Πίεση από τις χώρες του Νότου για δραστική ενεργειακή απάντηση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 24ης και 25ης Μαρτίου - Η συνάντηση των 4 στην Ρώμη

Δραστικές παρεμβάσεις και μέτρα στην λογική του «whatever it takes», που να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα των ενεργειακών τιμών στην ρίζα του, αναμένει πλέον από τη Κομισιόν η Αθήνα αλλά και συνολικά ο σκληρά πληττόμενος ευρωπαϊκός Νότος. Οι αντοχές των χωρών λιγοστεύουν, ενώ οι «πληγές» λόγω του Ουκρανικού μεγαλώνουν, και αν ο φόβος για λουκέτα και απλήρωτα χρέη είναι η μια όψη του νομίσματος, ο άλλος αφορά τον κίνδυνο αν δεν αποκλιμακωθούν οι τιμές τους προσεχείς μήνες, να δούμε ευρείας κλίμακας κοινωνικές εντάσεις.

Στο καλό σενάριο, που λέγεται ότι συγκεντρώνει αρκετές πιθανότητες, η Κομισιόν θα παρουσιάσει τις επόμενες ημέρες ένα «μπαζούκα» μέτρων κατά της ενεργειακής ακρίβειας, μια παρέμβαση εμβέλειας «Ταμείου Ανάκαμψης», όπως πιέζουν οι χώρες του Νότου. Τι μπορεί να αφορά ; Από μια παρέμβαση στην αγορά χονδρικής του φυσικού αερίου, ανεξάρτητα αν αυτή θα προβλέπει πλαφόν στις τιμές (όπως η πρόταση Μητσοτάκη) ή κάτι άλλο, μέχρι την αποσύνδεση της τιμολόγησης του ηλεκτρικού ρεύματος από το αέριο, όπως προτείνουν Αθήνα και Μαδρίτη, με χαρακτηριστική την προ ημερών αναφορά της ισπανίδας αναπληρώτριας πρωθυπουργού Nadia Calviño.

Τις επόμενες λοιπόν εβδομάδες θα φανεί κατά πόσο η αναφορά στα Συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής πως η Κομισιόν θα μελετήσει το «σχέδιο των 6 σημείων» της ελληνικής κυβέρνησης, καθώς και αντίστοιχες πρωτοβουλίες άλλων χωρών, δεν θα μείνει μια απλή αναφορά και θα ξεχαστεί ως τέτοια. Ακόμη και αν το πακέτο των προτάσεων δεν συμπεριλαμβάνει την έκδοση ευρωομολόγου για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των πολιτών της ΕΕ, για το οποίο οι όποιες προσδοκίες είχαν ξανά καλλιεργηθεί, ναυάγησαν στα ρηχά της Συνόδου των Βερσαλλιών, ο Νότος αναμένει μια δυναμική απάντηση από την Κομισιόν.

Στην καλύτερη εκδοχή, το άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποτέλεσε έναν ενδιάμεσο σταθμό ωρίμανσης μεγάλων και υπαρξιακών για την ΕΕ αποφάσεων, με βάσιμη τη προοπτική να φτάσουμε σε λύση στην τακτική Σύνοδο Κορυφής στις 24-25 Μαρτίου. Τουλάχιστον η σοβαρότητα της κατάστασης δεν επιτρέπει άλλη ερμηνεία. «Το ραντεβού της ΕΕ με την ιστορία δεν ματαιώθηκε στις Βερσαλλίες, απλώς αναβλήθηκε για μερικές μέρες», θέλουν να πιστεύουν άνθρωποι του ενεργειακού χώρου που προσπαθούν να δουν το ποτήρι μεσογεμάτο, ακριβώς λόγω των ζυμώσεων και της κινητικότητας των τελευταίων ημερών («Repower EU», άτυπη Σύνοδος Κορυφής, συμμαχίες χωρών, κλπ).

Στο κακό σενάριο, που οι Βρυξέλλες περιοριστούν ξανά σε ημίμετρα, κρίνουν ότι είναι πρόωρη η λήψη μεγάλων αποφάσεων και τις αναβάλουν για το μέλλον, αναμένοντας πρώτα τις εαρινές προβλέψεις του Μαΐου, μπορεί να δούμε πρωτόγνωρες καταστάσεις εντός του μπλοκ, με κυβερνήσεις να αυτονομούνται από τη κοινή γραμμή.

Το ραντεβού των Νοτίων

Σε αυτό το κλίμα, τον τόνο δίνει μια συγκρατημένη αισιοδοξία, παρ’ ότι η άτυπη Σύνοδος Κορυφής άφησε περισσότερες εκρεμμότητες παρά έδωσε απαντήσεις ως προς το που θα κινηθεί η Ευρώπη τις επόμενες εβδομάδες. «Κλειδί» θα είναι οι επικείμενες προτάσεις της Κομισιόν, για τις οποίες δέχεται πιέσεις να της παρουσιάσει πριν τις 24 Μαρτίου, ενώ ταυτόχρονα οι χώρες του Νότου συντονίζονται σε μια ενιαία γραμμή. Σε αυτό το πλαίσιο, αυτή ή την επόμενη εβδομάδα (δεν έχει ακόμη καθοριστεί το πότε), οι τέσσερις πρωθυπουργοί Ελλάδας, Ιταλίας, Ισπανίας και Πορτογαλίας, δηλαδή Μητσοτάκης, Ντράγκι, Σάντσεθ και Κόστα πρόκειται να συναντηθούν στην Ρώμη, προκειμένου να προσέλθουν στην τακτική Σύνοδο Κορυφής με ενιαία γραμμή. Η απόφαση για κοινή συνάντηση κλείστηκε την 2η μέρα του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, οι επαφές των τεσσάρων είναι συνεχείς, ενώ ούτως ή άλλως, εδώ και μήνες η Ελλάδα και η Ισπανία κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος αναφορικά με τις παρεμβάσεις που πρέπει να γίνουν στην αγορά ενέργειας. Σε παρόμοια γραμμή βρίσκεται και ο Μάριο Ντράγκι.

Η ελληνική πλευρά επιμένει ότι η πρόταση πως η αγορά χονδρικής στο φυσικό αέριο έχει ουσιαστικά σταματήσει να λειτουργεί, δεν αντανακλά τις θεμελιώδεις δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης και τον τόνο δίνουν οι κερδοσκοπικές πρακτικές, βρίσκει πλέον ευήκοα ώτα όχι μόνο στις χώρες του Νότου. Αλλωστε, η πίεση από τις τιμές γίνεται πια αισθητή παντού στην Ευρώπη. Η εργαλειοποίηση των τιμών από τη Ρωσία έχει ως αποτέλεσμα η κρίση να χτυπά πλέον και τους βορειοευρωπαίους που μέχρι πρότινος έβγαιναν αλώβητοι, μακριά από λογαριασμούς - φωτιά, και δεν υπέφεραν όπως ο Νότος, προστατευμένοι από κλειδωμένες τιμές μέσα από μακροχρόνιες συμβάσεις. Η διαφορά με το παρελθόν είναι ότι τα συμβόλαια αυτά σιγά - σιγά λήγουν. Στο εξής οι καταναλωτές του Βορρά είναι ολοένα και πιο εκτεθειμένοι στις ακραίες διακυμάνσεις τιμών, όπως ο Νότιοι.

Και με βάση τα λεγόμενα του πρωθυπουργού η συντριπτική πλειοψηφία των χωρών που τοποθετήθηκαν πάνω στην λειτουργία της ευρωπαϊκής αγορας ενέργειας, υποστήριξε αυτή την ιδέα, δηλαδή την ανάγκη παρεμβάσεων στην αγορά του φυσικού αερίου.

Η αποσύνδεση της τιμής του ηλεκτρικού από το αέριο

Η ελληνική πλευρά θέτει και την ανάγκη να διακοπεί η σύνδεση μεταξύ των τιμών χονδρικής του φυσικού αερίου και των τιμών ηλεκτρικού ρεύματος. Εδώ δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό συναινούν οι ηγέτες άλλων χωρών να αλλάξει το μοντέλο. Το αίτημα είχε μπει στο τραπέζι μήνες τώρα από τον υπουργό Ενέργειας Κώστα Σκρέκα, όταν τα πράγματα ήταν πολύ καλύτερα στην ενεργειακή αγορά, χωρίς ωστόσο να έχει μέχρι σήμερα περπατήσει. Στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας του περασμένου Δεκεμβρίου, το τότε μέτωπο των «5», δηλαδή Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα και Ρουμανία, είχε βρει απέναντι του στοιχισμένες «9» χώρες του Βορρά. Αρνούμενες δογματικά να συζητήσουν οποιαδήποτε ουσιαστική μεταρρύθμιση στην αγορά, οι Αυστρία, Δανία, Γερμανία, Εσθονία, Φινλανδία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Λετονία και Ολλανδία, είχαν τότε απορρίψει τη γαλλική πρόταση, δηλαδή η χονδρική τιμή στο ρεύμα να αντανακλά το κόστος του ενεργειακού μείγματος.

Είχαν επιμείνει ότι η αγορά λειτουργεί ανταγωνιστικά και πως το φυσικό αέριο πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί διαμορφωτή των χονδρικών τιμών στο ρεύμα. Σήμερα βέβαια η εικόνα είναι πολύ χειρότερη απ’ ότι ήταν το Δεκέμβριο. Λέγεται ότι κάποιοι εκ των παραπάνω έχουν μετακινηθεί από εκείνες τις θέσεις. Το τι ακριβώς ισχύει θα φανεί τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες μόλις παρουσιαστούν οι προτάσεις της Κομισιόν και φυσικά στην Σύνοδο της 24ης- 25ης Μαρτίου.