Έτος υλοποίησης, αποφασιστικότητας και ανακατατάξεων - Καταλύτης το ρυθμιστικό πλαίσιο

Η εκτενής δέσμη μεταρρυθμίσεων που υλοποιήθηκαν στον ενεργειακό τομέα τα τελευταία χρόνια και συνεχίζονται με εντατικούς ρυθμούς, διέπεται σταθερά από 4 βασικούς στόχους: την ενίσχυση του ανταγωνισμού, την εναρμόνιση αγορών και υποδομών με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, τη μετάβαση προς την απανθρακοποίηση και την ενεργειακή ασφάλεια. Κοινό ζητούμενο είναι η δημιουργία επιλογών και προστιθέμενης αξίας για τους καταναλωτές, σε μια συγκροτημένη κατεύθυνση, συμβατή με τους περιβαλλοντικούς στόχους, και άρρηκτα συνυφασμένη με την ενίσχυση της οικονομίας και της γεωπολιτικής θέσης της χώρας μας. Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής απαιτεί τεκτονικές αλλαγές και ιδίως, μια νέα προσέγγιση όλων μας, ως πολίτες και φορείς, μακριά από παρωχημένες και αποσπασματικές λύσεις, δαιδαλώδη γραφειοκρατία και εφησυχασμό.  

Το 2020 θα αποτελέσει ένα έτος ορόσημο, καθώς θα αναδείξει ένα φάσμα προκλήσεων αλλά και λύσεων, σε ένα σύνθετο αλλά και συναρπαστικό, ενεργειακό τοπίο. Ένα νέο υπόβαθρο έχει πλέον εδραιωθεί με την οριστικοποίηση του ΕΣΕΚ, με σαφείς και συνεκτικούς στόχους για την εξέλιξη του ενεργειακού μίγματος την επόμενη δεκαετία, αλλά και τον επανακαθορισμό κρίσιμων τομέων, όπως οι μεταφορές και η καινοτομία. Στη νέα αυτή βάση, εντός του 2020 θα μετεξελιχθεί ο σχεδιασμός και η δομή των αγορών ενέργειας, θα διεξαχθούν κρίσιμες ιδιωτικοποιήσεις, θα τεθούν σε λειτουργία ή θα εξελιχθούν σε βαθμό ωριμότητας, σημαντικά έργα υποδομών (όπως ο αγωγός TAP, ο IGB, το FSRU Αλεξανδρούπολης, και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις Κρήτης Πελοποννήσου και Κρήτης Αττικής), θα διενεργηθεί ο διαγωνισμός για την υπόγεια αποθήκη της Καβάλας, και θα υλοποιηθεί μια δέσμη μέτρων που θα εδραιώσει την ενεργειακή ασφάλεια της Κρήτης. 

Οι εταιρικοί μετασχηματισμοί που θα συντελεστούν το 2020 και οι επενδυτικές αποφάσεις που θα ληφθούν είναι καταλυτικής σημασίας για την επίτευξη της ενεργειακής μετάβασης, με ανταγωνιστικούς όρους και ελαχιστοποίηση κόστους, κατά την επόμενη δεκαετία. Αναμφίβολα, το ρυθμιστικό πλαίσιο θα αποτελέσει καταλύτη των εξελίξεων, δίνοντας ένας σαφές στίγμα για ένα φάσμα κομβικών θεμάτων, όπως η αδειοδoτική διαδικασία, το διάδοχο σχήμα στήριξης των ΑΠΕ, το πλαίσιο αποθήκευσης, οι παράμετροι των νέων αγορών του target model και το πλαίσιο για την ενδελεχή εποπτεία τους, η εύληπτη παρουσίαση και αξιόπιστη σύγκριση των ενεργειακών προϊόντων, ο βαθμός  κοινωνικοποίησης κρίσιμων υποδομών, η ομαλή ενσωμάτωση του κόστους εμβληματικών έργων στις χρεώσεις δικτύων, και η περιφερειακή συνεργασία για την αποτροπή και διαχείριση κρίσεων.  

