Ευνοϊκές οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις για τη βιομηχανία - Στρέβλωση η απουσία hedging και το κόστος εξισορρόπησης

Η επιλογή των κατάλληλων μέτρων στήριξης της βιομηχανίας είναι εύλογο να απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση, καθώς τα δεδομένα είναι πολυεπίπεδα:     

1. Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις στην Ελλάδα έχουν καθοριστεί ώστε να ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Ενδεικτικά, οι χρεώσεις δικτύου τροποποιήθηκαν το 2020 ώστε να είναι πιο ευνοϊκές για τους βιομηχανικούς καταναλωτές, με έμφαση στην ισχύ αντί της κατανάλωσης. Και αυτή η προσέγγιση αντανακλάται στις συγκριτικές αξιολογήσεις με άλλες χώρες, αν εστιάσουμε στο συνολικό ενεργειακό κόστος, συμπεριλαμβανομένων όλων των χρεώσεων και φόρων.

2. Καθώς η Ιταλία αποτελεί σημείο αναφοράς στον δημόσιο διάλογο, αξίζει να επισημανθεί ότι για μια βιομηχανία μικρής κλίμακας, με ετήσια κατανάλωση 0.5-2 GWh, το συνολικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα ήταν χαμηλότερο από την Ιταλία κατά 33% στο 1^ο εξάμηνο του 2024, κατά 20% στο 2^ο εξάμηνο του 2024, και κατά 22% στο 1^ο εξάμηνο του 2025.

3. Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι και στις δύο περιπτώσεις, το ενεργειακό κόστος εκτινάχθηκε μέσα σε μια πενταετία, με την άνοδο να ανέρχεται στο 57% κατά μέσο όρο, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η υπέρογκη αύξηση είναι το ουσιαστικό πρόβλημα, που διαβρώνει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

4. Αντίστοιχα, για ετήσιες καταναλώσεις από 2 έως 20 GWh, το συνολικό ενεργειακό κόστος στην Ελλάδα ήταν χαμηλότερο από την Ιταλία κατά 15% στο 1^ο εξάμηνο του 2025. Για μεγαλύτερες καταναλώσεις, η διαφορά παραμένει αλλά περιορίζεται σε μικρότερα ποσοστά (2-6%).

5. Ας δούμε ένα πιο συγκεκριμένο παράδειγμα, σε απόλυτα μεγέθη. Ένας βιομηχανικός καταναλωτής με ετήσια κατανάλωση 2-20 GWh, αντιμετώπισε συνολικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας (συμπεριλαμβανομένων φόρων και χρεώσεων): 197 €/MWh το πρώτο εξάμηνο του 2024 και 202 €/ΜWh το δεύτερο εξάμηνο, κατά μέσο όρο, στην ΕΕ. Στην Ελλάδα, το κόστος ήταν σημαντικά μικρότερο, καθώς διαμορφώθηκε στα 148 και 197 €/MWh, αντίστοιχα, ενώ στην Ιταλία ανήλθε στα 208 και 225 €/ΜWh.

6. Ποιος είναι όμως ο ελέφαντας στο δωμάτιο, η βασική παράμετρος που συχνά παραγκωνίζεται; Πρόκειται για τη διαχείριση κινδύνου, που συνιστά θεμελιώδη προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς και την μείωση της έκθεσης των καταναλωτών σε ακραίες τιμές. Ιδίως, καθώς οι αγορές  ενέργειας επηρεάζονται από διεθνείς συνθήκες, όπως η γεωπολιτική ρευστότητα, οι αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, και η κλιματική κρίση.

Η απουσία κουλτούρας hedging στην Ελλάδα δεν μπορεί να αντικατασταθεί από επιδοτήσεις ή άλλες θεσμικές παρεμβάσεις.  

Είναι αντιληπτό ότι η εντεινόμενη εμφάνιση μηδενικών τιμών, πλέον και αρνητικών, σε πρωινές και μεσημβρινές ώρες, καθιστά την έκθεση στην χονδρεμπορική τιμή, μια επιλογή δυνητικά ελκυστική, βραχυπρόθεσμα. Αυτό το μοτίβο τιμών, παρά τα υψηλά επίπεδα στις ώρες βραδινών τιμών, φαίνεται να αποτρέπει την βιομηχανία από τη σύναψη μακροπρόθεσμων PPAs. Ωστόσο, μόνο αυτά μπορούν να  διασφαλίσουν σταθερότητα και ορατότητα.

7. Από την άλλη πλευρά, αν η βιομηχανία αποφεύγει να δεσμευτεί με πράσινα διμερή συμβόλαια, που έχουν ευνοϊκούς όρους (π.χ. capture price τα 55 ευρώ/MWh, και με συμμετοχή αιολικών στο μίγμα), αυτό συμβαίνει, σε μεγάλο βαθμό, γιατί το κόστος εξισορρόπησης έχει πλέον εκτιναχθεί. Οι λογαριασμοί προσαυξήσεων έχουν εδραιωθεί στα 20 €/MWh το τελευταίο τρίμηνο.

8. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Το κόστος εξισορρόπησης εξελίσσεται στον πλέον αποσταθεροποιητικό παράγοντα για τη λιανική αγορά, μαζί με τις διορθωτικές εκκαθαρίσεις των προμηθευτών και την εκτίναξη του συντελεστή απωλειών, λόγω ρευματοκλοπών. Συνδυαστικά, αυτοί οι παράγοντες αποτυπώνονται και στο ύψος των ληξιπρόθεσμων οφειλών που ξεπέρασαν τα 2 δις ευρώ.

9. Επιπλέον, οι συνθήκες ανταγωνισμού διαφαίνονται ασύμμετρες. Οι καθετοποιημένοι παραγωγοί μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικά έσοδα από την εξισορρόπηση, και στο βαθμό που τα φορτία τους είναι αντίστοιχα με την παραγωγή τους, αντισταθμίζουν τις χρεώσεις που επωμίζονται ως προμηθευτές. Έχουν επίσης την ευχέρεια να μην μετακυλίσουν πλήρως αυτό το κόστος, καθώς βρίσκουν οικονομική διέξοδο στην άνοδο των βραδινών τιμών, ειδικά όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν (π.χ. εξαγωγικές ανάγκες, χαμηλά υδατικά αποθέματα).

Δημιουργείται συγχρόνως, μια ισχυρή στρέβλωση για τους μη καθετοποιημένους παρόχους, καθώς και τους καταναλωτές. Ιδίως για τη βιομηχανία λόγω της τιμολόγησης της, που είναι πιο άμεσα συνδεδεμένη με το κόστος χονδρεμπορικής, αλλά και εκείνους τους οικιακούς καταναλωτές που το τιμολόγιο τους συνδέεται με τους Λογαριασμούς Προσαυξήσεων, μέσω των διακυμάνσεων της τιμής αναφοράς.

10. Το ρυθμιστικό πλαίσιο μπορεί να δημιουργήσει κάποιες ασφαλιστικές δικλείδες. Είναι αξιοσημείωτο, ότι σε άλλες αγορές έχουν εφαρμοστεί ρυθμιστικά κίνητρα και στους Διαχειριστές Συστήματος, προκειμένου να οριοθετηθεί το κόστος εξισορρόπησης. Υπενθυμίζεται ότι μηχανισμός κινήτρων / αντικινήτρων είχε θεσπιστεί και για τον περιορισμό των ρευματοκλοπών, χωρίς όμως να εφαρμοστεί στην πράξη.

11. Το νέο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την καθαρή βιομηχανία (CISAF) επιτρέπει μια επιδότηση περί του 25% επί της χονδρεμπορικής τιμής, χωρίς να απαιτεί πολυετείς διαπραγματεύσεις. Δημιουργεί έτσι, μια ασφαλή προσέγγιση στήριξης. Ειδικά, αν προσαρμοστούν οι όροι των πράσινων επενδύσεων που προβλέπει το CISAF, ώστε να ενσωματώσουν τις ανάγκες για αποθήκευση και τα δεδομένα των ελληνικών δικτύων, και αν διευρυνθεί η περίμετρος των επιχειρήσεων, με κατάλληλη τεκμηρίωση. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και άλλες εναλλακτικές, με ευρύτερη εμβέλεια, και κρίσιμο ζητούμενο την ταχύτητα έγκρισης και υλοποίησης.   

12. Πέρα όμως από τα μέτρα στήριξης για το ενεργειακό κόστος, αξίζει να τονιστεί ότι βρίσκεται σε εφαρμογή μια συντονισμένη δέσμη μέτρων για την ουσιαστική ενίσχυση της βιομηχανίας. Εκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα πολιτικών, που περιλαμβάνουν τα νέα καθεστώτα του αναπτυξιακού νόμου, την πρόσθετη ευελιξία με χορήγηση φοροαπαλλαγών και ταχύτερων αποσβέσεων, την ανάπτυξη οργανωμένων βιομηχανικών πάρκων, τα προγράμματα ενεργειακής εξοικονόμησης και ψηφιακού μετασχηματισμού.

Σε αυτές τις πολιτικές, προστίθενται τα εστιασμένα κίνητρα καινοτομίας,  η νέα στρατηγική για την εξωστρέφεια και τις δεξιότητες, η ενίσχυση των κέντρων logistics και των υποδομών, και η εφαρμογή λύσεων σε σύνθετα χωροταξικά ζητήματα δεκαετιών.

Στο δυναμικό αυτό περιβάλλον, παρά τις διεθνείς προκλήσεις που δοκιμάζουν την ανταγωνιστικότητα, αναδύονται για την ελληνική βιομηχανία, σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης, καινοτομίας και εξωστρέφειας.   

---------------------------

Η κ. Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας.