Ξυπνούν οι Κασσάνδρες – Πώς θα κινηθούν οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου μετά την κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή

Το μπαράζ πυραυλικών επιθέσεων του Ιράν στο Ισραήλ την Τρίτη προκάλεσε σοκ στις αγορές, οι οποίες μέχρι εκείνη την ώρα έδειχναν να αντιστέκονται στην κλιμακούμενη ένταση στη Μέση Ανατολή: οι τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του χρυσού εκτινάχθηκαν, με το πολύτιμο μέταλλο να δικαιολογεί τον ρόλο του ως ασφαλές επενδυτικό καταφύγιο, ενώ οι τιμές των μετοχών υποχώρησαν. 

Η άμεση απάντηση της αγοράς στην είδηση ​​ότι το Ιράν ετοιμαζόταν να επιτεθεί έμοιαζε με αυτή ενός κλασσικού γεωπολιτικού σοκ. Η τιμή του πετρελαίου αυξήθηκε κατά 4% σε περισσότερα από 75 δολάρια. Ο S&P 500 υποχώρησε κατά 1,2%. Η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου μειώθηκε κατά 1,5% καθώς οι επενδυτές αγόρασαν το ασφαλές περιουσιακό στοιχείο, αυξάνοντας τις τιμές των ομολόγων.

Ενώ είναι το Ιράν που εκτόξευσε πυραύλους σήμερα, είναι η ισραηλινή απάντηση αυτή που θα οδηγήσει την αγορά μακροπρόθεσμα.

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή  του το Barron's η τιμή του Brent έφτασε στο υψηλό των 92,38 δολαρίων το βαρέλι στις 19 Οκτωβρίου 2023, μετά την αιφνιδιαστική επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου. Οι τιμές έχουν μειωθεί σε μεγάλο βαθμό από τότε. Ακόμη και πάλι, αυτό είναι πολύ χαμηλότερο από το επίπεδο που σημείωσαν οι τιμές το 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία όταν η τιμή εκτινάχθηκε σε περισσότερα από 120 δολάρια το βαρέλι. Η διαφορά: Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, οι έμποροι πετρελαίου φοβήθηκαν ότι οι προμήθειες πετρελαίου θα διαταράσσονταν καθώς οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και άλλοι επιβάλλουν κυρώσεις στη Ρωσία, η οποία κατά καιρούς ήταν ο μεγαλύτερος παραγωγός στον κόσμο.

Αυτή η διαταραχή δεν συνέβη και το γεωπολιτικό ασφάλιστρο στην τιμή μειώθηκε.

Μια παρόμοια δυναμική θα μπορούσε να συμβεί ξανά με το Ισραήλ και το Ιράν, με την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει διακοπή στην πραγματική οικονομία μέσω του πετρελαίου, της ναυτιλίας και άλλων παγκόσμιων συνδέσεων. Αλλά εκεί είναι που έχει μεγαλύτερη σημασία η απάντηση του Ισραήλ. Μετά την επίθεση του Ιράν στο Ισραήλ τον Απρίλιο, το Ισραήλ αντέδρασε με περιορισμένους τρόπους και οι αγορές προχώρησαν.

Η αλλαγή του γεωπολιτικού πλαισίου

Όμως το γεωπολιτικό πλαίσιο έχει αλλάξει από τότε. Το Ισραήλ πέτυχε μια σημαντική στρατιωτική νίκη σκοτώνοντας τον ηγέτη της Χεσμπολάχ, Χασάν Νασράλα. Αυτό αποδυνάμωσε σημαντικά έναν από τους κύριους υποστηρικτές του Ιράν, περιορίζοντας την ικανότητά του να αντεπιτεθεί εναντίον του Ισραήλ. Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ εξέδωσε απειλές μετά την επίθεση. Αυτές οι απειλές προφανώς έχουν πλέον πραγματοποιηθεί, τουλάχιστον εν μέρει.

Το Barron's  υποστηρίζει ότι το Ιράν δεν είναι πιθανό να έχει τον τελευταίο λόγο. Η απόφαση του Χαμενεΐ να επιτεθεί στο Ισραήλ «θα συγκαταλεγόταν μεταξύ των πιο επικίνδυνων αποφάσεων ολόκληρης της καριέρας του», έγραψε ο Γκρέγκορι Μπρου, Ιρανός αναλυτής της Eurasia Group.

Η ικανότητα του Ιράν να αμύνεται έχει αποδυναμωθεί και δεν διαθέτει ακόμη ικανότητα πυρηνικών όπλων. Η περαιτέρω επίθεση στο Ισραήλ θα μπορούσε να ωθήσει το Ισραήλ να χτυπήσει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Αυτό θα αυξήσει τότε τις πιθανότητες να λάβει το Ιράν ενέργειες που θα επηρέαζαν την πραγματική οικονομία, όπως να επιτεθεί στην ενεργειακή ναυτιλία στα στενά του Ορμούζ ή να χτυπήσει τις εγκαταστάσεις παραγωγής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας.

Ορισμένοι αναλυτές απορρίπτουν αυτή την πιθανότητα. Ο Μάρκο Πάπιτς, επικεφαλής στρατηγικής στη συμβουλευτική εταιρεία επενδύσεων BCA, έγραψε σε ένα σημείωμα προς τους πελάτες ότι οι αμερικανικές χρηματοπιστωτικές αγορές δεν είναι πιθανό να υποφέρουν «ακόμα και αν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτεθούν στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η ικανότητα της Τεχεράνης να ανταποκριθεί είναι πολύ ελάχιστη».

Ο Πάπιτς σημείωσε ότι το πετρέλαιο μπορεί να συνεχίσει να κινείται υψηλότερα - όχι μόνο λόγω της γεωπολιτικής. «Αυτό που έχει αλλάξει είναι το παγκόσμιο μακροοικονομικό πλαίσιο», έγραψε.

Και αυτό καθοδηγείται από τις μειώσεις των επιτοκίων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας και τα κίνητρα στην Κίνα, τα οποία θα τονώσουν τη μακροπρόθεσμη ζήτηση.

Οι εκτιμήσεις της UBS

Σε χθεσινή της έκθεση η UBS επιχειρεί να διαγνώσει τις προεκτάσεις των εξελίξεων στις αγορές, τονίζοντας πρωτίστως ότι η έκταση της κίνησης του κινδύνου στις αγορές θα εξαρτηθεί από το εάν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή κλιμακωθεί περαιτέρω. 

Το βασικό σενάριο της UBS περιγράφει έναν μη ολοκληρωτικό πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ότι η επίθεση του Ιράν μπορεί να είχε σκοπό να σηματοδοτήσει την αποφασιστικότητά του, χωρίς να προκαλέσει πιο δυναμικά αντίποινα από το Ισραήλ.

Μάλιστα, οι αναλυτές της τονίζουν ότι υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι το Ιράν μπορεί να επιθυμεί να αποκλιμακωθεί η ένταση, με αντάλλαγμα κάποια ανακούφιση από τις οικονομικές κυρώσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έδωσε σήμα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ότι το Ιράν είναι «έτοιμο να συνεργαστεί με τους συμμετέχοντες στην πυρηνική συμφωνία του 2015».

Αλλά ο κίνδυνος λανθασμένου υπολογισμού από το Ιράν, τους συμμάχους του ή το Ισραήλ συνεχίζει να αυξάνεται.

Επιπτώσεις στις αγορές

Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή εγείρει επείγουσες ανθρωπιστικές ανησυχίες και ενισχύει τους φόβους για διαταραχές στις προμήθειες πετρελαίου.

Η UBS πιστεύει ότι οι επενδυτές θα πρέπει να εξετάσουν στρατηγικές για να μειώσουν τον αντίκτυπο των διακυμάνσεων της αγοράς στα χαρτοφυλάκιά τους. Ο χρυσός συνεχίζει να είναι ελκυστικός ως αντιστάθμισμα έναντι γεωπολιτικών κινδύνων και πιθανών αλλαγών στην πολιτική των ΗΠΑ που προκύπτουν από τις εκλογές. Το μέταλλο θα επωφεληθεί επίσης από περαιτέρω μειώσεις των επιτοκίων της Fed, την ισχυρή ζήτηση της κεντρικής τράπεζας και την αυξανόμενη διάθεση των επενδυτών μέσω των διαπραγματεύσιμων κεφαλαίων.

Ομοίως, οι θέσεις στο πετρέλαιο μπορούν να χρησιμεύσουν ως αντιστάθμιση χαρτοφυλακίου έναντι μιας επιδεινούμενης κρίσης στη Μέση Ανατολή, ενώ τα θεμελιώδη μεγέθη της αγοράς είναι επίσης θετικά, κατά την άποψη της UBS.

Το δυσμενές σενάριο

Ωστόσο, στην περίπτωση ενός πολυμέτωπου πολέμου, οι τιμές του πετρελαίου θα αποτελούσαν βασικό μηχανισμό μετάδοσης από τη σύγκρουση στις παγκόσμιες αγορές. Ενώ το Ιράν έχει συμφέρον να διατηρήσει απρόσκοπτες τις ροές ενέργειας στην περιοχή, δεδομένης της δικής του εξάρτησης από τις εξαγωγές πετρελαίου, οποιοδήποτε εμπόδιο στις ιρανικές ροές μπορεί να αλλάξει το κλίμα και να οδηγήσει σε διαταραχές.

