Πρωτογενής και τελική κατανάλωση ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Oι πρωτιές της Ελλάδας

Κατά 3,8% μειώθηκε η κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας (PEC) της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τους τελικούς χρήστες το 2023 σε σύγκριση με το 2022 και η κατανάλωση τελικής ενέργειας (FEC) μειώθηκε κατά 0,6%. 

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) αν και αυτή η πρόοδος είναι μια βελτίωση σε σύγκριση με τις ιστορικές τάσεις στην ενεργειακή απόδοση, παραμένουν σημαντικές για την επίτευξη των στόχων ενεργειακής απόδοσης του 2030, οι οποίοι αναθεωρήθηκαν προς τα κάτω το 2023. 

Για την PEC, ο ρυθμός μείωσης που παρατηρήθηκε τα τελευταία δύο χρόνια θα πρέπει να παραμείνει έως το 2030 για την επίτευξη των στόχων. Η FEC θα απαιτούσε ταχύτερη μείωση από ό,τι τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας απίθανη την επίτευξη του στόχου της ΕΕ χωρίς πρόσθετη και αποφασιστική δράση.

Όπως αναφέρει στην έκθεσή του ο ΠΟΕ η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας συνήθως οδηγεί σε περιορισμό των περιβαλλοντικών πιέσεων που σχετίζονται με την παραγωγή και την κατανάλωση ενέργειας. Υποστηρίζει την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα GHG , μειώνει τις εκπομπές ατμοσφαιρικών ρύπων με τα σχετικά οφέλη για την υγεία, ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια και μειώνει την ενεργειακή εξάρτηση από τις εισαγωγές. Η ΕΕ ενέκρινε πρόσφατα την αναδιατυπωμένη  οδηγία για την ενεργειακή απόδοση.  Θέτει δεσμευτικό στόχο 992,5 εκατομμυρίων τόνων ισοδυνάμου πετρελαίου (Mtoe) για την το PEC και ενδεικτικό στόχο 763 Mtoe για την FEC που πρέπει να επιτευχθεί έως το 2030. Η PEC αντιπροσωπεύει τη συνολική ζήτηση ενέργειας σε μια χώρα, συμπεριλαμβανομένων των απωλειών. Η FEC αντιπροσωπεύει την ενέργεια που χρησιμοποιείται από τους τελικούς καταναλωτές.

Τα επίπεδα πρωτογενούς κατανάλωσης

Τα επίπεδα PEC σε όλη την ΕΕ το 2023 ήταν 1210 Mtoe, ενώ τα επίπεδα FEC σε όλη την ΕΕ ήταν 940 Mtoe. Αυτό αντιπροσωπεύει μείωση 3,8% και 0,6% αντίστοιχα σε σύγκριση με το 2022. Παρά το γεγονός ότι οι τιμές της ενέργειας μειώθηκαν από την κορύφωσή τους το 2022, οι τιμές του 2023 παρέμειναν υψηλές, γεγονός που αναδείχθηκε σε οικονομικό κίνητρο για μείωση της κατανάλωσης ενέργειας.

Οι πολιτικές για την αντιμετώπιση μέτρων ενεργειακής απόδοσης και τη μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα, καθώς και οι ήπιες χειμερινές συνθήκες, συμβάλλουν επίσης σε μειώσεις τόσο της PEC όσο και της FEC. 

Η ΕΕ έλαβε ενεργά μέτρα για την εξοικονόμηση ενέργειας, όπως ο κανονισμός του Συμβουλίου για συντονισμένα μέτρα μείωσης της ζήτησης για φυσικό αέριο, όπου τα κράτη μέλη συμφώνησαν να μειώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά 15% σε σύγκριση με τη μέση κατανάλωση τα τελευταία πέντε χρόνια. Αυτό οδήγησε συλλογικά σε σημαντικές μειώσεις στην κατανάλωση ενέργειας από τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά.

