Ανάλυση του Dr Κωνσταντίνου Νικολάου: Κύπρος, Εni και Σουπιά - Μετά τι;

Η κρίση, την οποία δημιούργησε η Τουρκία, με το μπλοκάρισμα της γεώτρησης ΣΟΥΠΙΑ -1 στο τεμάχιο 3 της Κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), έχει βαθύτερα  αίτια και είναι προϊόν σχεδιασμού, τα οποία θα αναλύσω αμέσως μετά.

Με την δημιουργία της κρίσης η Τουρκία έκανε ακόμα ένα βήμα προς την κατεύθυνση της υλοποίησης των σχεδίων  της για συνεκμετάλλευση (μέσω των Τουρκοκυπρίων) των υδρογονανθράκων της Κυπριακής Δημοκρατίας και μεταφοράς τους στην Τουρκία. Αν αυτό δεν γίνει  άμεσα κατορθωτό, για οποιοδήποτε λόγο, η εναλλακτική της λύση είναι το πάγωμα ή η ματαίωση του ενεργειακού προγράμματος της Κυπριακής Δημοκρατίας.  Αυτό είναι προβλεπόμενο  διότι  η Τουρκία το έχει ήδη κάνει με επιτυχία στο Αιγαίο, μετά τις ανακαλύψεις των κοιτασμάτων Θάσου-Καβάλας το 1971-1974. Υπενθυμίζω την κρίση που δημιούργησε το 1976 με την έξοδο του σεισμογραφικού σκάφους ΧΟΡΑ  στο Αιγαίο για την διεξαγωγή σεισμικών ερευνών. Ήταν τότε που ο Α. Παπανδρέου, σαν  αντιπολίτευση, είπε το περίφημο ‘’ βυθίσετε το Χόρα’’. Είχαν προηγηθεί τον Νοέμβριο του 1973 και τον Ιούλιο του 1974, οι εκδόσεις χαρτών από την Τουρκία , όπου παραχωρούσε στην κρατική της εταιρία TPAO  ένα μεγάλο τμήμα της περιοχής του Αιγαίου, η οποία βρίσκεται ανατολικά από την μέση γραμμή μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών( χάρτης-1).  

Χάρτης-1 Παραχωρήσεις Τουρκίας στην TPAO to 1973-1974

Με την κρίση του 1976 η Τουρκία κατάφερε (με το πρωτόκολλο  της Βέρνης, να παγώσει τις ελληνικές ερευνητικές δραστηριότητες ανατολικά από την μέση γραμμή του Αιγαίου. Στόχος της φυσικά ήταν και είναι η συνεκμετάλλευση των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων του Αιγαίου. Η Τουρκία δεν έμεινε μόνο με την δημιουργία της κρίσης. Με απειλή πολέμου (casus belli) ματαίωσε κάθε σκέψη της Ελλάδας να ασκήσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της, σύμφωνα με το δίκαιο της θάλασσας και να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια. Τον Μάρτιο του 1987 δημιούργησε νέα κρίση με την έξοδο του σεισμογραφικού ΣΕΙΣΜΙΚ στο Αιγαίο. Αποτέλεσμα ήταν το πάγωμα των ερευνών πέραν των χωρικών υδάτων των έξι μιλίων με την συμφωνία στο Νταβός.

Η Τουρκία έχει αποδείξει ότι έχει γραμμένο στα παλαιότερα των υποδημάτων της το διεθνές δίκαιο της Θάλασσας και τις διεθνείς συνθήκες, τα οποία ερμηνεύει κατά το δοκούν, χρησιμοποιώντας την ισχύ της. Αυτά για να μαθαίνουμε μαθήματα από την ιστορία, γιατί η τωρινή κρίση στην Κυπριακή ΑΟΖ είναι επανάληψη προηγούμενων .

    Ας δούμε όμως τι γίνεται με την κρίση στην ΑΟΖ της Κύπρου. Η Τουρκία είτε απευθείας είτε μέσω του ελεγχόμενου από αυτήν ψευδοκράτους των Τουρκοκυπρίων, στο κατεχόμενο βόρειο κομμάτι της Κύπρου, εξέδωσαν σειρά χαρτών με παραχωρήσεις στην τουρκική κρατική εταιρία πετρελαίων (TPAO ) οι οποίες επεκτείνονται ακόμα και στην νότια ΑΟΖ της Δημοκρατίας της Κύπρου! (Χάρτης-2)

