Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Οι σημαντικές πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις για την αναδιοργάνωση της εγχώριας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας: Aπό το mandatory pool στο Χρηματιστήριο ενέργειας

1. Εισαγωγή

Για την ολοκλήρωση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, το Κεφάλαιο Γ’ του νόμου 4425/2016 (ΦΕΚ 185/Α/30-9-2016) εισήγαγε κρίσιμες νομοθετικές διατάξεις για την αναδιοργάνωση της εγχώριας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με σκοπό τη συμμόρφωση της Ελλάδας με τους ενωσιακούς κανόνες δικαίου και κυρίως τον Κανονισμό (ΕΚ) 714/2009, ο οποίος αναφέρεται στους όρους πρόσβασης στο δίκτυο στις διασυνοριακές ανταλλαγές ενέργειας, όπως επίσης και με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2015/1222 που αφορά στον καθορισμό Κατευθυντήριων Γραμμών για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης (Μarket Coupling Regulation (MCR)). Το συντονισμό της επεξεργασίας του σχετικού σχεδίου νόμου είχε αναλάβει η Γενική Γραμματεία Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών του Υπουργείου Περιβάλλοντος, ενώ για την εκπόνησή του συνεργάστηκαν η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, ο ΛΑΓΗΕ Α.Ε. και ο ΑΔΜΗΕ Α.Ε.

Όπως ορίζει η Εισηγητική Έκθεση του νόμου, η ενοποίηση των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας κρίνεται αναγκαία καθώς θα συμβάλλει στην ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής οικονομίας και βιομηχανίας, επιτρέποντας σε όλους τους Ευρωπαίους πολίτες την πρόσβαση σε πόρους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλού κόστους και ελαχιστοποιώντας έτσι το κόστος παραγωγής με αντίστοιχη μεγιστοποίηση του οφέλους για τους καταναλωτές. Επίσης, πέραν των καταναλωτών, σημαντικό όφελος αναμένεται να αντλήσει και η ελληνική οικονομία στο σύνολό της. Πέραν αυτών όμως η ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί σημαντικό «όχημα» για την ασφαλή μείωση των εκπεμπόμενων ρύπων διοξειδίου του άνθρακα και τη μεγιστοποίηση της διείσδυσης των ΑΠΕ στα ευρωπαϊκά συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας. Για την υλοποίηση των ανωτέρω αλλά και για να καταστεί πιο εύκολη η εισαγωγή και εξαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από και προς τη χώρα μας, η αναδιαμόρφωση της ελληνικής αγοράς ενέργειας σε συμφωνία με τους όρους και κανόνες που ισχύουν στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες καθίσταται σαφώς απαραίτητη.

2. Οι νέες χονδρικές αγορές ενέργειας

Ο νέος νόμος 4426/2015 εφαρμόζει το «Μοντέλο – Στόχο» (Target Model) εισάγοντας στην ελληνική αγορά ενέργειας νέες χονδρικές αγορές ενέργειας, ως ακολούθως :

  1. Χονδρική Αγορά Προθεσμιακών Προϊόντων Ηλεκτρικής Ενέργειας (Forward Markets), εντός της οποίας οι Συμμετέχοντες διαπραγματεύονται προθεσμιακά προϊόντα ηλεκτρικής ενέργειας, με υποχρέωση φυσικής παράδοσης αυτών. Δίνεται επίσης η δυνατότητα αγοράς και πώλησης προθεσμιακών προϊόντων εκτός της αγοράς αυτής (bilateral-OTC προϊόντα).
  2. Αγορά Επόμενης Ημέρας (Day Ahead Markets), εντός της οποίας οι Συμμετέχοντες, σε αντιστοιχία με τη Χονδρική Αγορά Προθεσμιακών Προϊόντων, διαπραγματεύονται ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας με ημέρα φυσικής παράδοσης αυτών την επόμενη ημέρα της διαπραγμάτευσης με τον περιορισμό ότι η ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που μπορούν να διαπραγματευθούν περιορίζεται από την ισχύ των μονάδων τους ή το σύνολο των φορτίων που εκπροσωπούν και την ποσότητα ενέργειας που εμπορεύθηκαν και πούλησαν στην προγενέστερη χρονικά Χονδρική Αγορά Προθεσμιακών Προϊόντων.
  3. Ενδοημερήσια Αγορά (Intraday Markets), εντός της οποίας οι Συμμετέχοντες διαπραγματεύονται ποσότητες ενέργειας που διαπραγματεύθηκαν και πούλησαν στην Χονδρική Αγορά Προθεσμιακών Προϊόντων και στην Αγορά Επόμενης Ημέρας με περαιτέρω περιορισμούς που δύνανται να προκύψουν από την Αγορά Εξισορρόπησης.
  4. Αγορά Εξισορρόπησης (Balancing Markets), η  οποία αποτελείται από την Αγορά Ενέργειας Εξισορρόπησης και την Αγορά Ισχύος Εξισορρόπησης. Στην εν λόγω αγορά οι Συμμετέχοντες έχουν υποχρέωση υποβολής προσφορών με υποχρέωση φυσικής παράδοσης για το σύνολο της διαθέσιμης ισχύος τους.