vlist

Σημαντικές μειώσεις

Η πλήρης σειρά εξελίξεων δείχνει ότι οι συνολικές μειώσεις από το 2005 στην ενεργειακή απόδοση στην Ευρώπη ήταν πιο έντονες για την PEC (-19%) από ό,τι για τη FEC (-10%). Η αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων και της πυρηνικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας συνήθως μειώνει την πρωτογενή κατανάλωση χωρίς να επηρεάζει την τελική

Διάφοροι άλλοι παράγοντες συνέβαλαν στη μείωση της ζήτησης ενέργειας, όπως μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, βελτιώσεις στον ενεργειακό μετασχηματισμό, διαρθρωτικές αλλαγές προς λιγότερο ενεργοβόρες βιομηχανίες και ολοένα θερμότερους χειμώνες. 

Σε σύγκριση με τις μέσες ετήσιες μειώσεις των τελευταίων 10 ετών, η επίτευξη των πιο φιλόδοξων στόχων θα απαιτούσε πιο ισχυρά μέτρα έως το 2030.

Μακριά από τους στόχους

 Με βάση την ιστορική τάση, η ΕΕ δεν βρίσκεται ακόμη σε καλό δρόμο για την επίτευξη των στόχων του 2030 για την κατανάλωση ενέργειας. Ωστόσο, τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν δύο συνεχόμενα χρόνια ελπιδοφόρων μειώσεων στην PEC. Αυτό θα πρέπει να διατηρηθεί μέχρι το τέλος της δεκαετίας για να επιτευχθεί ο στόχος. Για την επίτευξη του στόχου της τελικής κατανάλωσης, απαιτείται πολύ πιο γρήγορος ρυθμός μείωσης από αυτόν που επικρατεί τα τελευταία χρόνια.

Οι πρωτιές της Ελλάδας

Σύμφωνα με τον ΠΟΕ είκοσι πέντε κράτη μέλη μείωσαν την πρωτογενή κατανάλωση μεταξύ 2005 και 2023, με την Ελλάδα να καταγράφει την υψηλότερη επίδοση, ακολουθούμενη από την Ιταλία και τη Γερμανία. Η PEC το 2023 για την Κύπρο παρέμεινε ελαφρώς πάνω από το επίπεδο του 2005 (+1,14%), ενώ η Πολωνία παρουσίασε μια πιο εμφανή αύξηση του (+5,74%). Η σημαντική μείωση της κατανάλωσης άνθρακα στην Πολωνία υπεραντισταθμίστηκε από την αύξηση της κατανάλωσης αερίου και υγρών καυσίμων.

Στο ίδιο χρονικό πλαίσιο είκοσι τρία κράτη μέλη μείωσαν την τελική του κατανάλωση στο ίδιο χρονικό πλαίσιο. Η Ελλάδα παρουσίασε και πάλι τη μεγαλύτερη μείωση σε αυτή την κατηγορία, ακολουθούμενη από την Ολλανδία και το Λουξεμβούργο. Τέσσερα κράτη μέλη σημείωσαν αύξηση του FEC τους, με το υψηλότερο να είναι η Μάλτα με 46,08%.

Δεκαοκτώ κράτη μέλη μείωσαν την PEC τους μεταξύ 2022 και 2023, με τη Βουλγαρία και την Εσθονία να έχουν τις μεγαλύτερες σχετικές μειώσεις 13,98% και 13,53% αντίστοιχα. Από τα εννέα κράτη μέλη των οποίων  η PEC αυξήθηκε, η Γαλλία προηγείται με 3,30%. Δεκαεννέα κράτη μέλη μείωσαν την τελική τους κατανάλωση μεταξύ 2022 και 2023, με τη Σλοβενία ​​και την Αυστρία να έχουν σημειώσει τη μεγαλύτερη πτώση με 4,14% και 3,85% αντίστοιχα. Από τα οκτώ κράτη μέλη των οποίων η FEC αυξήθηκε, η Τσεχία και η Πορτογαλία ήταν στην κορυφή του διαγράμματος με 2,94% και 2,47% αντίστοιχα.