Χάρτης 2 - Παραχωρήσεις Τουρκίας και ψευδοκράτους των Τουρκοκυπρίων στην TPAO

Οι Τούρκοι δεν έμειναν μόνο  στους  χάρτες. Εκτέλεσαν παράλληλα σεισμικές έρευνες με συνοδεία πολεμικών πλοίων βόρεια, ανατολικά, νότια και δυτικά του νησιού (Barbaros, Tsesme ).  Μέχρι σήμερα, σε κάθε ευκαιρία γεώτρησης στην Κυπριακή ΑΟΖ από τις μεγάλες εταιρίες που δραστηριοποιούνται εκεί η Τουρκία εκτόξευε απειλές , έστελνε πολεμικά πλοία, παρενοχλούσε, αλλά δεν τολμούσε να παρεμποδίσει τις γεωτρήσεις. Υπενθυμίζω ότι το 2011-2012, ανακαλύφθηκε το κοίτασμα Αφροδίτη από την αμερικανική εταιρία Noble και την Ισραηλινή Delek, το 2015 έγιναν δύο γεωτρήσεις από την ΕΝΙ/Kogas στο τεμάχιο 9 (Ονασαγόρας-1 , Αμαθούσα-1), το 2017 έγινε από την Γαλλική Total η γεώτρηση Ονησίφορος -1 στο τεμάχιο 11 και στο τέλος του 2017, αρχές του 2018 έγινε από τις ENI/TOTAL  η επιτυχής γεώτρηση Καλυψώ-1 στο τεμάχιο 6. Παραθέτω πιο κάτω τον χάρτη-3 για να μπορεί ο αναγνώστης να βλέπει τα τεμάχια στην Κυπριακή ΑΟΖ στα οποία δραστηριοποιούνται οι διεθνείς εταιρίες πετρελαίου.

Χάρτης-3. Παραχωρήσεις Κυπριακής Δημοκρατίας στις διεθνείς εταιρίες 2018

Η σημερινή χρονική  συγκυρία παρεμπόδισης της γεώτρησης της ENI μόνο τυχαία δεν είναι διότι:

α) Η Ιταλική ΕΝΙ θεωρείται ο πιο αδύνατος κρίκος μεταξύ των μεγάλων εταιριών που δραστηριοποιούνται στην Κυπριακή ΑΟΖ. Στην περίπτωση του τεμαχίου 3 είναι στην ουσία μόνη της. Η Κορεάτικη Kogas δεν έχει ουσιαστικό  ρόλο.  Στην γεώτρηση Καλυψώ-1 η ΕΝΙ ενεργούσε μαζί με την Γαλλική Total,  οπότε οι δύο εταιρίες  αποτελούσαν υπολογίσιμο αντίπαλο για την Τουρκία η οποία απέφυγε την δημιουργία κρίσης με ‘’κανονιοφόρους’’ με σκοπό την ματαίωση της γεώτρησης.  

β) Σε ένα εξάμηνο περίπου από τώρα, αναμένεται να αρχίσει τις γεωτρητικές εργασίες  η αμερικανική  EXXON- MOBIL στο τεμάχιο 10. Στην περίπτωση αυτή  η Τουρκία γνωρίζει ότι θα δυσκολευτεί, παρεμβαίνοντας  με ‘’κανονιοφόρους’’ να εμποδίσει το γεωτρύπανο της εταιρίας αυτής, με τον 6ο αμερικανικό στόλο στην περιοχή. Εάν τελικά  η EXXON- MOBIL επιμείνει στην υλοποίηση του προγράμματος της και  ανακαλύψει κοιτάσματα (στην περίπτωση του τεμαχίου 10 αναμένεται να είναι πολύ μεγάλα και εφάμιλλα του αιγυπτιακού Zohr) τότε η Τουρκία θα βρεθεί προ τετελεσμένων με άμεση εμπλοκή της μεγαλύτερης αμερικανικής εταιρίας πετρελαίου,  με συνέπεια να κινδυνεύσει ή και να ματαιωθεί  η υλοποίηση του στόχου της για συνεκμετάλλευση (μέσω των Τουρκοκυπρίων) των υδρογονανθράκων της Κυπριακής Δημοκρατίας και μεταφοράς τους στην Τουρκία , όπως παραθέσαμε στην αρχή του κειμένου.

γ) Έχοντας υπόψη τα παραπάνω φαίνεται ότι η Τουρκία σχεδίασε και επέλεξε την δυναμική παρέμβαση της αυτή την χρονική συγκυρία, διότι φαίνεται ότι αργότερα θα είναι πολύ δύσκολο. Είναι προφανές  ότι προσπαθεί με την δημιουργία απειλών και φόβου να  ‘’σύρει’’ την Κυπριακή Δημοκρατία  σε συνομιλίες, μέσω των Τουρκοκυπρίων και να βάλει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για διαμοιρασμό τους υδρογονάνθρακες πριν από την συνολική λύση του Κυπριακού προβλήματος.

δ) Οι Τούρκοι γνωρίζουν ότι, αν πετύχουν τους στόχους τους τώρα και οι υδρογονάνθρακες μπουν στο τραπέζι των συνομιλιών  για συνεκμετάλλευση, πριν την λύση του Κυπριακού, οι εταιρίες δεν θα έχουν πρόβλημα με τις συμβάσεις  διότι θα έχουν την συναίνεση της Κυπριακής Δημοκρατίας,  η οποία  έχει τα νόμιμα δικαιώματα στην ΑΟΖ. (Αυτό  αναγνωρίζεται από τις εταιρίες με την συμμετοχή τους στους διαγωνισμούς και την υπογραφή των συμβάσεων). Οι εταιρίες τελικά ενδιαφέρονται για την  κατοχύρωση των συμβατικών τους δικαιωμάτων και των μελλοντικών τους κερδών και λιγότερο αν η Κυπριακή Δημοκρατία είναι μόνη της ή σε συνεταιρισμό με τους Τουρκοκύπριους (λέγε Τουρκία).

