Με σύνθημα τον ενεργειακό ρεαλισμό ενόψει του 2025

Σήμερα, δύο χρόνια μετά την ενεργειακή κρίση, η γεωπολιτική αβεβαιότητα συνεχίζεται αμείωτη. Η εκλογή του προέδρου Τραμπ στις ΗΠΑ φέρνει αλλαγές και πολλοί κάνουν λόγο για μια υπαναχώρηση των επενδύσεων στις ΑΠΕ με την αναβίωση των υδρογονανθράκων. Παρά ταύτα, είναι σαφές ότι η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να βασίζεται στον ρεαλισμό, συνδυάζοντας ΑΠΕ και συμβατικά καύσιμα, με στόχο τη μείωση της εξωτερικής εξάρτησης και την ενίσχυση της εγχώριας ανταγωνιστικότητας.

Η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ αποτέλεσε βασικό σημείο της έκθεσης Ντράγκι, που έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου και έθεσε τις βάσεις για την σύνδεση της πράσινης μετάβασης με την ενίσχυση της πράσινης βιομηχανοποίησης – ένα μείγμα οριζόντιων δράσεων για να τεθεί το σωστό πλαίσιο επενδύσεων και μια σειρά κάθετων δράσεων για να διορθωθούν προβλήματα ανά τομέα. Είναι γεγονός ότι το Net Zero Industrial Act είναι το πρώτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση, αλλά πρέπει να υιοθετηθούν επιδραστικότερα μέτρα πολιτικής για να μην χαθεί τελείως το τρένο της βιομηχανίας και ειδικά της ενεργοβόρας βαριάς βιομηχανίας στην ΕΕ.

Η Ελλάδα σήμερα βρίσκεται στα μισά του δρόμου προς το 2030, ένα σημαντικό ορόσημο στην προσπάθειά της να φτάσει σε μια οικονομία μηδενικών εκπομπών. Το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ έδειξε ότι αφουγκράζεται τα μηνύματα της ενεργειακής κρίσης, καθώς μειώνει δραστικά το κόστος και στηρίζεται σε ώριμες τεχνολογίες σε πρώτη φάση, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα και τις νέες τεχνολογίες, όπως είναι τα πλωτά υπεράκτια αιολικά, το CCS και το υδρογόνο σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα. 

Ο τομέας των ΑΠΕ φέτος δοκιμάστηκε από τις υψηλές περικοπές, γεγονός που αναδεικνύει την ταχύτητα με την οποία πρέπει να προχωρήσουν τα έργα της αποθήκευσης ενέργειας και χωρίς καθυστερήσεις. Μόνο έτσι θα μπορέσει η φθηνή πράσινη ενέργεια να μετακυλιστεί στον τελικό καταναλωτή.

Αντίστοιχη ταχύτητα χρειάζεται και στην περίπτωση της ανάπτυξης του δικτύου. Τα κεφάλαια υπάρχουν για τους δύο διαχειριστές, ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ, οπότε το ζήτημα δεν είναι οικονομικό, αλλά τεχνικό-διοικητικό.

Μιλώντας για τις ΑΠΕ, δεν θα μπορούσε κανείς να μην επισημάνει την καθυστέρηση στην ανάπτυξη του νέου χωροταξικού, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί σύντομα. Ζητούμενο είναι να μπουν συγκεκριμένοι κανόνες, να ενισχυθεί η ορατότητα για τους επενδυτές και να περιοριστούν οι τοπικές αντιδράσεις που πλήττουν τον κλάδο.

Καθώς το ΕΣΕΚ αναγνωρίζει το ρόλο του φυσικού αερίου ως μεταβατικό καύσιμο, αξίζει να δούμε ποια είναι σήμερα η πραγματικότητα και στη συγκεκριμένη αγορά. Η Ελλάδα διαθέτει υποδομές που διασφαλίζουν την ενεργειακή της ασφάλεια και αναβαθμίζουν το διεθνή της ρόλο. Το δεύτερο τερματικό LNG στην Αλεξανδρούπολη από κοινού με τον αγωγό IGB αποτελούν τους πρώτους κρίκους του Κάθετου Διαδρόμου και διασφαλίζουν την επάρκεια σε χώρες όπως η Βουλγαρία και μελλοντικά ακόμα πιο βόρεια μέχρι την Ουκρανία.