Ζητήματα σε μεγάλες οδούς προμήθειας πετρελαίου όπως το Στενό του Ορμούζ, ή ζημιές σε κρίσιμες υποδομές πετρελαίου, θα μπορούσαν να οδηγήσουν τις τιμές του αργού Brent να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια/βαρέλι για αρκετές εβδομάδες.

Αν και η UBS αναμένει περαιτέρω αστάθεια τους επόμενους μήνες εν μέσω αυξημένων εντάσεων στη Μέση Ανατολή και ενόψει των αμερικανικών εκλογών τον Νοέμβριο, δεν πιστεύει ότι οι επενδυτές θα πρέπει να κάνουν σημαντικές προσαρμογές στο χαρτοφυλάκιό τους ως απάντηση.

Ιστορικά, οι επιπτώσεις των διεθνών συγκρούσεων στις αγορές συνήθως εξασθενούν γρήγορα.

Νευρικότητα και Κασσάνδρες

Η είδηση για επίθεση του Ιράν με βαλλιστικούς πυραύλους στο Ισραήλ επανέφερε τη νευρικότητα και εκτίναξε τις τιμές, με τους παρατηρητές πετρελαίου πλέον να  μιλούν ανοικτά για μια πραγματική απειλή για τις προμήθειες αργού.

Οι ιρανικές πετρελαϊκές υποδομές ενδέχεται σύντομα να γίνουν στόχος για το Ισραήλ καθώς εξετάζει μια αντίθετη κίνηση, είπαν χαρακτηριστικά αναλυτές στο CNBC.

«Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μπορεί τελικά να επηρεάσει την προσφορά πετρελαίου», δήλωσε ο Saul Kavonic, ανώτερος αναλυτής ενέργειας στο MST Marquee. «Το ενδεχόμενο μιας διακοπής στον εφοδιασμό πετρελαίου είναι πλέον ορατό».

Αυτές οι τελευταίες εξελίξεις θα μπορούσαν να αλλάξουν το παιχνίδι, μετά από μια παρατεταμένη περίοδο «κόπωσης γεωπολιτικών κινδύνων» κατά την οποία οι έμποροι απέκρουσαν τις απειλές διακοπής του εφοδιασμού πετρελαίου που προέρχονται από την κατάσταση στη Μέση Ανατολή καθώς και στην Ουκρανία, είπε.

Έως και το 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου βρίσκεται σε κίνδυνο, καθώς η σύγκρουση καλύπτει τώρα άμεσα το Ιράν και μια επίθεση ή αυστηρότερες κυρώσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν ξανά τις τιμές στα 100 δολάρια ανά βαρέλι, πρόσθεσε ο Κάβονιτς.

Αλλαγή σκηνικού στο πετρέλαιο

Από την έναρξη της ένοπλης σύγκρουσης Ισραήλ-Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου του περασμένου έτους, οι διαταραχές στην αγορά πετρελαίου έχουν περιοριστεί. Η αγορά πετρελαίου παραμένει επίσης υπό πίεση, καθώς η αυξημένη παραγωγή από τις ΗΠΑ προσθέτει στην εικόνα της προσφοράς και η εκτεταμένη κινεζική ζήτηση μείωσε τις τιμές, δήλωσε ο Andy Lipow, πρόεδρος της Lipow Oil Associates.

Το Ιράν είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός μεταξύ του Οργανισμού Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών, παράγοντας σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας.

Η αγορά φυσικού αερίου

Ανοδικά κινήθηκαν και οι τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου, εν μέσω φόβων  ότι η κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να πλήξει βασικούς δρόμους ανεφοδιασμού στην περιοχή. 

Η εστίαση είναι τώρα στην απάντηση του Ισραήλ, με τις ανησυχίες ενός εκτεταμένου πολέμου που ενδέχεται να απειλήσει τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στα ανοικτά του Ισραήλ, τα οποία τροφοδοτούν τους νότιους γείτονες Αίγυπτο και Ιορδανία. Εν τω μεταξύ, στην Ουκρανία, οι φόβοι για διακοπές του εφοδιασμού εξακολουθούν να είναι υψηλοί αφού ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είπε την περασμένη εβδομάδα ότι μια έκθεση πληροφοριών δείχνει ότι η Ρωσία σχεδιάζει χτυπήματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις. Το ολλανδικό TTF κινείται κοντά στα 40 δολ. ανά μεγαβατώρα. 

Όπως επισημαίνει τη S&P οι αγορές LNG και φορτίων έχουν απορροφήσει σε μεγάλο βαθμό το ασφάλιστρο πολιτικού κινδύνου μετά την άνοδο που ακολούθησε την αρχική επίθεση στο Ισραήλ από τη Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023.