Από την «ιδέα» του 2014 στα deals του 2025: Πώς εξελίσσεται ο Κάθετος Διάδρομος – Τα ορόσημα και η ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας

«Από την Αθήνα στέλνουμε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ο Κάθετος Διάδρομος είναι η νέα ενεργειακή ραχοκοκαλιά της Ευρώπης, που ενώνει τον Νότο με τον Βορρά, ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου και θωρακίζει τη συλλογική μας ανθεκτικότητα», αυτό είχε δηλώσει τον περασμένο μήνα από το βήμα του Athens Riviera Forum 2025, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου.

Το διάστημα που ακολούθησε, υπεγράφησαν σημαντικές ενεργειακές συμφωνίες στην Αθήνα με αιχμή τις εργασίες της Διακυβερνητικής Διατλαντικής Συνεργασίας για την Ενέργεια (P-TEC) στις 6 και 7 Νοεμβρίου αλλά και στο περιθώριο της επίσκεψης του προέδρου της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στη χώρα μας την περασμένη Κυριακή.

Μετά τη συνάντηση που είχε με τον κ. Ζελένσκι ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, σχολιάζοντας την ενεργειακή συμφωνία ανάμεσα στη ΔΕΠΑ Εμπορίας και Naftogaz για εισαγωγές αμερικανικού LNG μέσω Αλεξανδρούπολης και μεταφοράς του μέσω του Κάθετου Διαδρόμου στην Ουκρανία, έκανε λόγο για μια σημαντική συμφωνία, που επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα παραμένει πυλώνας σταθερότητας και ενεργειακός κόμβος στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

«Οι σχέσεις αποκτούν πλέον μια νέα διάσταση, αυτή της ενεργειακής ασφάλειας, μέσω του υπό διαμόρφωση Κάθετου Διαδρόμου και του συνδετηρίου άξονα Αλεξανδρούπολης – Οδησσού. Η Ουκρανία αποκτά άμεση πρόσβαση σε διαφοροποιημένες και αξιόπιστες πηγές ενέργειας στην προσπάθεια που κάνει να απεξαρτητοποιηθεί τελείως από το ρωσικό φυσικό αέριο. Είναι μια καθοριστική συμβολή στην ενεργειακή σταθερότητα και την ασφάλεια» συνέχισε ο πρωθυπουργός.

Τι είναι όμως ο Κάθετος Διάδρομος;

Ο Κάθετος Διάδρομος είναι επί της ουσίας ενεργειακός διάδρομος που συνδέει Ελλάδα-Βουλγαρία-Ρουμανία-Μολδαβία-Ουκρανία και τους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) τους, ήτοι ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), ICGB AD (Ελλάδα-Βουλγαρία), Bulgartransgaz (Βουλγαρία), Transgaz (Ρουμανία), VestMoldTransgaz (Μολδαβία), GTSOU (Ουκρανία). Ουσιαστικά, πρόκειται για μια ενιαία αλυσίδα αγωγών και διασυνδέσεων φυσικού αερίου μεταξύ των χωρών και των διαχειριστών τους. Στην πρωτοβουλία αναμένεται να ενταχθούν, επίσης, η Σλοβακία (Eustream) και η Ουγγαρία (FGSZ).

Έντεκα χρόνια πριν…

Έντεκα χρόνια πριν, τον Δεκέμβριο του 2014, ο τότε υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, Γιάννης Μανιάτης, υπέγραψε από κοινού με τον Ρουμάνο Υπουργό Ενέργειας, Ραζβάν Νικολέσκου και τον Βούλγαρο Υφυπουργό Ενέργειας, Αντόν Παβλόφ, Κοινή Διακήρυξη για τον «Κάθετο Διάδρομο» Φυσικού Αερίου.

Τότε είχε ανακοινωθεί ότι ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor) είναι μία νέα όδευση για το Φυσικό Αέριο, που θα ενώνει τα Εθνικά Δίκτυα των τριών χωρών μέσω διασυνδετήριων αγωγών, ώστε το φυσικό αέριο να προωθείται από την Ελλάδα στην Βουλγαρία και την Ρουμανία, και κατόπιν πιθανώς σε άλλες χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. «Το φυσικό αέριο, η ποσότητα του οποίου υπολογίζεται σε 3-5 bcm ανά έτος, θα προέρχεται από διάφορες πηγές και συγκεκριμένα από το ελληνικό δίκτυο μέσω του σταθμού υγροποίησης στη Ρεβυθούσα, τον αγωγό TAP που θα διασχίζει την βόρεια Ελλάδα και τον υπό σχεδίαση πλωτό σταθμό αεριοποίησης στην Βόρεια Ελλάδα», υπογράμμιζε η σχετική ανακοίνωση.

Οι τρεις Υπουργοί, στην Κοινή Διακήρυξη εξέφρασαν την στήριξή τους στη ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου, μέσω της υλοποίησης των έργων κοινού ενδιαφέροντος της ΕΕ (Projects of Common Interest) και της συμπλήρωσης των «συνδετικών δεσμών» που απουσιάζουν μεταξύ των χωρών, καλούν δε, τους ευρωπαϊκούς θεσμούς να στηρίξουν πολιτικά και οικονομικά την πρωτοβουλία αυτή. 

Το ΙΕΝΕ Ολοκληρώνει τη Μελέτη για τον «Κάθετο Διάδρομο»

Λίγους μήνες αργότερα, τον Μάιο του 2015, το Ινστιτούτο Ενέργειας για τη ΝΑ Ευρώπη (ΙΕΝΕ) ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της τελευταίας του μελέτης με τίτλο «Ο Κάθετος Διάδρομος από το Αιγαίο έως τη Βαλτική», η οποία περιγράφει και αναλύει λεπτομερώς την ιδέα ενός «Κάθετου Διαδρόμου» για τη μεταφορά φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, όπως αυτή παρουσιάστηκε και συμφωνήθηκε για πρώτη φορά σε κοινή δήλωση τον Δεκέμβριο του 2014 από τους Υπουργούς Ενέργειας της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.

Ελλάδα, Βουλγαρία και Ρουμανία συμφωνούν για την κατασκευή «Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου»

Ένας μήνα μετά (Απρίλιος 2015) οι υπουργοί Ενέργειας της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας συμφώνησαν για την κατασκευή ενός δικτύου διασύνδεσης φυσικού αερίου, το οποίο προγραμματίστηκε να ξεκινήσει τον Μάρτιο του 2016 και να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2018. 

Σύμφωνα με την υπουργό Ενέργειας της Βουλγαρίας, Τεμενούζκα Πέτκοβα, οι συνομιλίες των τριών Υπουργών επικεντρώθηκαν στην προοπτική κατασκευή του λεγόμενου «Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου», που θα συνδέει τα δίκτυα φυσικού αερίου των τριών κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στη Σόφια και η Πέτκοβα φιλοξένησε τον Έλληνα ομόλογό της, Παναγιώτη Λαφαζάνη, και τον Ρουμάνο Υφυπουργό Ενέργειας, Μιχάι Αλμπουλέσκου, καθώς και στελέχη της διοίκησης των ελληνικών, ρουμανικών και βουλγαρικών φορέων που συμμετέχουν στο έργο.

Το μνημόνιο συνεργασίας των TSO

Τον Δεκέμβριο του 2022 υπεγράφη μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) μεταξύ του ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), της Bulgartransgaz (Βουλγαρία), της Transgaz (Ρουμανία), της FGSZ (Ουγγαρία), της ICGB (Βουλγαρία) και της Gastrade (Ελλάδα) με σκοπό την αμοιβαία συνεργασία τους για την υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου, ο οποίος θα επιτρέψει αμφίδρομες ροές φυσικού αερίου από Βορρά προς Νότο και από Νότο προς Βορρά.

Η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 22ης Παγκόσμιας  Συνόδου Κορυφής για το ΥΦΑ, που διοργανώθηκε στην Αθήνα από τον ΔΕΣΦΑ, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, από τις 29 Νοεμβρίου έως τις 2 Δεκεμβρίου 2022.

Με την υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας, οι εταιρείες επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους – τόσο από κοινού όσο και ατομικά – για την ανάπτυξη των απαραίτητων έργων για την υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου.  Σημειώνεται ότι η συμφωνία βασίζεται στο Μνημόνιο Συνεργασίας/Κοινή Δήλωση που υπέγραψαν οι Υπουργοί Ενέργειας της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας για την ανάπτυξη του «Κάθετου Διαδρόμου» φυσικού αερίου στη συνεδρίαση της CESEC που πραγματοποιήθηκε στη Βουδαπέστη στις 8 Σεπτεμβρίου  2016.

Ενισχύοντας τη συνεργασία

Ένα σημαντικό βήμα προς την ασφάλεια εφοδιασμού για την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, τη Μολδαβία και την Ουκρανία έκαναν την Παρασκευή 19 Ιανουαρίου 2024 οι Διαχειριστές Υποδομών Φυσικού Αερίου που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία Κάθετου Διαδρόμου, με την υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας (MoU) για την ένταξη της Σλοβακίας (EUStream), της Μολδαβίας (Vestmoldtransgaz) και της Ουκρανίας (GTSOU) στην πρωτοβουλία. Το Μνημόνιο Συνεργασίας υπογράφηκε στο περιθώριο της Υπουργικής Συνάντησης της Ομάδας Υψηλού Επιπέδου για την Ενεργειακή Συνδεσιμότητα της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης (CESEC) που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα.

Τα εγκαίνια στην Κρέσνα

Τον περασμένο Μάιο ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου επισκέφθηκε την Κρέσνα της Βουλγαρίας, προσκεκλημένος του υπουργού Ενέργειας της γειτονικής χώρας, κ. Ζέκο Στάνκοφ. 

Οι δύο Υπουργοί, από κοινού με τον Πρωθυπουργό της Βουλγαρίας κ. Ρόσεν Ζελιάσκοφ και τον Υπουργό Εξωτερικών της Ουγγαρίας κ. Πέτερ Σιγιάρτο εγκαινίασαν την κατασκευή μεγάλης διακλάδωσης του βουλγαρικού δικτύου μεταφοράς φυσικού αερίου, στο πλαίσιο του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου (Vertical Corridor). 

Το κομβικό αυτό έργο, που αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του πρώτου τριμήνου του 2026, συνδέεται με την επέκταση της δυναμικότητας από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία (με σημείο διασύνδεσης το Σιδηρόκαστρο) και από τη Βουλγαρία προς τη Ρουμανία (με σημείο διασύνδεσης την Kresna) ως βασικό τμήμα του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, καθώς και με την υλοποίηση των στόχων για τη διαφοροποίηση και τη βελτίωση της ασφάλειας εφοδιασμού.

Πώς αναβαθμίζεται ο Κάθετος Διάδρομος

Ζωτικό στοιχείο του Διαδρόμου είναι ο άξονας Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, με το παζλ να συμπληρώνουν άλλοι δύο κλάδοι, ο δυτικός (Ρουμανία, Ουγγαρία, Σλοβακία) και ο ανατολικός (Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία). Στη σχετική πρωτοβουλία συμμετέχουν οι Διαχειριστές των επτά αντίστοιχων χωρών (μεταξύ των οποίων και ο ΔΕΣΦΑ), η Gastrade (φορέας λειτουργίας και διαχείρισης του FSRU Αλεξανδρούπολης) και η κοινοπραξία ICGB που διαχειρίζεται τον Διασυνδετήριο Αγωγό Ελλάδας-Βουλγαρίας (IGB).

Στο πλαίσιο αυτό, η εταιρεία ATLANTIC – SEE LNG TRADE A.E., στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει μέσω της θυγατρικής του Aktor Energy Μονοπρόσωπη Α.Ε. με ποσοστό 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, υπέγραψε μακροχρόνια συμφωνία αγοραπωλησίας (SPA) με την αμερικανική εταιρεία Venture Global Inc. για την προμήθεια σημαντικών ποσοτήτων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ανοιξε ο δρόμος για Route 2 και Route 3

Μετά τις τελευταίες εξελίξεις  το σχέδιο του Κάθετου Διαδρόμου προχωρά προς τα επόμενα βήματα, με τους εμπλεκόμενους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), Bulgartransgaz EAD (Βουλγαρία), Transgaz SA (Ρουμανία), Vestmoldtransgaz SRL (Μολδαβία) και Gas TSO (Ουκρανία), μαζί με τον ICGB AD, τον ανεξάρτητο διαχειριστή του Διασυνδετήριου Αγωγού Ελλάδας-Βουλγαρίας να υπογράφουν στο πλαίσιο της υπουργικής διάσκεψης P-TEC, κοινή επιστολή προς τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας, ζητώντας έγκριση για την έναρξη δύο νέων διασυνοριακών προϊόντων δυναμικότητας – το Route 2 και το Route 3.

Προς αυτή την κατεύθυνση, για να τονωθεί το ενδιαφέρον συμμετοχής στις νέες δημοπρασίες δέσμευσης χωρητικότητας, ο Διαχειριστής ICGB, σε συνεργασία με τους υπόλοιπους διαχειριστές των παραπάνω χωρών, θέτει σε εφαρμογή δύο νέα διασυνοριακά προϊόντα δυναμικότητας: τη Διαδρομή 2 και τη Διαδρομή 3.

Η Διαδρομή 2 και η Διαδρομή 3 βασίζονται στο ήδη ανακοινωμένο δεσμευμένο προϊόν δυναμικότητας της Διαδρομής 1 (Route 1).  Το προϊόν Route 2 ξεκινά από το σημείο διασύνδεσης Αμφιτρίτη στο δίκτυο του ΔΕΣΦΑ, διασχίζει τον διασυνδετήριο αγωγό Ελλάδας–Βουλγαρίας (ICGB) και συνεχίζει μέσω του Διαδρόμου Trans-Balkan ενώ το Route 3 ξεκινά από το σημείο διασύνδεσης του ICGB με τον TAP και ακολουθεί την ίδια διαδρομή. Στόχος είναι η ρυθμιστική έγκριση έως τον Απρίλιο του 2026 και η τεχνική πλήρης ετοιμότητα του συστήματος έως το τέλος του 2027.