Κατά το τελευταίο έτος έχουν αυξηθεί σημαντικά οι ποσότητες ρωσικού αερίου που προμηθεύεται η Ευρώπη και η Ελλάδα. Εντούτοις, η στόχευση της Ε.Ε. να δώσει τέλος στο ρωσικό αέριο μέσα στα αμέσως επόμενα χρόνια αναβαθμίζει σημαντικά τις προοπτικές του Κάθετου Διαδρόμου και αναμένεται να τονώσει το ενδιαφέρον για ποσότητες μέσω της συγκεκριμένης οδού. Άλλωστε, ήδη ο δυσκολότερος φετινός χειμώνας έχει αυξήσει τα φορτία μέσω των δύο ελληνικών τερματικών.

Σημαντικές ήταν και οι εξελίξεις στον τομέα της έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στην Ελλάδα, ο οποίος αποκτά και ένα διεθνές μομέντουμ. Οι εταιρείες που έχουν αναλάβει τις έρευνες στις περιοχές δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης πρόκειται εντός του 2025 να λάβουν την τελική απόφαση για το αν θα προχωρήσουν σε ερευνητικές γεωτρήσεις. Εφόσον η απόφαση είναι θετική, τότε η όλη προσπάθεια θα μπει για τα καλά στο επόμενο στάδιο και θα διαπιστωθούν τα πραγματικά απολήψιμα αποθέματα στο υπέδαφος.

Τέλος, δεν θα πρέπει να αγνοούμε και την πλευρά της ενεργειακής ζήτησης. Η εγχώρια ζήτηση δεν είναι σε θέση να καλύψει τη μελλοντική παραγωγή των ΑΠΕ, άρα οφείλουμε να εστιάσουμε σε δύο κρίσιμες κατευθύνσεις: Η μια είναι οι εξαγωγές που ήδη σήμερα έχουν αυξηθεί δραματικά σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια. Ενδεικτικό είναι ότι εντός του Δεκεμβρίου αρκετές ώρες κάθε ημέρας η Ελλάδα εξάγει έως και το ένα τρίτο της παραγωγής της.

Η δεύτερη είναι τα κέντρα δεδομένων που πολλαπλασιάζονται διεθνώς για να ικανοποιήσουν την ακόρεστη ζήτηση για Τεχνητή Νοημοσύνη και για τον ευρύτερο τομέα της πληροφορικής. Ο εγχώριος κλάδος φαίνεται πως κατανοεί πόσο σημαντικά είναι τα εν λόγω έργα και τοποθετείται ήδη ώστε να συμμετέχει και στις δύο πλευρές της αλυσίδας αξίας με επενδύσεις.

Υπάρχει, βεβαίως, και η σημαντική προσπάθεια για ενεργειακή αποδοτικότητα. Νέα προγράμματα αναμένονται σύντομα που θα καλύψουν αυτή τη φορά και τις επιχειρήσεις: Στοίχημα είναι η άρση των φραγμών στην πρόσβαση των επιχειρήσεων στην απαιτούμενη χρηματοδότηση μέσω της παροχής τόσο δανείων με ευνοϊκούς όρους, όσο και εγγυοδοσίας, ενώ θα προωθηθούν και εναλλακτικοί μηχανισμοί χρηματοδότησης.

Καταλήγοντας, φαίνεται ότι το 2025 θα αποτελέσει έτος ορόσημο για την πορεία της ενεργειακής μετάβασης σε διεθνές επίπεδο. Η αναγκαία στροφή της ΕΕ προς την πράσινη επαναβιομηχάνιση και τον ενεργειακό ρεαλισμό, οι αλλαγές στις πολιτικές ισορροπίες, καθώς και η νέα στρατηγική Τραμπ, συνθέτουν μια νέα ενεργειακή πραγματικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα θα πρέπει να προσαρμοστεί βάσει του νέου ΕΣΕΚ και να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στην ενεργειακή γεωπολιτική της ευρύτερης περιοχής της ΝΑ Ευρώπης.
 

Ο κ. Κωνσταντίνος Ανδριοσόπουλος είναι: Καθηγητής Χρηματοοικονομικών και Ενεργειακής Οικονομίας στο Alba, Διευθύνων Σύμβουλος στην Akuo Greece, Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας του Ελληνο-Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, Μέλος ΔΣ ΗΑΕΕ