Ισπανία: Η Red Eléctrica είχε προειδοποιήσει το 2023 για την ανάγκη λήψης επειγόντων μέτρων

Δύο χρόνια πριν το μπλακάουτ της 28ης Απριλίου, η ρυθμιστική αρχή επικύρωσε τα επιχειρήματα της διαχειρίστριας εταιρείας του συστήματος με απόφαση που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυβέρνησης (BOE).

Το κείμενο προειδοποιούσε ότι "οι υψηλές τάσεις στο δίκτυο θα μπορούσαν να προκαλέσουν απροσδόκητη διακοπή της λειτουργίας των εγκαταστάσεων που είναι συνδεδεμένες σε αυτό". Σύμφωνα με τον οργανισμό εκείνη την εποχή, τα επίπεδα τάσης ήταν "κοντά ή και υψηλότερα από τις επιτρεπόμενες τιμές".

Ο φορέας εκμετάλλευσης αναγνώρισε ότι "δεν διαθέτει επαρκή μέσα" για να εμποδίσει τις τάσεις στο δίκτυο μεταφοράς να ξεπεράσουν τα καθορισμένα όρια και να φτάσουν σε "πολύ υψηλές" τιμές.

Η αποσύνδεση του συστήματος αναφέρεται στην αυτόματη απομάκρυνση ορισμένων τεχνολογιών ή εγκαταστάσεων από το δίκτυο σε περίπτωση υπερβολικής τάσης, με στόχο την αποφυγή κατάρρευσης. Ένα τέτοιο επεισόδιο συνέβη την τελευταία Δευτέρα του Απριλίου.

Ο στόχος ήταν να συσταθεί μια ομάδα εργασίας για τη διαχείριση, μέσω τεχνικών ρυθμίσεων σε μεγάλους καταναλωτές (τη λεγόμενη ηλεκτροεντατική βιομηχανία), ώστε να ελέγχεται η τάση και να αποφεύγονται προβλήματα.

Η ομάδα πρότεινε να εργαστεί σε δύο συγκεκριμένους τομείς: Γαλικία και Ανδαλουσία. Η Εθνική Επιτροπή Αγορών και Ανταγωνισμού επικύρωσε στη συνέχεια ένα πιλοτικό πρόγραμμα, το οποίο ανανεώθηκε στις αρχές του 2025 για τη συλλογή περισσότερων δεδομένων και συνεχίζει τις εργασίες του.

Την ημέρα της διακοπής ρεύματος, ειδικοί και ο επικεφαλής της ισπανικής κυβέρνησης, Πέδρο Σάντσεθ, δήλωσαν πως ότι στις 12:33 μ.μ. αποσυνδέθηκαν ξαφνικά 15 γιγαβάτ παραγωγής, κάτι που ισοδυναμούσε με το 60 τοις εκατό της ζήτησης εκείνη τη στιγμή.

Το έγγραφο της CNMC από τα τέλη του 2023 επεσήμανε ότι ο κίνδυνος θα μπορούσε να "αυξηθεί" εάν δεν ληφθούν "επείγοντα μέτρα για τη διόρθωσή του". Το εποπτικό όργανο υπό την προεδρία του Κάνι Φερνάντεζ κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα αφού η REE, σε τεχνικοοικονομική έκθεση που πραγματοποίησε τον Σεπτέμβριο, διαπίστωσε ότι οι ώρες τάσης πάνω από τα κανονικά επίπεδα είχαν τριπλασιαστεί μεταξύ 2021 και 2023.

Η εταιρεία αποκάλυψε σε ένα γράφημα ότι η περίοδος της μεγαλύτερης αύξηση της τάσης εκείνη τη χρονιά ήταν μεταξύ τέλους Απριλίου και αρχών Μαΐου. Με άλλα λόγια, δύο χρόνια πριν από το μπλακ άουτ.

Μπροστά σε αυτό το σενάριο, το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας άρχισε να εργάζεται, τουλάχιστον από το 2022, πάνω σε λύσεις για τη βελτίωση της ασφάλειας του εφοδιασμού και την ελάφρυνση του κόστους για τους καταναλωτές. Το σημείο εκκίνησης ήταν ήδη ανησυχητικό.