1. Η εφαρμογή του target model

Η λειτουργία διακριτών αγορών και η εισαγωγή νέων προϊόντων (όπως προθεσμιακά με χρηματικό διακονισμό αρχικά, και προαίρεση φυσικής παράδοσης στη συνέχεια) θα επιτρέψει στους συμμετέχοντες να αναπροσαρμόζουν τις θέσεις τους σε διαδοχικές χρονικές κλίμακες και να διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά την έκθεσή τους στις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.  Στις διακριτές αγορές, θα αποκαλύπτεται η αξία επιμέρους υπηρεσιών (ευελιξίας και εξισορρόπησης) και θα αναδειχθεί η αξία του aggregation (σωρευτική εκπροσώπηση) και της απόκρισης ζήτησης. Πέρα από τα κανονιστικά κείμενα που έχουν εγκριθεί ή τεθεί σε διαβούλευση, κρίσιμες είναι και οι τεχνικές μεθοδολογίες που αφορούν επιμέρους παραμέτρους. Ενδεικτικά, το ανώτατο ποσοστό προθεσμιακών συναλλαγών είναι καθοριστικής σημασίας για τη ρευστότητα στην προημερήσια αγορά, ενώ οι χρεώσεις που θα εφαρμοστούν για τα γενικά εκκαθαριστικά μέλη είναι κρίσιμες για τον ρόλο του τραπεζικού τομέα στην εκκαθάριση των συναλλαγών.  Παράλληλα, θα αναπτυχθεί ένα διεξοδικό πλαίσιο εποπτείας για τον εντοπισμό και την αποτροπή συμπεριφορών χειραγώγησης.

Επιπρόσθετα, η απολιγνιτοποίηση δημιουργεί νέα δεδομένα, που υποδεικνύουν ενδεχομένως την ταχύτερη μετάβαση στην υποβολή προσφορών χαρτοφυλακίου στις βραχυπρόθεσμες αγορές. Είναι ενδεικτικό ότι στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ενέργειας προστέθηκε πρόσφατα ενός τύπος προσφορών που αντανακλά τους κύκλους αποθήκευσης στις μπαταρίες καθώς και προϊόντα ευελιξίας, που διατίθενται σε τοπική κλίμακα για τη διαχείριση συμφόρησης. Παράλληλα, εντός του 2020 θα εξειδικευτεί το κανονιστικό πλαίσιο για το υπόβαθρο εμπορικών συναλλαγών φυσικού αερίου (gas trading platform), σε συνέχεια των μελετών που εκπονήθηκαν. Αντανακλώντας την ανάπτυξη υποδομών, η λειτουργία της πλατφόρμας, αρχικά με spot διαπραγματεύσεις και στη συνέχεια με παράγωγα, αναμένεται να αποτελέσει από το 2021 τη βάση ενός περιφερειακού κόμβου για το φυσικό αέριο. 

2. Η ΔΕΗ μετασχηματίζεται 

Η δεσπόζουσα εταιρεία, η θέση της οποίας έχει αντανάκλαση σε ολόκληρο τον ενεργειακό τομέα, εμφανίζει μια νέα δυναμική συγκροτημένη προσαρμογής στις προκλήσεις της απανθρακοποίησης αλλά και τα προβλήματα ρευστότητας που αντιμετωπίζει. Τα τιμολόγια της έχουν μεν αυξηθεί αλλά συνάδουν περισσότερο με τα οικονομικά της στοιχεία, περιορίζοντας χρηματοπιστωτικούς κινδύνους. Μια κρίσιμη αλλαγή είναι και η αναθεωρημένη στάση της προς τους στρατηγικούς κακοπληρωτές, η οποία στρέβλωνε τον ανταγωνισμό, αποθαρρύνοντας την αλλαγή προμηθευτή, ενώ παράλληλα προκαλούσε επιβάρυνση στους συνεπείς καταναλωτές. Τα προϊόντα του φυσικού αερίου που προωθεί η ΔΕΗ είναι ανταγωνιστικά, ενώ στον πρόσφατο διαγωνισμό ΑΠΕ, έγινε σαφής ο νέος  προσανατολισμός της εταιρείας προς τις ΑΠΕ. Το πρόγραμμα απολιγνιτοποίησης χρειάζεται προφανώς να αποσαφηνιστεί, σε συνδυασμό με τις ανάγκες επάρκειας του Συστήματος, αλλά η πρακτική «stop-loss» είναι σαφής, περιορίζοντας την έκθεση της δεσπόζουσας εταιρείας στα υψηλά επίπεδα τιμών CO2. Επιπλέον, το μερίδιο της ΔΕΗ στη λιανική αγορά έχει υποχωρήσει κάτω του 70%, γεγονός που δημιουργεί μια πιο ισορροπημένη θέση σχετικά με την παραγωγή της.

3. Αλλαγές στη δομή της αγοράς

Από οικονομικής πλευράς, ο εύλογος προσανατολισμός των εταιρειών της ενέργειας στο νέο τοπίο είναι η καθετοποίηση  (προμήθεια και παραγωγή), η διασπορά χαρτοφυλακίου (φυσικό αέριο, ΑΠΕ, αποθήκευση) και η δραστηριοποίηση σε πολλαπλούς τομείς (cross-commodity integration, add-on services). Η αποθήκευση θα αναδειχθεί σύντομα σε κρίσιμη συνιστώσα και το ρυθμιστικό πλαίσιο που τη διέπει βρίσκεται ήδη σε επεξεργασία. Μεσοπρόθεσμα, καθώς το φυσικό αέριο θα καθορίζει με μεγαλύτερη συχνότητα τις τιμές στη χονδρεμπορική αγορά, σε ώρες βάσης και αιχμής, θα μεταβληθεί η ενδοημερήσια διαφοροποίηση τιμών και ο τύπος διασυνοριακού arbitrage. Παράλληλα, ο βαθμός απόδοσης των μονάδων θα αποτελεί κρίσιμη παράμετρο για τη βιωσιμότητά τους, καθώς μικρές διαφοροποιήσεις θα επηρεάζουν αισθητά την κατανομή τους, δεδομένης και της ραγδαίας αύξησης της παραγωγής από ΑΠΕ.  

Αναφορικά με την αποκλειστική πρόσβαση της δεσπόζουσας εταιρείας στη λιγνιτική παραγωγή, οι υψηλές τιμές CO2 αποτελούν μια κρίσιμη παράμετρο στην αξιολόγηση πιθανών μέτρων συμμόρφωσης. Τα προϊόντα εικονικής ισχύος (VPPs), με κατάλληλη παραμετροποίηση, συνιστούν μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση. Τα αντισταθμιστικά μέτρα που απορρέουν από τη νέα βιομηχανική πολιτική στην Ευρώπη, επιτρέποντας, υπό προϋποθέσεις, την ισχυρότερη αποζημίωση ενεργοβόρων βιομηχανιών για το κόστος CO2, θα μπορούσαν ενδεχομένως να εξισορροπήσουν το κόστος εικονικών προϊόντων λιγνιτικής παραγωγής, ώστε αυτά να ενέχουν οικονομικό νόημα.     

Στον τομέα της εισαγωγής και μεταπώλησης φυσικού αερίου, οι ευνοϊκές τιμές LNG έχουν ήδη ανατρέψει την προηγούμενη δομή της αγοράς, με το μερίδιο της ΔΕΠΑ να υποχωρεί αισθητά, την τιμολόγηση να υιοθετεί ως δείκτη το TTF, και τον σταθμό αποθήκευσης και αεριοποίησης της Ρεβυθούσας να εμφανίζει ρεκόρ εκφορτώσεων. Οι συνθήκες αυτές επανακαθορίζουν τα δεδομένα για τις δημοπρασίες της ΔΕΠΑ (gas release program), ενώ λειτουργούν θετικά για την ομαλότερη διαχείριση του κόστους προμήθειας στην μετά-ΝΟΜΕ εποχή αλλά και την ανάδειξη προϊόντων σταθερής τιμής στο φυσικό αέριο. Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για επανεξέταση του τρόπου δέσμευσης δυναμικότητας στη Ρεβυθούσα για την αντιμετώπιση συνθηκών συμφόρησης με ένα ακόμα πιο διαφανές σχήμα (όπως οι δημοπρασίες). Η έκβαση της ιδιωτικοποίησης της ΔΕΠΑ, οι εξαγορές εταιρειών (ιδίως η συνένωση χαρτοφυλακίων πελατών ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου), και η δραστηριοποίηση σε πρόσθετες υπηρεσίες (aggregation, ηλεκτροκίνηση) θα είναι καθοριστικές για το βαθμό συγκέντρωσης και επιρροής, σε μια αγορά μικρής κλίμακας, με σαφή ωστόσο περιφερειακή διάσταση. 

