Κι όμως, η Ευρώπη εξοπλίζει την ενεργειακή μηχανή της Ρωσίας – Η «κερκόπορτα» των κυρώσεων και η διοχέτευση εξοπλισμού για γεωτρήσεις

Δεν έχει περάσει πολύ καιρός από την ημέρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσιζε το 11ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, με στόχο για μία ακόμα φορά να πλήξει τη βασική -όπως τη χαρακτηρίζει- πηγή χρηματοδότησης του πολέμου στην Ουκρανία.

Η πραγματικότητα ωστόσο είναι διαφορετική: δυτικές εταιρείες συνεχίζουν να προμηθεύουν αγαθά διπλής χρήσης και προηγμένες τεχνολογίες στη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένου εξοπλισμού εξόρυξης πετρελαίου μαζί με μηχανήματα διύλισης και υγροποίησης φυσικού αερίου.

H Novaya Gazeta Europe, η οποία έχει αναγκαστεί να εγκαταλείψει τη Ρωσία, «καθώς η Μόσχα  έχει απαγορεύσει τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης» αναλύει τα δεδομένα σε εκτενή της έρευνα.

Το 2023, οι προμήθειες του αγωγού φυσικού αερίου από τη Ρωσία στην Ευρώπη μειώθηκαν κατακόρυφα κατά 85% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2021. Ως αποτέλεσμα, ο ρωσικός ενεργειακός κολοσσός Gazprom αναγκάστηκε να μειώσει την παραγωγή φυσικού αερίου σχεδόν κατά 25%. Εν τω μεταξύ, τα έσοδα της Ρωσίας που σχετίζονται με το φυσικό αέριο σχεδόν μειώθηκαν στο μισό , πέφτοντας έως και 710 δισεκατομμύρια ρούβλια (7,3 δισεκατομμύρια ευρώ) τον Ιανουάριο-Μάιο του 2023.

Τα φαινόμενα απατούν...

Φαινομενικά, η κρίση της βιομηχανίας φυσικού αερίου και η πτώση των εισοδημάτων της Ρωσίας είναι ακριβώς αυτό που αναζητούσαν οι Βρυξέλλες.

Παραδόξως, όπως επισημαίνει η μελέτη της Novaya Gazeta Europe η ΕΕ δεν επιβάλλει απλώς κυρώσεις, αλλά βοηθά επίσης τη Ρωσία να αναπτύξει εναλλακτικούς τρόπους εξαγωγής των ενεργειακών της πόρων.

Πρώτον, η Ευρώπη εντείνει τις αγορές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οι παραγγελίες αυτές αυξήθηκαν σε όγκο σχεδόν κατά 30% τους πρώτους πέντε μήνες του 2023 σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2021.

Οι Βρυξέλλες επενδύουν δισεκατομμύρια ευρώ για την κατασκευή νέων υποδομών που είναι απαραίτητες για την εισαγωγή LNG προκειμένου να απομακρυνθεί από το ρωσικό αέριο. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι το σχόλιο που έκανε προσφάτως στο Reuters o αναπληρωτής υπουργός Ενέργειας της Λιθουανίας ,Albinas ZananavičiusQ «Απλώς αλλάζει σε προμήθειες LNG από τη Μόσχα».

Δεύτερον, η ΕΕ παραδίδει τεχνολογίες ανάπτυξης LNG στη Ρωσία παρά το γεγονός ότι αυτό απαγορεύτηκε σύμφωνα με την πέμπτη δέσμη κυρώσεων που εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 2022.

Όπως ανακάλυψε η Novaya-Europe στη βάση δεδομένων ImportGenius, η Ευρωπαϊκή Ένωση προμήθευσε εξοπλισμό στη Ρωσία αξίας σχεδόν 420 εκατομμυρίων δολαρίων μεταξύ 24 Φεβρουαρίου και τέλη Νοεμβρίου 2022 για την κατασκευή του Arctic LNG 2, ενός νέου έργου που βρίσκεται στη χερσόνησο Gydan κοντά στο Yamal.

Μόλις λειτουργήσει, θα είναι ένα από τα μεγαλύτερα στη Ρωσία. Εν τω μεταξύ, το 80% της παραγωγής φυσικού αερίου προορίζεται για την Ασία και όχι για την Ευρώπη.

Ένα μεγάλο μερίδιο (60%) του Arctic LNG 2 ανήκει στη Novatek, τη μεγαλύτερη ιδιωτική εταιρεία παραγωγής φυσικού αερίου στη Ρωσία. Μεταξύ των μετόχων της είναι ο Λεονίντ Μίκελσον, ο φίλος του Βλαντιμίρ Πούτιν Γκενάντι Τιμτσένκο (μαύρη λίστα από την ΕΕ), η γαλλική Total και η Gazprom. Σύμφωνα με προηγούμενη έκθεση της Novaya-Europe , η Total έγινε η εταιρεία με τα περισσότερα κέρδη στη Ρωσία μεταξύ των ξένων εταιρειών που αρνήθηκαν.

