Πρόταση ΥΠΕΝ στις Βρυξέλλες για ριζικές αλλαγές στο target model - Άλλη προημερήσια αγορά για ΑΠΕ και άλλη για θερμικές μονάδες

Πρόταση για ριζικές αλλαγές στη λειτουργία της προημερήσιας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, από την οποία προκύπτει ως γνωστόν σήμερα η Τιμή Εκκαθάρισης Αγοράς (η λεγόμενη και Οριακή Τιμή Συστήματος), έχει καταθέσει επισήμως στα ευρωπαϊκά όργανα η χώρα μας.

Σύμφωνα με πληροφορίες του energypress, η πρόταση παρουσιάστηκε από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κ. Σκρέκα κατά το πρόσφατο έκτακτο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας που έγινε στις 26 Ιουλίου και περιλαμβάνεται πλέον στα ντοκουμέντα του Συμβουλίου.

Βασική αρχή της ελληνικής πρότασης, η οποία δεν αφορά απλώς την εγχώρια αγορά, αλλά τη συνολική αρχιτεκτονική του target model σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι η εξής:

Η σημερινή DAM (Αγορά Επόμενης Ημέρας) παύει να λειτουργεί ενιαία και σπάει σε δύο μέρη. Στο πρώτο συμμετέχουν οι μονάδες ΑΠΕ, τα υδροηλεκτρικά και τα πυρηνικά όπου οι επενδυτές δηλώνουν μόνον πρόβλεψη όγκου παραγωγής και αποζημιώνονται με βάση διμερή συμβόλαια (ιδιωτικά ή δημόσια), ασχέτως της προημερήσιας αγοράς.

Στο δεύτερο μέρος συμμετέχουν οι μονάδες φυσικού αερίου και άνθρακα, οι οποίες καλύπτουν τις εναπομείνασες ανάγκες και υποβάλουν οικονομικές προσφορές και προσφορές όγκου με βάση τους ίδιους κανόνες όπως σήμερα.

Με τη διαδικασία αυτή οι προμηθευτές και οι καταναλωτές πληρώνουν το καταμερισμένο σύνολο της αποζημίωσης των δύο παραπάνω επιμέρους αγορών, το οποίο όμως είναι πολύ χαμηλότερο σε σχέση με τον τωρινό σχεδιασμό της αγοράς.

Η ελληνική πρόταση, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, έγινε ήδη αντικείμενο μιας πρώτης συζήτησης σε επίπεδο υπουργών Ενέργειας. Δεδομένου ότι η Κομισιόν έχει αναλάβει μέχρι το Σεπτέμβριο να καταθέσει εναλλακτικές προτάσεις για τη λειτουργία του target model (όπως άλλωστε έχει δηλώσει η ίδια η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν), εκτιμάται ότι η συζήτηση θα ενταθεί το επόμενο διάστημα.

Τι προβλέπει αναλυτικά το ελληνικό σχέδιο

Βάσει της ελληνικής πρότασης, υπάρχουν δύο βασικά οικονομικά αξιώματα:

α) Η αποζημίωση με βάση τα CfD είναι το κατάλληλο εργαλείο για τις επενδύσεις σε ΑΠΕ, πυρηνικά και υδροηλεκτρικά και για να μεταφέρει τα οφέλη στους καταναλωτές.

β) Η αποζημίωση που θα αντανακλά στη σπανιότητα και το οριακό κόστος είναι κατάλληλη για πηγές που θα εξισορροπούν το σύστημα, θα παρέχουν βοηθητικές υπηρεσίες και θα καλύπτουν μη διαθεσιμότητα των ΑΠΕ.

Ο νέος σχεδιασμός θα πρέπει να βασίζεται στις ακόλουθες αρχές:

- ΑΠΕ, πυρηνικά και υδροηλεκτρικά υποβάλουν προσφορές με βάση τους όγκους στην προημερήσια αγορά και όχι οικονομικές προσφορές. Αυτές αντανακλούν τις καλύτερες προβλέψεις για την επόμενη ημέρα. Μέσω αυτών, λαμβάνουν την ευθύνη για την λειτουργία τους και υπόκεινται σε κόστη απόκλισης και μπορούν να συμμετέχουν στην ενδοημερήσια και την αγορά εξισορρόπησης.

- Για τις προσφορές με βάση τους όγκους, οι πηγές αυτές αποζημιώνονται με βάση τα CfD που έχουν συναφθεί με τρίτους στον ιδιωτικό τομέα, ασχέτως της προημερήσιας αγοράς.

- Σε περίπτωση που οι πηγές αυτές δηλώσουν μη κάλυψη από τέτοια συμβόλαια, μπορούν να συμμετέχουν σε ένα μη υποχρεωτικό pool καθαρής ενέργειας που λειτουργεί ένας δημόσιος φορέας και λειτουργεί ως ενιαίος αγοραστής και πωλητής προς καταναλωτές.

- Οι προσφορές με βάση τους όγκους μπορούν να αφορούν και ΦΟΣΕ αποθήκευσης ή/και ΑΠΕ.

- Ο λειτουργός της αγοράς εξετάζει τις προσφορές όγκου και μπορεί να δεχτεί ή να περικόψει τους όγκους.

- Στο επόμενο βήμα, η προημερήσια αγορά εξετάζει τους όγκους και τους αφαιρεί από τις δηλώσεις φορτίου. Τα υπόλοιπα φορτία είναι που πρέπει να καλύψουν οι υπόλοιπες πηγές, όπως το αέριο. Τότε, οι πηγές αυτές υποβάλουν οικονομικές προσφορές και προσφορές όγκου με βάση τους ίδιους κανόνες όπως σήμερα.

- Οι καταναλωτές πληρώνουν τις τιμές αγοράς για την ενέργεια του αερίου και επίσης μπορούν να αγοράσουν από το πράσινο pool. Επίσης, έχουν υποχρεώσεις στο πλαίσιο των CfD που ολοκληρώνονται ξεχωριστά.

- Τα παραπάνω σημεία περιγράφουν μια προημερήσια αγορά σε δύο στάδια: Το πρώτο αφορά την αποδοχή και ενσωμάτωση των πηγών που λειτουργούν όταν είναι διαθέσιμες. Το δεύτερο κάνει την εκκαθάριση για το υπόλοιπο φορτίο με βάση τις προσφορές των υπολοίπων πηγών.

- Η ενδοημερήσια και η αγορά εξισορρόπησης παραμένουν ίδιες.

- Αν και οι συμμετέχοντες υποβάλουν προσφορές στις δύο αυτές ζώνες, η DAM σε δύο στάδια λειτουργεί άμεσα στο επίπεδο των διασυνδεδεμένων αγορών. Η εκκαθάριση του δεύτερου σταδίου λαμβάνει υπόψη τους περιορισμούς στις διασυνδέσεις. Έτσι, ο αλγόριθμος μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές τιμές στο δεύτερο στάδιο σε περίπτωση συμφόρησης.

- Προφανώς, οι προμηθευτές και οι καταναλωτές πληρώνουν το καταμερισμένο σύνολο της αποζημίωσης των δύο παραπάνω επιμέρους αγορών. 

- Έτσι, αν το πρώτο στάδιο της προημερήσιας αγοράς ανταποκρίνεται, όπως σήμερα, στα 2/3 της κατανάλωσης και έχει μέσο κόστος 80 ευρώ/MWh και το δεύτερο στάδιο εκκαθαρίζεται στα 250 ευρώ/MWh αντανακλώντας το κόστος αερίου, τότε ο καταναλωτής θα πληρώσει 137 ευρώ/MWh, δηλαδή 45% χαμηλότερα σε σχέση με τον τωρινό σχεδιασμό της αγοράς.

Γιατί πρέπει να αλλάξει το μοντέλο

Όπως αναφέρει σχετικά ΥΠΕΝ:

Η τωρινή δραματική άνοδος των τιμών ηλεκτρισμού απέδειξε την ανεπάρκεια του υφιστάμενου σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρισμού που βασίζεται κυρίως στο οριακό κόστος της πιο ακριβής μονάδας, που είναι σήμερα το φυσικό αέριο. Ο σχεδιασμός υιοθετήθηκε για να ενισχύσει την ανάπτυξη των ΑΠΕ όταν βρίσκονταν σε αρχικό στάδιο. Πλέον, όμως, η ενεργειακή κρίση ανέδειξε την ανάγκη αποσύνδεσης των τιμών ηλεκτρισμού από τις αντίστοιχες του αερίου και για υιοθέτηση ενός μοντέλου αγοράς που διαφοροποιεί μεταξύ πηγών που λειτουργούν όταν είναι διαθέσιμες και άλλων πηγών με βάση τη συμβολή τους στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε τιμές ρεύματος κατά 50% μειωμένες, καθώς οι πηγές όπως το φυσικό αέριο έχουν μόλις μερίδιο 30% στο μείγμα ηλεκτρισμού, το οποίο θα συνεχίσει να μειώνεται καθώς επιταχύνεται η ενεργειακή μετάβαση.

Η ηλεκτροπαραγωγή με αέριο στην Ε.Ε. είναι λιγότερο από το 20% του συνόλου, όμως το αέριο αποτελεί την τεχνολογία που θέτει την οριακή τιμή. Στα 2/3 των περιπτώσεων, η χονδρική τιμή αντανακλά το κόστος του αερίου. Για παράδειγμα, για μια τιμή αερίου στα 100 ευρώ και ρύπων 80 ευρώ, η τιμή χονδρικής ρεύματος είναι 220 ευρώ.

Όμως, το πραγματικό μέσο κόστος του ηλεκτρισμού είναι σημαντικά χαμηλότερο. Τα πυρηνικά, οι ΑΠΕ και τα υδροηλεκτρικά παράγουν σχεδόν τα 2/3 του ηλεκτρισμού στην Ε.Ε. και έχουν κόστος κάτω από 100 ευρώ. Κάθε έσοδο πάνω από αυτό το συνολικό τους κόστος αποτελεί επιπλέον κέρδος το οποίο δεν θα είχε αποδοθεί σε μια αγορά με ορθή λειτουργία. Με άλλα λόγια, το μέσο κόστος της ηλεκτροπαραγωγής είναι συστηματικά 50-60% κάτω από το οριακό κόστος. 

Κατ΄ επέκταση, η αποζημίωση όλων των πηγών με βάση την τιμή αερίου συνιστά ένα πρόσθετο κόστος για τους καταναλωτές και μια μη αποδοτική αγορά.