4. Η λιανική αγορά 

Οι εναλλακτικοί πάροχοι στην ενέργεια υπερβαίνουν πλέον τους 25. Ένα φάσμα ελκυστικών προϊόντων έχει αναπτυχθεί, που περιλαμβάνει συνδυαστικά πακέτα για ρεύμα και φυσικό αέριο, καθώς και συμπληρωματικές υπηρεσίες ή παροχές (όπως εξοικονόμηση ενέργειας, έξυπνες εφαρμογές, συντήρηση λέβητα, ιατρική ασφάλιση, σχήματα επιβράβευσης). Είναι ενδιαφέρον ότι και για την κατασκευή εσωτερικής εγκατάστασης φυσικού αερίου, αναδύονται σχήματα δανειοδότησης και σταδιακής αποπληρωμής μέσω των λογαριασμών. Εντός του 2020, αναμένεται εντονότερη δραστηριοποίηση και σε υπηρεσίες ηλεκτροκίνησης, καθώς έχει υιοθετηθεί το ανταγωνιστικό μοντέλο ανάπτυξης για τις υποδομές φόρτισης, εξειδικεύεται η πολιτική κινήτρων που θα θεσπιστεί, ενώ σύντομα, θα ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο και η ευρωπαϊκή οδηγία για φορτιστές σε νέα ή ριζικά ανακαινιζόμενα κτίρια.   

Φυσικά, υπάρχουν παράμετροι που χρήζουν προσοχής και υπαγορεύουν την πληρέστερη ενημέρωση των καταναλωτών, καθώς μπορεί να μειώσουν αισθητά ή και να εξουδετερώσουν το όφελος από την αλλαγή προμηθευτή. Είναι ενδεικτικό ότι σε αρκετές περιπτώσεις, το εύρος των ρητρών ΟΤΣ που εφαρμόζονται είναι παρωχημένο, με αποτέλεσμα οι ρήτρες να ενεργοποιούνται με μαθηματική βεβαιότητα, προκαλώντας πρόσθετες, κυμαινόμενες χρεώσεις που διογκώνουν την ανταγωνιστική χρέωση. Η δημιουργία κανόνων κατά την εφαρμογή των ρητρών και η λειτουργία ενός αξιόπιστου εργαλείου σύγκρισης από τη ΡΑΕ, χωρίς δηλαδή εμπορική διάσταση, θα ενισχύσουν τη διαφάνεια και τη συγκρισιμότητα εναλλακτικών προϊόντων το 2020.

5. Εξελίξεις στις ΑΠΕ

Εντός του 2020 αναμένεται να δημοπρατηθούν από τη ΡΑΕ άνω των 1100 MW έργων ΑΠΕ, ενώ επιπρόσθετα θα διεξαχθούν διαγωνισμοί για μη ώριμα έργα σε γεωγραφικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης.  Θα πρέπει να τονιστεί η αισθητή υποχώρηση των τιμών στους διαγωνισμούς, όπου το κατώτατο επίπεδο άγγιξε τα 53 €/MWh συγκριτικά με τα όρια 80-90 €/ΜWh, που τέθηκαν προ διετίας, ενώ μεσοσταθμικά, οι τιμές είναι πλέον χαμηλότερες από την Οριακή Τιμή Συστήματος. Εντός του 2020, θα αποσαφηνιστεί η μετεξέλιξη του σχήματος στήριξης, ιδίως ως προς τη συνέχιση των δημοπρασιών και τη μορφή τους (μικτοί ή διακριτοί ανά τεχνολογία) για την επόμενη διετία.  

Επιπρόσθετα, η απλοποίηση και ψηφιοποίηση της αδειοδοτικής διαδικασίας, η θέσπιση της δυνατότητας για απευθείας συμμετοχή των ΑΠΕ στην αγορά και σύναψη διμερών συμβολαίων (PPAs), η κοινοποίηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξατομικευμένων σχημάτων για μεγάλα έργα και η οριστικοποίηση του σχήματος τιμολόγησης των υβριδικών σταθμών, θα ενισχύσουν τη δυναμική για νέες επενδύσεις. Στο επίκεντρο θα βρεθεί και το θεσμικό πλαίσιο των υπεράκτιων αιολικών, η πολυπλοκότητα του οποίου απαιτεί συγκροτημένο σχεδιασμό. Αναφορικά με τον ΕΛΑΠΕ, κρίσιμες συνιστώσες είναι ο χρονισμός των εκταμιεύσεων, ιδίως λόγω των διαφορετικών πηγών εσόδου για έργα με εγγυημένη τιμή και διαφορική προσαύξηση, και η διαχείριση των πηγών εσόδου προς αποφυγή ελλειμμάτων.   

6. Δίκτυα και Χρεώσεις Χρήσης

Το πρόγραμμα ανάπτυξης του ΑΔΜΗΕ, με έμφαση στις διασυνδέσεις των νησιών καθώς και κρίσιμες αναβαθμίσεις και επεκτάσεις στην ηπειρωτική χώρα (όπως στην Πελοπόννησο), αγγίζει τα 4 δις € στην επόμενη δεκαετία. Μια σημαντική πρόκληση είναι η ομαλή ενσωμάτωση των επενδύσεων στις χρεώσεις συστήματος, ώστε το σκέλος της απόδοσης και η απόσβεση να αντισταθμιστούν, κατά το δυνατόν, από τη μείωση των ΥΚΩ που θα επέλθει. Η αποφυγή αναντιστοιχιών και ετεροχρονισμών, είναι μια σύνθετη εξίσωση από ρυθμιστικής πλευράς. Για τη μεγάλη διασύνδεση της Κρήτης, που υπάγεται στα έργα μείζονος σημασίας, έχει ήδη υιοθετηθεί μια ρυθμιστική προσέγγιση κινήτρων, που συναρτά την πρόσθετη απόδοση του έργου με παραμέτρους κόστους και το χρόνο υλοποίησης. Η υπαγωγή του έργου σε εθνικό πλαίσιο πλέον, υπαγορεύει την αποσαφήνιση κάποιων παραμέτρων που αφορούν τον φορέα υλοποίησης και τη διεξαγωγή διαγωνισμού για μετόχους. 

Στην ενεργειακή μετάβαση, όπου η έμφαση είναι στην αποκεντρωμένη παραγωγή και τον ενεργό ρόλο των καταναλωτών, ο ΔΕΔΔΗΕ συνιστά κομβική οντότητα. Τα προβλήματα υποστελέχωσης και ρευστότητας που αντιμετωπίζει ο Διαχειριστής αντανακλώνται σε σοβαρές υπο-επενδύσεις και καθυστερήσεις σε όλο το φάσμα δραστηριοτήτων του. Ο μετασχηματισμός του είναι επιτακτικός, ώστε να επιταχυνθεί το πρόγραμμα εκσυχρονισμού του δικτύου διανομής, η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών, αλλά και οι υποδομές για την αγορά των μη διασυνδεδεμένων νησιών. Οι συσσωρευμένες υπο-ανακτήσεις του ΔΕΔΔΗΕ που υπερβαίνουν τα 100 εκατ. €, αποτελούν μια ουσιώδη ρυθμιστική πρόκληση για τις χρεώσεις δικτύου. Αντίστοιχη είναι και η πρόκληση για τις χρεώσεις ΥΚΩ, όπου η σημαντική συνδρομή από τον κρατικό προϋπολογισμό είναι καταλυτικής σημασίας, προκειμένου να αποφευχθεί εκτίναξη των χρεώσεων.   

Στο φυσικό αέριο, το 10ετές πρόγραμμα ανάπτυξης του ΕΣΦΑ, που ανέρχεται στα 2.5 δις €, περιλαμβάνει κρίσιμες έργα, όπως συμπιεστές (Αμπελιά, Κήποι), μετρητικούς και ρυθμιστικούς σταθμούς για τη σύνδεση με τους αγωγούς TAP και IGB, αλλά και την έλευση φυσικού αερίου στη Δυτική Μακεδονία, καθώς και νέες εφαρμογές LNG (σταθμός φόρτωσης βυτιοφόρων και προβλήτα small scale). Είναι χαρακτηριστικό ότι 45 από τα 49 έργα, προϋπολογισμού 500 εκατ. €, δρομολογούνται από τον ΔΕΣΦΑ στην πρώτη τριετία. Εντός του 2020, θα εξειδικευτούν από τη ΡΑΕ στόχοι και κίνητρα για την περαιτέρω διείσδυση του φυσικού αερίου και στα δίκτυα διανομής, όπου οι προγραμματισμένες επενδύσεις υπερβαίνουν τα 500 εκατ. € την προσεχή πενταετία, ενώ βελτιστοποιείται και το πλαίσιο του CNG, που καθιστά εφικτή την πρόσβαση σε καταναλωτές απομακρυσμένων περιοχών.    

Παράλληλα, η ΡΑΕ θα εκδώσει το πλαίσιο του κανονισμού τιμολόγησης για την υπόγεια αποθήκη της Καβάλας, στη βάση της μελέτης κόστους οφέλους καθώς και της πρόβλεψης για δυνατότητα ανάκτησης τμήματος του απαιτούμενου εσόδου της υποδομής, μέσω διακριτής χρέωσης από την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου, και κοινοποίησης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

7. Τα κόστη της ενεργειακής μετάβασης

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ένα από τα σημεία προβληματισμού που εντοπίζουν οι ρυθμιστικές αρχές είναι ότι τα κόστη της ενεργειακής μετάβασης είτε αποσιωπώνται από τα εθνικά σχέδια δράσης είτε εμφανίζονται αισθητά υποεκτιμημένα. Ενδεικτικά,  οι παράμετροι που διογκώνονται σημαντικά είναι τα κόστη εκσυγχρονισμού των δικτύων, τα κόστη διασυνοριακών διασυνδέσεων, και οι επιδοτήσεις συμβατικών μονάδων, κατεξοχήν ευέλικτων, ή καινοτόμων τεχνολογιών (όπως αποθήκευση, power-to-gas), ανάλογα με το βαθμό ωρίμανσής τους. Η έμφαση των Ευρωπαίων ρυθμιστών εστιάζει ιδίως στις εξής κατευθύνσεις: (α) αξιοποίηση συνεργειών σε όλο το φάσμα, και ειδικότερα, μεταξύ δικτύων και συστημάτων ηλεκτρισμού, μεταξύ υποδομών φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού, αλλά και πολλαπλών τομέων (θέρμανση, ψύξη, μεταφορές, χρήση γης), στο πλαίσιο των έξυπνων πόλεων. (β) αναπροσαρμογή της ρυθμιστικής προσέγγισης, ώστε τα κόστη να μην μετακυλίονται απλώς στους καταναλωτές, αλλά να εφαρμόζονται μεθοδολογίες με δείκτες αποτελεσματικότητας και συναφή κίνητρα, και (γ) θεσμικό πλαίσιο που επιτρέπει τη λειτουργία υποδομών και με εμπορικούς όρους και μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων. 