Επαρκής εξοπλισμός

Παρά τον πόλεμο και τις κυρώσεις, η Novatek έχει ήδη εξασφαλίσει τον κύριο εξοπλισμό και για τις τρεις γραμμές παραγωγής του Arctic LNG 2, αποκάλυψε ο ιδρυτής της Λεονίντ Μίκελσον  τον Οκτώβριο του 2022. Τα αρχεία των τελωνείων δείχνουν ότι οι δύο μεγαλύτεροι προμηθευτές ήταν η American Baker Hughes και η ιταλική θυγατρική της Nuovo Pignone.

Τον Μάρτιο-Αύγουστο, η Ρωσία έλαβε εξοπλισμό Baker Hughes αξίας σχεδόν 87 εκατομμυρίων δολαρίων, παρόλο που η εταιρεία είχε δηλώσει προηγουμένως ότι θα τερματίσει τις εξαγωγές στη χώρα και τη συντήρηση των ρωσικών έργων LNG. Επιπλέον, η γερμανική Linde και η SVT καθώς και η ιταλική Ansaldo Energia και η Officine Ram Power εξήγαγαν μηχανήματα αξίας δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων.

Ταυτόχρονα, το 84% των προμηθειών που έλαβε το Arctic LNG 2 επρόκειτο να υπόκεινται σε έλεγχο εξαγωγών, πράγμα που σημαίνει ότι αυτές οι τεχνολογίες θα έπρεπε να έχουν πωληθεί μόνο βάσει ειδικών αδειών.

Πώς η Novatek παρεκαμψε τις κυρώσεις

Στις 8 Απριλίου 2022, η ΕΕ απαγόρευσε τις προμήθειες «αγαθών που θα μπορούσαν να συμβάλουν ιδιαίτερα στην ενίσχυση των βιομηχανικών δυνατοτήτων της Ρωσίας», ιδίως μηχανών παραγωγής LNG.

Ωστόσο, η νομοθεσία όριζε ότι εάν η συμφωνία είχε υπογραφεί πριν από τις 9 Απριλίου 2022, ο αντίστοιχος εξοπλισμός θα μπορούσε να εξαχθεί έως τις 10 Ιουλίου 2022, εξηγεί ο Mark Bromley, Ανώτερος Ερευνητής στο Πρόγραμμα Ελέγχου Διπλής Χρήσης και Εμπορίου Όπλων SIPRI. Πράγματι, το 85% του συνολικού ποσού των προμηθειών για το Arctic LNG 2 είχε οριστικοποιηθεί πριν από τις 10 Ιουλίου.

Ωστόσο, ο εξοπλισμός που φέρει την ένδειξη «εγκεκριμένοι» τελωνειακοί κωδικοί έρεε στη Ρωσία μέχρι τον Νοέμβριο.

«Υπάρχει πάντα περιθώριο για παράκαμψη με οποιοδήποτε σύνολο κυρώσεων και εμπορικών περιορισμών», σημειώνει ο Bromley. «Ακόμη και σήμερα, υπάρχουν εξαιρέσεις που επιτρέπουν την αδειοδότηση και την εξαγωγή ειδών στον κατάλογο διπλής χρήσης της ΕΕ και είδη στον κατάλογο του Παραρτήματος VII προς τη Ρωσία. Οι αρχές αδειοδότησης μεμονωμένων κρατών μελών [ΕΕ] έχουν τον τελευταίο λόγο για να καθορίσουν εάν ένα συγκεκριμένο προϊόν καλύπτεται από τους καταλόγους ελέγχου που επισυνάπτονται στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τους ελέγχους των εξαγωγών ευρύτερα».

Ισχύς της Gazprom

Το Arctic LNG 2 δεν είναι το μόνο ρωσικό έργο που συνέχισε να αγοράζει εξοπλισμό απευθείας από την Ευρώπη. Η Gazprom και οι θυγατρικές της χρησιμοποιούν παρόμοια προγράμματα για να αποκτήσουν ό,τι χρειάζονται από την ΕΕ. Η Novaya Gazeta Europe αναφέρει ότι έχει εντοπίσει προμήθειες αξίας τουλάχιστον 48 εκατομμυρίων δολαρίων, ωστόσο τα πραγματικά νούμερα εκτιμάται ότι είναι πολλαπλάσια.

Το παράδειγμα του Amur

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το εργοστάσιο που κατασκευάζεται στην περιοχή Amur, στην Άπω Ανατολή της Ρωσίας. Σε αυτό η Gazprom θα επεξεργάζεται φυσικό αέριο που ρέει μέσω του αγωγού Power of Siberia για να πουλήσει ήλιο, αιθάνιο, προπάνιο και βουτάνιο στην Κίνα.

Το εργοστάσιο πρόκειται να γίνει το δεύτερο μεγαλύτερο στον κόσμο, ενώ η διαδικασία κατασκευής του «είναι απαράμιλλη στην ιστορία της βιομηχανίας φυσικού αερίου της Ρωσίας», υπερηφανεύεται η εταιρεία στην ιστοσελίδα της .

Ταυτόχρονα, η Gazprom συνεχίζει να αγοράζει τον εξοπλισμό για αυτό το μεγάλης κλίμακας κρατικά χρηματοδοτούμενο έργο από την Ευρώπη. Η Linde παρέχει μονάδες εξόρυξης αιθανίου, η Mek Piping στέλνει σταθμούς ανάμειξης, ενώ η Siemens προμηθεύει εναλλάκτες θερμότητας — ο εξοπλισμός που εισήχθη μεταξύ τέλους Φεβρουαρίου και Νοεμβρίου ανήλθε συνολικά σε τουλάχιστον 15 εκατομμύρια δολάρια. Το εργοστάσιο αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2025.

Ένα άλλο παράδειγμα: η REP Holding (μέρος του ομίλου εταιρειών Gazprom Energoholding) αγόρασε ιταλικό εξοπλισμό αξίας 18 εκατομμυρίων δολαρίων και χρησιμοποίησε κυρίως λιθουανικές εταιρείες υλικοτεχνικής υποστήριξης για να τον μεταφέρει στη Ρωσία. Συγκεκριμένα, η εταιρεία αγόρασε εξαρτήματα για τον αεριοστρόβιλο МS5002E που δεν παράγονται στη Ρωσία. Αυτοί οι στρόβιλοι χρησιμοποιούνται για την άντληση αερίου μέσω του TurkStream.

Οι κυρώσεις δεν αποτελούν εμπόδιο για τις γεωτρήσεις

Παρόμοια κατάσταση παρατηρείται και στον κλάδο του πετρελαίου. Οι κυρώσεις που σχετίζονται με την παραγωγή πετρελαίου επιβλήθηκαν το 2014 όταν η ΕΕ και οι ΗΠΑ περιόρισαν τις προμήθειες εξοπλισμού για έργα παραγωγής πετρελαίου βαθέων υδάτων, Αρκτικής και σχιστολιθικού πετρελαίου. Το καλοκαίρι του 2022, ο πόλεμος στην Ουκρανία ώθησε τους νομοθέτες να επεκτείνουν τους καταλόγους κυρώσεων. Όλος ο εξοπλισμός για την εξόρυξη, την εξερεύνηση και τη διύλιση πετρελαίου απαγορεύτηκε .

Παρόλα αυτά, μηχανήματα ευρωπαϊκής κατασκευής συνέχισαν να ρέουν στη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένων των άμεσων προμηθειών από την Ευρώπη. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτό το σύστημα.

Η Novaya Gazeta Europe  αναφέρει ότι καταμέτρησε προμήθειες αξίας σχεδόν 73 εκατομμυρίων δολαρίων μέσω της βάσης δεδομένων ImportGenius. Αυτός ο εξοπλισμός εξόρυξης πετρελαίου  μεταφέρθηκε από την Ευρώπη στη Ρωσία μεταξύ 24 Φεβρουαρίου και τέλη Νοεμβρίου 2022.

Η γερμανική KCA Deutag και η θυγατρική της Bentec προμήθευσαν το μεγαλύτερο μερίδιο αξίας 24 εκατομμυρίων δολαρίων απευθείας από την Ευρώπη.

Η Aris Oilfield Tools εξήγαγε άλλον εξοπλισμό αξίας 17,8 εκατομμυρίων δολαρίων στη Ρωσία.

Τέλος, η Garant Servis, κοινοπραξία της Gazprom Neft και της Sberbank, κατατάσσεται στην τρίτη θέση στον συνολικό όγκο αγορών. Και οι δύο εταιρείες υπόκεινται σε κυρώσεις από την ΕΕ, η οποία δεν τους εμπόδισε να αγοράσουν ένα γεωτρύπανο από την Ιταλία για 15 εκατομμύρια δολάρια.

Ακόμα και αυτές που αποχώρησαν

Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, πολλές αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους από τη Ρωσία. Μία από αυτές, η Halliburton, μεταβίβασε τα περιουσιακά της στοιχεία στη νομική οντότητα BurServis, η οποία ελέγχεται από τη ρωσική κυβέρνηση. Η BurServis συνεχίζει τώρα να εισάγει αυθεντικό εξοπλισμό που παράγεται από τη Halliburton και άλλες αμερικανικές και καναδικές εταιρείες, όχι απευθείας αλλά μέσω Σιγκαπούρης.