Η εταιρεία υπό την προεδρία της Μπεατρίζ Κορεντόρ ανέφερε στην έκθεσή της για το καλοκαίρι του 2023 ότι "το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας δεν διαθέτει επαρκή εργαλεία για να αποτρέψει την επίτευξη πολύ υψηλών τιμών τάσεων στο δίκτυο μεταφοράς, οι οποίες ενίοτε υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια που καθορίζονται από τους κανονισμούς και προκαλούν, σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές, ακόμη και τη διακοπή της λειτουργίας των εγκαταστάσεων παραγωγής και κατανάλωσης λόγω υπέρτασης".

Η REE περιέγραψε το πρόβλημα ως επιδεινούμενο από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων υπογράμμισε τη "μείωση της ζήτησης στη χερσόνησο, η οποία, όσον αφορά την ετήσια ενέργεια, είναι παρόμοια με αυτή που ήταν πριν από 20 χρόνια και, ειδικότερα, τη μείωση της βιομηχανικής ζήτησης, η οποία κάλυπτε ένα σημαντικό ποσοστό της συνολικής ζήτησης κατά τις ώρες εκτός αιχμής".

Υπογράμμισε επίσης "την πολύ σημαντική αύξηση του ενεργειακού μείγματος παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συμπαραγωγής και αποβλήτων (RCR), το οποίο σήμερα Σεπτέμβριος 2023 δεν ακολουθεί τα σημεία ρύθμισης της τάσης σε πραγματικό χρόνο, αλλά διατηρεί σταθερά διαστήματα συντελεστή ισχύος που δεν είναι αποτελεσματικά για τον έλεγχο της τάσης".

Τρίτον, η Rede Eléctrica υπογράμμισε τη "μείωση στο ενεργειακό μείγμα της σύγχρονης παραγωγής (θερμικοί σταθμοί με καύση φυσικού αερίου ή άνθρακα, πυρηνικοί σταθμοί, υδροηλεκτρικά συγκροτήματα), η οποία ελέγχει την τάση μέσω σταθερών τιμών ονομαστικής τάσης".

Με απλά λόγια, αυτό που αναφέρει η REE στην έκθεσή της είναι ότι το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί όλο και περισσότερο με (ασύγχρονες) μονάδες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες δεν παρέχουν σταθερότητα.

Αντιμέτωποι με την ίδια ζήτηση, αυτό οδηγεί σε υπέρταση (ροή ενέργειας που υπερβαίνει αυτό που μπορεί να διαχειριστεί το δίκτυο για να καλύψει την ίδια ζήτηση κατανάλωσης). Αυτή η υπέρταση οδηγεί τελικά σε διακοπές ρεύματος για λόγους ασφαλείας (όπως όταν διακόπτεται η παροχή ρεύματος σε ένα σπίτι). Αυτή ακριβώς είναι η θέση που υποστηρίζεται ευρύτερα από τη συναίνεση των ειδικών σχετικά με το τι συνέβη κατά τη διάρκεια του μεγάλου μπλακ άουτ της 28ης Απριλίου.

Τόσο η κυβέρνηση όσο και η REE και η CNMC επιβεβαίωσαν ότι καταγράφηκαν μη φυσιολογικές τιμές τάσης και συχνότητας πριν από το εθνικό μπλακ άουτ. Μένει να αποσαφηνιστεί γιατί αυτά τα προβλήματα υπέρτασης δεν απομονώθηκαν και κατέληξαν να αφήσουν ολόκληρη την Ιβηρική Χερσόνησο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα.

Οι ερευνητικές ομάδες που ασχολούνται με το θέμα δεν αναμένουν συμπεράσματα βραχυπρόθεσμα. Παρά την έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τα αίτια, ο διαχειριστής του συστήματος έχει αλλάξει ριζικά τις λειτουργίες του και, από τις 28 Απριλίου, λειτουργεί με λιγότερη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές και περισσότερο αέριο συνδυασμένου κύκλου. Η κυβέρνηση παραδέχθηκε ότι θέλει τώρα να είναι πιο προσεκτική.

Πριν από δύο χρόνια, η CNMC ακολούθησε την ίδια γραμμή με την REE, η οποία ήθελε η γνώμη της να είναι όσο το δυνατόν πιο τεκμηριωμένη. Ένα χρόνο πριν από τη δρομολόγηση των συμπερασμάτων της, τον Ιούλιο του 2022, έστειλε το σχέδιο ψηφίσματος στη Γενική Διεύθυνση Ενεργειακής Πολιτικής και Μεταλλείων (Υπουργείο Οικολογικής Μετάβασης) για σχόλια. Έστειλε επίσης το εν λόγω ψήφισμα στο Συμβουλευτικό Συμβούλιο Ηλεκτρικής Ενέργειας, ένα εξειδικευμένο συμβουλευτικό όργανο που συγκεντρώνει τους κύριους φορείς του ενεργειακού τομέα και τη Διοίκηση.

Στην επιστολή της, η CNMC ανέφερε ότι "σύμφωνα με την περιγραφή που παρέχει ο διαχειριστής του δικτύου στην πρότασή του, το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε ένα ολοένα και πιο χωρητικό σύστημα, γεγονός που προκαλεί γενική αύξηση του επιπέδου τάσης στο δίκτυο μεταφοράς. Αυτή η αύξηση, σε ορισμένες περιόδους, υπερβαίνει τις μέγιστες επιτρεπόμενες τιμές. Οι υψηλές τάσεις στο δίκτυο ενδέχεται να οδηγήσουν σε μη έγκαιρη αποσύνδεση των εγκαταστάσεων που είναι συνδεδεμένες στο δίκτυο".

Μεταξύ των λόγων που, σύμφωνα με τον επόπτη, προκάλεσαν το μπλακ άουτ ήταν η μείωση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας και η εφαρμογή της κατανεμημένης παραγωγής, η οποία θα απαιτούσε την ανάπτυξη των δικτύων για την εκκένωσή τους.

"Η κατάσταση αυτή επέβαλε την εντατικότερη χρήση των εργαλείων ελέγχου της τάσης που διαθέτει το σύστημα, συμπεριλαμβανομένης της σύζευξης της συμβατικής παραγωγής λόγω τεχνικών περιορισμών. Σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές, ακόμη και με την ενεργοποίηση όλων των διαθέσιμων εργαλείων ελέγχου της τάσης, οι πόροι δεν επαρκούσαν για να διασφαλιστεί ότι οι τιμές της τάσης βρίσκονταν εντός των καθορισμένων επιτρεπτών περιθωρίων", πρόσθεσε.

Για να τεκμηριώσει τις προειδοποιήσεις της, η ρυθμιστική αρχή δημοσίευσε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυβέρνησης ένα περιστατικό που έλαβε χώρα στις 24 Ιουλίου 2021.

Η ομάδα εμπειρογνωμόνων που αποτελείται από τις ευρωπαϊκές εταιρείες διανομής ENTSO-E και τους αρμόδιους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς (ΔΣΜ), καθώς και από εκπροσώπους των εθνικών ρυθμιστικών αρχών (ΕΡΑ), δημοσίευσε έκθεση σχετικά με ένα περιστατικό που αποσύνδεσε την Ιβηρική Χερσόνησο από το υπόλοιπο ηπειρωτικό ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας για περίπου μία ώρα στις 24 Ιουλίου 2021.

Στο μπλακ άουτ της 28ης Απριλίου, μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες επιπτώσεις ήταν η διακοπή της διασύνδεσης μεταξύ Ισπανίας και Γαλλίας, η οποία απομόνωσε το πρόβλημα νότια των Πυρηναίων.

Τα προκαταρκτικά συμπεράσματα της REE πριν από δύο εβδομάδες, λίγο μετά το μπλακ άουτ, απέκλειαν το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης στις εγκαταστάσεις της, σύμφωνα με αξιωματούχο του διαχειριστή του συστήματος, ο οποίος επικαλέστηκε τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν σε συντονισμό με το Εθνικό Κέντρο Κρυπτολογίας (συνδεδεμένο με το CNI) και το Εθνικό Ινστιτούτο Κυβερνοασφάλειας (Incibe), το οποίο εξαρτάται από το Υπουργείο Ψηφιακού Μετασχηματισμού.

Στις πρώτες εμφανίσεις μετά το λεγόμενο εθνικό μηδέν, η REE έκανε λόγο για μεγάλη ταλάντωση τάσης και συχνότητας πριν από τη μαζική αποσύνδεση του δικτύου.

Πριν από δύο χρόνια, η REE ζήτησε επίσης τον έλεγχο των "ανεπιθύμητων διακυμάνσεων". Σχετικά με το θέμα αυτό, το έγγραφο επεσήμανε ότι "έχει καταστεί σαφές ότι η απουσία υποχρεωτικής αέργου ικανότητας μπορεί να προκαλέσει διακυμάνσεις τάσης, που συνδέονται με διακυμάνσεις της αέργου ικανότητας, οι οποίες μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια του συστήματος".

(RTP, ΕΡΤ)