8. Ευρωπαϊκά κονδύλια

Πέρα από τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και την εδραίωση των πράσινων ομολόγων, η απορρόφηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, σε μεγαλύτερο βαθμό, είναι κρίσιμη και στον τομέα της ενέργειας. Όσοι συμμετέχουμε ως εμπειρογνώμονες στην αξιολόγηση ερευνητικών προτάσεων ή έργων υποδομών για στήριξη από ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, διαπιστώνουμε συχνά μια ισχυρή συμμετοχή των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων της χώρας μας αλλά μια υστέρηση σε επίπεδο επιχειρήσεων. Είναι ενδεικτικό ότι η χώρα μας εμφανίζει έναν από τους χαμηλότερους δείκτες σύνδεσης της έρευνας με την αγορά, ενώ δεν έχει ακόμη υιοθετήσει στρατηγική για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της βιομηχανίας. 

Το Νέο Ταμείο Καινοτομίας (Innovation Fund) που συστήνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με χρηματοδοτήσεις ύψους 10 δις € για την επόμενη δεκαετία και πηγή εσόδου τον μηχανισμό εμπορίας ρύπων (ETS), είναι μια ουσιαστική ευκαιρία για τον ελληνικό βιομηχανικό και επιχειρηματικό κόσμο να μετεξελιχθεί, εφαρμόζοντας καινοτόμες «πράσινες» τεχνολογίες. Επιτυχείς πιλοτικές εφαρμογές πανευρωπαϊκά αλλά και εύστοχα παραδείγματα προσαρμογής της ελληνικής επιχειρηματικότητας στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, υποδεικνύουν ότι η χώρα μας, αξιοποιώντας τις τοπικές συνθήκες και τα στρατηγικά της πλεονεκτήματα, μπορεί να αποκτήσει κρίσιμο ρόλο σε επιμέρους διαστάσεις της απανθρακοποίησης, όπως η αποθήκευση, το υδρογόνο, και η δέσμευση CO2, αξιοποιώντας έρευνα αιχμής, που ούτως ή άλλως παράγεται στη χώρα μας ή από Έλληνες ερευνητές στο εξωτερικό. 

Συνοπτικά, το 2020 θα είναι ένας έτος έντονων μετασχηματισμών και προκλήσεων. Το ρυθμιστικό πλαίσιο, ως βασική συνιστώσα του θεσμικού πλαισίου,  παραμένει διαχρονικά καταλύτης των εξελίξεων. Εν προκειμένω, καλείται να διασφαλίσει διαφάνεια και ανταγωνιστικούς όρους, σαφές στίγμα για τους επενδυτές, ενεργό συμμετοχή των καταναλωτών, και ισορροπημένες προσεγγίσεις ώστε να μην εκτιναχθούν ρυθμιζόμενες χρεώσεις, ιδίως των δικτύων ηλεκτρισμού.  

Οι κλιματικοί και ενεργειακοί στόχοι μπορούν να επανακαθορίσουν ένα ευρύτατο φάσμα κλάδων, από τον τραπεζικό τομέα έως την αγροτική και οικοδομική δραστηριότητα, και όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας μας, από τις μετακινήσεις έως τη διαμόρφωση των χώρων γύρω μας.  Επί της ουσίας, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής απαιτεί μια συνολική αλλαγή «κλίματος», μια αναθεωρημένη νοοτροπία όλων μας, ως πολίτες και φορείς. Η ενεργειακή μετάβαση, μέσα από τις πολλαπλές και σύνθετες προκλήσεις της, μπορεί να αναδειχθεί σε εξαιρετική ευκαιρία για την ανασυγκρότηση της εθνικής οικονομίας και την αναβάθμιση της καθημερινότητας όλων μας.  Άλλωστε, όπως έχει υπογραμμίσει ο Ηράκλειτος, «δεν υπάρχει τίποτα μόνιμο, εκτός από την αλλαγή».   

--------- 

Η κ. Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας, μέλος της Ολομέλειας της ΡΑΕ, του CEER και του ACER. Το κείμενο εκφράζει προσωπικές σκέψεις.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για το 2020