ε) Παράνομη κατάληψη από την Τουρκία (άμεσα ή μέσω των Τουρκοκυπρίων), μέρους της διακηρυγμένης ΑΟΖ   της Κύπρου αναμένεται να απωθήσει τις διεθνείς εταιρίες πετρελαίου. Οι εταιρίες αποφεύγουν να  δραστηριοποιούνται σε παράνομες ή αμφισβητούμενες περιοχές. Για αυτό η Τουρκία με την κρατική της εταιρία TPAO αγόρασε πρόσφατα το μεγάλο γεωτρητικό σκάφος DEEP METRO II,  για γεωτρήσεις σε  βαθιές θάλασσες, με σκοπό να υλοποιήσει τα παράνομα σχέδια της στην ΑΟΖ της Κύπρου (και αλλού).

Κράτησα για το τέλος την στοιχειοθέτηση της πρεμούρας της Τουρκίας να ‘’βάλει χέρι’’ στα κοιτάσματα υδρογονανθράκων της Κύπρου και της Ανατολικής Μεσογείου. Η Τουρκία είναι ταχύτητα αναπτυσσόμενη χώρα, με πολύ υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης,  με αντίστοιχη αύξηση των ενεργειακών της αναγκών, οι οποίες απαιτούνται για την κίνηση της βιομηχανίας και της ευρύτερης  οικονομικής δραστηριότητας.  Στον πίνακα -1 παρουσιάζουμε τους βασικούς ενεργειακούς δείκτες

Πίνακας -1 Πρωτογενής κατανάλωση ενέργειας κ.α. ενεργειακοί δείκτες της Τουρκίας

(Πηγή EPPEN (institute for energy markets)

Στον πίνακα -1 φαίνεται ότι η Τουρκία κατανάλωσε το 2014  125,3 εκ. τόνους ισοδύναμου πετρελαίου (Toe). (σήμερα πάνω από 135 εκ. Toe ). Tο 92% της πρωτογενούς ενέργειας είναι ορυκτά καύσιμα. Το φυσικό αέριο καλύπτει  το 35% των αναγκών της Τουρκίας και το πετρέλαιο το 28% (σύνολο υδρογονανθράκων  63%).

Η εξάρτηση της Τουρκίας από εισαγόμενα καύσιμα ξεπερνά το 75%! Η Τουρκία δεν διαθέτει εγχώριους ενεργειακούς πόρους για την κάλυψη των τεράστιων ενεργειακών της αναγκών και την κίνηση της οικονομίας της. Οι ανάγκες της Τουρκίας μόνο σε φυσικό αέριο είναι περίπου 50 BCM /έτος !

Στον πίνακα -2 παρουσιάζονται οι πηγές τροφοδοσίας και η χρήση του Φυσικού Αερίου ανά τομέα.

Πίνακας-2. Πηγές τροφοδοσίας ΦΑ στην Τουρκία και καταναλώσεις ανά τομέα.

(Πηγή EPPEN (institute for energy markets)

Από τον πίνακα φαίνεται ότι η εξάρτηση της Τουρκίας για την προμήθεια ΦΑ είναι κατά 55% από την Ρωσία και 18% από το Ιράν!  Το δε 48% του ΦΑ χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρισμού. Μπορούμε να φανταστούμε την Τουρκία χωρίς το ρωσικό ΦΑ και χωρίς ηλεκτρισμό; Την επόμενη στιγμή η οικονομία και η Χώρα θα κατέρρεαν.

Από τους παραπάνω πίνακες φαίνεται η τεράστια εξάρτηση της Τουρκίας από εισαγόμενα καύσιμα και ιδίως από το φυσικό αέριο το οποίο προμηθεύεται από την Ρωσία και το Ιράν, μέχρι πρότινος αντιπάλους της στον πόλεμο της Συρίας. Αυτό πιστεύω έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αναπροσαρμογή της πολιτικής της Τουρκίας μετά την κατάρριψη ρωσικού αεροπλάνου στην Συρία από τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος και την αλλαγή στρατοπέδου συντασσόμενη (προσωρινά;) με τους πρώην αντιπάλους της.

Συμπερασματικά φαίνεται ότι η  απόλυτη εξάρτηση της Τουρκίας από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες,(Ρωσία- Ιράν), σε συνδυασμό με τα νέο-οθωμανικά της σχέδια να γίνει περιφερειακή δύναμη στην περιοχή, την καθιστούν εξαιρετικά επιθετική στην διεκδίκηση των κυπριακών υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο.  Θα την αφήσουν;

------------------------------------

- Ο Δρ  Κωνσταντίνος Νικολάου είναι Γεωλόγος Πετρελαίων, Μέλος ΔΣ της Εταιρίας Υδρογονανθράκων Κύπρου (ΕΥΚ)