Για την ομαλή και αποτελεσματική μετάβαση στο νέο καθεστώς κρίνεται σκόπιμη η διαμόρφωση «Μηχανισμών Οργανωμένης Διαπραγμάτευσης» (ΜΟΔ-OTF), όπου τα νέα ενεργειακά προϊόντα χονδρικής με φυσική παράδοση θα τυγχάνουν διαπραγμάτευσης κατά την έννοια του Κανονισμού 1227/2011 - Regulation on Wholesale Energy Markets Integrity and Transparency (REMIT (), ούτως ώστε να εξαιρούνται της έννοιας των «χρηματοπιστωτικών μέσων» όπως ορίζει η Οδηγία 2014/65 (Mifid II). Υπό την έννοια αυτή, οι νέες αγορές χονδρικής δεν θα είναι χρηματοπιστωτικές αγορές, ωστόσο η σταδιακή ωρίμανση του νέου καθεστώτος θα επιτρέψει σε επόμενη φάση τη μετάβαση σε καθεστώς αμιγούς χρηματιστηριακής αγοράς, η λειτουργία της οποίάς θα διέπεται από τους σχετικούς ενωσιακούς και εθνικούς κανόνες.

Με τη θεσμοθέτηση των τεσσάρων νέων αγορών εκτιμάται ότι θα επεκταθεί ο χρονικός ορίζοντας των συναλλαγών από αρκετά έτη έως τον πραγματικό χρόνο, επιτρέποντας στους Προμηθευτές να διαχειρίζονται το ρίσκο τους μέσα από την προθεσμιακή αγορά, αναπροσαρμόζοντας σταδιακά τις θέσεις τους, ούτως ώστε να διαμορφώνουν προϊόντα περισσότερο ανταγωνιστικά για τους Καταναλωτές. Παρομοίως, οι Παραγωγοί θα δύνανται να συμμετέχουν σε ενδοημερήσιες αγορές, στις οποίες θα αποτυπώνεται καλύτερα η αξία της ευελιξίας των μονάδων τους, εφόσον θα προσαρμόζουν τις προσφορές τους βάσει εκτιμήσεων πραγματικού χρόνου, σε αντίθεση με την παρούσα κατάσταση, όπου η εκτίμηση των προσφορών τους γίνεται βάσει δεδομένων της προηγούμενης ημέρας.

Με την επιφύλαξη τυχόν αποκλινουσών διατάξεων του ενωσιακού δικαίου, οι συναλλαγές που τελούνται στο πλαίσιο των παραπάνω αγορών θα διέπονται από το Ελληνικό Δίκαιο και τυχόν διαφορές θα δικάζονται από τα Δικαστήρια Αθηνών.

3. Μορφοτυπικά Χαρακτηριστικά των νέων αγορών χονδρικής

Οι ρυθμιζόμενες λειτουργίες των νέων αγορών χονδρικής προσιδιάζουν με αυτές των χρηματιστηριακών αγορών, καθότι υπόκεινται σε κανόνες διαπραγμάτευσης, διαφάνειας, εκκαθάρισης, εποπτείας, συμμόρφωσης, υπαγόμενες ρητώς στη σχετική ενωσιακή ενεργειακή νομοθεσία και συγκεκριμένα στον Κανονισμό ΕΕ για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης 2015/1222, Κανονισμό REMIT κοκ.

Για την κάλυψη των ανωτέρω αναγκών ορίζονται για κάθε μία από τις νέες αγορές Διαχειριστές, οι οποίοι καθίστανται αρμόδιοι για την Κάλυψη, Εκκαθάριση και τον Διακανονισμό των συναλλαγών. Σε κάθε περίπτωση και για την εξασφάλιση ομαλούς και αποτελεσματικής μετάβασης στο νέο τρόπο λειτουργίας της αγοράς, ο ΛΑΓΗΕ ορίζεται ως Διαχειριστής της Αγοράς Προθεσμιακών Προϊόντων και ο ΑΔΜΗΕ ως Διαχειριστής της Αγοράς Εξισορρόπησης.

Όσον αφορά την Ενδοημερήσια Αγορά και την Αγορά Επόμενης Ημέρας, αλλά για την ενιαία σύζευξη των ευρωπαϊκών αγορών ενέργειας, εισάγεται στην Ελλάδα νέος θεσμός, ο «Ορισθείς Διαχειριστής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας» (ΟΔΑΗΕ-NEMO: Νominated Εlectricity Μarket Οperator), που αναλαμβάνει τη λειτουργία των αγορών αυτών σε συνεργασία με τον διαχειριστή ΕΣΜΗΕ ασκώντας τις αρμοδιότητες που ορίζει ο Κανονισμός 2015/1222. Στην ελληνική επικράτεια υφίσταται εθνικό νόμιμο μονοπώλιο ως προς τον Διαχειριστή των συναλλαγών της αγοράς επόμενης ημέρας και της ενδοημερήσιας αγοράς. Με την Υπουργική Απόφαση ΑΠΕΗΛ/Γ/Φ1/οικ 184866 (ΦΕΚ Β’ 2678/2015) καθορίστηκε ο ΛΑΓΗΕ ως ΟΔΑΗΕ (ΝΕΜΟ) στην Ελλάδα.

Στα πλαίσια κάλυψης, εκκαθάρισης και διακανονισμού των συναλλαγών, προβλέπεται ότι, σε περίπτωση αδυναμίας των Συμμετεχόντων να εκπληρώσουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις, οι Διαχειριστές των Αγορών θα καλύπτουν τις διενεργούμενες συναλλαγές ζητώντας την παροχή εγγυήσεων ή άλλης ασφάλειας, συστήνοντας συνεγγυητικό ταμείο χρηματοδοτούμενο από εισφορές των Συμμετεχόντων στις Αγορές, όπως επίσης και λαμβάνοντας κάθε πρόσφορο μέτρο, κατά τα οριζόμενα. Οι εν λόγω Διαχειριστές δύνανται και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οφείλουν να εγείρουν αξιώσεις κατά των Συμμετεχόντων για την ανάκτηση των ποσών που καταβλήθηκαν για την κάλυψη των συναλλαγών, όπως επίσης και να προβούν στην εύρεση νομικού προσώπου που να πληροί τα προβλεπόμενα κριτήρια για την άσκηση των προαναφερόμενων δραστηριοτήτων και θα πιστοποιηθεί ως Φορέας Εκκαθάρισης, Διακανονισμού και Κάλυψης των Συναλλαγών, ο οποίος θα λειτουργεί υπό ιδιαίτερο καθεστώς οικονομικών και τεχνικών όρων για την αδιάλειπτη και απρόσκοπτη επιτέλεση του έργου του.

4. Ο αναβαθμισμένος ρόλος της ΡΑΕ

Για τη διασφάλιση της ακεραιότητας και διαφάνειας της λειτουργίας των νέων αγορών διευρύνονται οι αρμοδιότητες της ΡΑΕ (πέραν αυτών που αναφέρονται στο Ν. 4011/2011). Η Ρυθμιστική Αρχή θα αναλάβει την εποπτεία των νέων αγορών και αντίστοιχων διαχειριστών αυτών με δυνατότητα συνεργασίας με την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Η ρύθμιση αυτή κρίνεται αναγκαία για την ενίσχυση του εποπτικού ρόλου της ΡΑΕ μετά την αναδιοργάνωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και ειδικότερα την έναρξη της χονδρικής αγοράς προθεσμιακών προϊόντων.

