτικό πλαίσιο που να αντικατοπτρίζει με ακρίβεια τον κύκλο ζωής των φωτοβολταϊκών. Καθώς η αγορά ωριμάζει, αναδεικνύεται η ανάγκη να εξασφαλιστεί ότι όλοι οι πόροι που προβλέπονται για την ανακύκλωση ακολουθούν τον εξοπλισμό έως το τέλος της ζωής του, έτσι ώστε το σύστημα να συνεχίσει να λειτουργεί σταθερά και αποτελεσματικά.

Διότι, η πράσινη ανάπτυξη δεν μπορεί να λειτουργεί με γραμμική λογική «παράγω - χρησιμοποιώ - πετάω». Πρέπει να μετασχηματιστεί σε πραγματική κυκλική οικονομία. Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της πράσινης μετάβασης.

Στη ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ εργαζόμαστε ώστε κανένα φωτοβολταϊκό πλαίσιο να μην καταλήγει ως ανεξέλεγκτο απόβλητο. Αναπτύσσουμε δίκτυα συλλογής σε όλη τη χώρα, συνεργαζόμαστε με νέες μονάδες επεξεργασίας, υποστηρίζουμε τους παραγωγούς και τους εγκαταστάτες στην τήρηση των υποχρεώσεων τους, και σχεδιάζουμε λύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες μιας αγοράς που μεγαλώνει δυναμικά.

Η πράσινη μετάβαση είναι πραγματικά μια μεγάλη ευκαιρία. Αλλά για να είναι πράσινη σε όλο το μήκος και το πλάτος της, χρειάζεται υπευθυνότητα στον πλήρη κύκλο ζωής των τεχνολογιών που τη στηρίζουν. Η ανακύκλωση των φωτοβολταϊκών δεν είναι πολυτέλεια, ούτε τεχνική λεπτομέρεια. Είναι η προϋπόθεση ώστε η ενέργεια του ήλιου να παραμείνει καθαρή πριν, κατά και μετά τη χρήση της.

Αν δράσουμε σήμερα, σε τριάντα χρόνια δεν θα μιλάμε για «βουνά αποβλήτων», αλλά για έναν κλάδο που κατάφερε να κλείσει τον κύκλο του υπεύθυνα. Κι αυτό είναι, τελικά, το πραγματικό μέτρο μιας βιώσιμης κοινωνίας.

Ο Δημήτρης Χριστογιαννόπουλος είναι γενικός διευθυντής του συλλογικού συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης (ΣΣΕΔ) «Φωτοκύκλωση ΑΕ».

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress: Η αγορά των ΑΠΕ μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα – Φόβοι και προσδοκίες από τη νέα χρονιά.