5. Κώδικες

Ο λεπτομερής τρόπος λειτουργίας των νέων αγορών θα καθοριστεί περαιτέρω με τη σύνταξη των σχετικών Κωδίκων στους οποίους, εκτός των άλλων, θα αναφέρονται οι Συμμετέχοντες, ο τρόπος δραστηριοποίησής τους, το πλαίσιο συνεργασίας με τους Διαχειριστές των αγορών, οι διαδικασίες κάλυψης, εκκαθάρισης και διακανονισμού των συναλλαγών, κλπ. Οι Κώδικες θα καταρτισθούν από το Διαχειριστή κάθε αγοράς, αφού πρώτα τεθούν υπό την αξιολόγηση της ΡΑΕ, η οποία και θα αποφασίσει επ’αυτών.

6. Έναρξη λειτουργίας-Μεταβατικές Διατάξεις

H έναρξη λειτουργίας των νέων αγορών προβλέπεται με την έκδοση απόφασης του Υπουργού ΠΕΚΑ, ύστερα από γνώμη της ΡΑΕ και υπό την προϋπόθεση της προηγούμενης έκδοσης των Κωδίκων των Αγορών.

Mε την έναρξη της Αγοράς Εξισορρόπησης καταργούνται οι διατάξεις του αρ. 94 του Ν. 4011/2011. Αντίστοιχα, με την έναρξη της Αγοράς Επόμενης Ημέρας καταρ-γούνται οι διατάξεις του άρθρου 118 του ίδιου νόμου, οπότε και άρχεται η ισχύς των νέων αρμοδιοτήτων του ΛΑΓΗΕ ως Διαχειριστή της Χονδρικής Αγοράς Προθεσμιακών Προιόντων και τα της εκ μέρους του διενέργειας της Ενδοημερήσιας Αγοράς κατά τα προβλεπόμενα στον Κώδικα Ενδοημερήσιας Αγοράς. Τέλος, με την έναρξη της Αγοράς Επόμενης Ημέρας και την κατάργηση του Ημερήσιου Ενεργειακού Προγραμματισμού καταργείται και το άρθρο 120 του ως άνω νόμου και ο κατ’εξουσιοδότηση εκδοθείς Κώδικας Συναλλαγών Ηλεκτρικής Ενέργειας.

7. Καταληκτική επισήμανση

Με τη θέσπιση των νέων ενεργειακών αγορών, οι οποίες δομούνται ως χονδρικές αγορές ενέργειας, συγκροτείται και ο χρηματοπιστωτικός τους χαρακτήρας και καλλιεργείται η σύγκλιση της ενεργειακής με την χρηματοπιστωτική αγορά. Οι χρήστες των ενεργειακών προϊόντων δεν περιορίζονται μόνο σε συναλλαγές φυσικής παράδοσης αλλά αναζητούν και χρηματοπιστωτικά προϊόντα τα οποία χρησιμοποιούν κατά το συνήθως συμβαίνον συμπληρωματικά της κύριας δράσης τους προς κάλυψη των εμπορικών τους αλλά και των ευρύτερων επενδυτικών τους αναγκών.

Αν και νέες αγορές που εισάγονται δεν συνιστούν ακόμη χρηματιστήρια ενέργειας, ωστόσο με την κατάργηση του Ημερήσιου Ενεργειακού Προγραμματισμού και της μέχρι σήμερα χονδρεμπορικής αγοράς του mandatory pool, ανοίγει ο δρόμος για τη λειτουργία στη χώρα μας οργανωμένων χρηματιστηρίων ενέργειας. Είναι βέβαια σαφές ότι αυτή η μετεξέλιξη καθιστά απαραίτητη την αποσαφήνιση των αναγκαίων ρυθμιστικών προσεγγίσεων αλλά και τη θέσπιση αυτοτελούς, ειδικού θεσμικού πλαισίου που θα συγκροτήσει και εξειδικεύσει περαιτέρω κανονιστικά αυτή την κρίσιμη μετεξέλιξη.

Επιμέλεια στήλης: «Μεταξάς & Συνεργάτες – Δικηγόροι & Νομικοί Σύμβουλοι» (www.metaxaslaw.gr)



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα