Η έλλειψη αγοραστών δοκιμάζει τον Κάθετο Διάδρομο – Τα τέσσερα «ατού» της πολύτιμης υποδομής και ο προβληματισμός για τη δημοπρασία του Ιουλίου και την εμπορική αξιοποίηση

Την δυσκολία να «αλλάξει σελίδα» ο Κάθετος Διάδρομος παρά το ανταγωνιστικότερο, πλέον, προφίλ λειτουργίας που προέκυψε μετά την συμφωνία των εμπλεκόμενων Διαχειριστών, αντανακλά και υπογραμμίζει η πραγματικότητα της αγοράς, με τον πυρήνα του προβλήματος να εντοπίζεται στην έλλειψη αγοραστών, μένοντας να αποδειχθεί σε ποιο βαθμό θα αποτυπωθεί αυτό στην επικείμενη μεγάλη δημοπρασία του Ιουλίου.

Ειδικότερα, όπως επισημαίνουν παράγοντες του κλάδου με γνώση του θέματος που συνομίλησαν με το energypress, η «μεγάλη εικόνα» της αγοράς στην περιοχή της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης όπου δυνητικά απευθύνεται το project του Κάθετου Διαδρόμου για την διοχέτευση ποσοτήτων αμερικανικού LNG, παρουσιάζει μεν μικρή διαφοροποίηση σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα, όταν και κατέληγαν άγονες οι δημοπρασίες δέσμευσης δυναμικότητας, ωστόσο τα πράγματα απέχουν πολύ από το να χαρακτηριστούν "ρόδινα".

«Αδιάφορη» η Ουκρανία

Αρχικά η ζήτηση της Ουκρανίας, όπως εξηγούν οι ίδιες πηγές, εμφανίζεται περιορισμένη, με τις βασικές ανάγκες της χώρας να καλύπτονται από την εγχώρια παραγωγή, μένοντας ένα κενό της τάξης των 2 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων, όπως εκτιμάται, που καλύπτεται προς ώρας μέσω του πολωνικού και του γερμανικού διαδρόμου.

Πιο συγκεκριμένα, δεν υπάρχει το «κατεπείγον» της περσινής χρονιάς, όταν η Ουκρανία είχε έλλειψη φυσικού αερίου. Φέτος φαίνεται να είναι σε καλύτερη μοίρα να διαχειριστεί τις ανάγκες της και ως εκ τούτου «συγκρατημένη» στο να προχωρήσει σε διευρυμένες αγορές ποσοτήτων ελλείψει και σχετικών πόρων για κάτι τέτοιο.

Με άλλα λόγια, ο βασικός αποδέκτης του «Κάθετου Διαδρόμου», η αγορά της Ουκρανίας, όπως όλα δείχνουν, δύσκολα θα πρωταγωνιστήσει στην επικείμενη δημοπρασία του Ιουλίου με το «βάρος» να πέφτει στις υπόλοιπες αγορές της περιοχής, που όμως κινούνται σε ανάλογο μήκος κύματος με περιορισμένη διαθεσιμότητα να προχωρήσουν σε μακροχρόνιες δεσμευτικές συμφωνίες προμήθειας φυσικού αερίου, ιδίως σε μια περίοδο που το ρωσικό αέριο παραμένει ενεργό στην περιοχή, ενώ τα μηνύματα ως προς τα σχέδια διακοπής παραμένουν αμφίσημα, τουλάχιστον σε επίπεδο αγοράς.

Η προτίμηση στις διαθέσιμες εναλλακτικές

Υπενθυμίζεται ότι η νέα συμφωνία των Διαχειριστών για τη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου επιτρέπει την είσοδο και έξοδο ποσοτήτων σε οποιαδήποτε σημείο κατά μήκος της διαδρομής πράγμα που δυνητικά διευρύνει τις δυνατότητες αξιοποίησης της όδευσης και από άλλες χώρες της περιοχής.

Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν στελέχη του κλάδου, οι εν λόγω αγορές δεν παρουσιάζουν κάποια ιδιαίτερη δραστηριότητα με τις όποιες κινήσεις για την προμήθεια φυσικού αερίου να περιορίζονται στα γνωστά «εργαλεία» (υφιστάμενα συμβόλαια, spot φορτία LNG, ρωσικό αέριο) αποφεύγοντας τα μεγάλα «ανοίγματα», όπως θα ήταν η περίπτωση ενός μακροχρόνιου συμβολαίου κατά μήκος του Κάθετου Διαδρόμου.

Ενδεικτικά, η Βουλγαρία προμηθεύεται 1 bcm μέσω του  TAP, εξασφαλίζοντας ακόμη ένα bcm μέσω της Ρεβυθούσας, με τις όποιες υπόλοιπες ανάγκες να μην δικαιολογούν κάποια μακροχρόνια σύμβαση παρά περισσότερο πρόσθετες βραχυπρόθεσμες συμφωνίες μέσω και της spot αγοράς όπως και έγινε με τον πρόσφατο διαγωνισμό της Bulgartransgaz. Έπειτα, η Ουγγαρία συνεχίζει την προμήθεια φυσικού αερίου μέσω του Turkish Stream, ενώ η Ρουμανία έχει δική της παραγωγή, πράγμα που αναμένεται να διευρυνθεί περαιτέρω με την νέα χρονιά όταν και θα τεθεί σε διαδικασία παραγωγής το κοίτασμα Neptune Deep στη Μαύρη Θάλασσα, επηρεάζοντας με την σειρά του περαιτέρω την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.

Η περίπτωση των Δυτικών Βαλκανίων

Από την άλλη οι χώρες των «Δυτικών Βαλκανίων» παραμένουν ο «άγνωστος Χ» και εν δυνάμει αγορά για τον Κάθετο Διάδρομο με την επισήμανση ωστόσο ότι αφενός ο κροατικός διάδρομος με το FSRU στο Krk έχει τον πρώτο λόγο για την περιοχή και αφετέρου και κυριότερο εμφανίζουν προς ώρας περιορισμένη ζήτηση φυσικού αερίου, πράγμα που αναμένεται βέβαια να αλλάξει συν τω χρόνω με την υποκατάσταση των εν λειτουργία ανθρακικών και λιγνιτικών μονάδων με μονάδες ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου στο πλαίσιο της απανθρακοποίησης.

Σε κάθε περίπτωση, όπως σχολιάζουν παράγοντες της αγοράς, οι «οιωνοί» δεν προμηνύουν εντυπωσιακά αποτελέσματα κατά την επικείμενη δημοπρασία του Ιουλίου, χωρίς αυτό, όπως σημειώνουν, να αναιρεί την αξία του Κάθετου Διαδρόμου. Αυτό γιατί η αξία του Vertical Corrridor που αρχικά είχε διαμορφωθεί για την εξυπηρέτηση των επειγουσών αναγκών της Ουκρανίας, έχει μετατοπιστεί πλέον σε ένα πιο στρατηγικό επίπεδο και αφορά την απρόσκοπτη πρόσβαση από και προς την Ουκρανία με ανταγωνιστικούς όρους. Η Ουκρανία διαθέτει τις μεγαλύτερες υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου στην Ευρώπη φτάνοντας να αντιπροσωπεύει περί το 30% της συνολικής δυναμικότητας αποθήκευσης.

Ο στόχος επετεύχθη

Υπό αυτό το πρίσμα, η δημιουργία και διαθεσιμότητα ενός άξονα σε ανταγωνιστική τιμή, πράγμα που αποτελούσε το βασικό στόχο, επετεύχθη. Η εμπορική αξιοποίηση έχει τη δική της σημασία, αλλά έρχεται σε "δεύτερη μοίρα" και σίγουρα δεν αλλοιώνει ή ακυρώνει την παραπάνω στρατηγική διάσταση του εγχειρήματος. «Το κρίσιμο είναι ο Κάθετος Διάδρομος να είναι διαθέσιμος σε ανταγωνιστική τιμή. Το αν θα χρησιμοποιηθεί θα εξαρτηθεί από δεκάδες άλλες παραμέτρους» αναφέρει σχετικά στέλεχος της αγοράς, συμπληρώνοντας ότι ακριβώς αυτό ήρθε να εξυπηρετήσει και να κατοχυρώσει η πρόσφατη συμφωνία των Διαχειριστών για τη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου.

Τα 3 «ατού» του Κάθετου Διαδρόμου

Αυτή την στιγμή ο Κάθετος Διάδρομος αναγνωρίζεται ως ο 3^ος πιο ανταγωνιστικός διάδρομος από τους συνολικά εφτά που καταλήγουν στην Ουκρανία με τους Διαχειριστές να έχουν συμφωνήσει σε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική ταρίφα σε μόνιμη βάση. Μάλιστα, όπως αναφέρουν πληροφορίες, οι Ρυθμιστικές Αρχές βρίσκονται σε διαδικασία έγκρισης της νέας ταρίφας με το ήμισυ αυτών να το έχουν ήδη κάνει ενώ οι υπόλοιποι αναμένεται να προχωρήσουν τις αμέσως επόμενες ημέρες με ορίζοντα στις αρχές του επόμενου μήνα να γίνουν οι επίσημες ανακοινώσεις για τα νέα νούμερα, ένα μήνα πριν την διεξαγωγή της νέας δημοπρασίας του Ιουλίου. 

Επιπρόσθετα, η δυνατότητα μακροχρόνιας δέσμευσης δυναμικότητας που δύναται να φτάσει μέχρι και σε βάθος 15ετίας, προσφέρει την αναγκαία ορατότητα στους χρήστες της αγοράς, μειώνοντας στο ελάχιστο το σχετικό κίνδυνο του «booking capacity». Ενδεικτικά, ένας χρήστης μπορεί να δεσμεύσει δυναμικότητα στον Κάθετο Διάδρομο χωρίς στο τέλος να καταλήγει στη φυσική παράδοση των ποσοτήτων στο μέρος που είχε δηλώσει, παρά να αξιοποιήσει το δικαίωμα στο trading προς κατοχύρωση καλύτερης θέσης με παράδοση ποσοτήτων σε άλλο σημείο.

Έπειτα, ο Κάθετος Διάδρομος στηρίζεται στα υφιστάμενα συστήματα μεταφοράς φυσικού αερίου κατά μήκος των χωρών που διέρχεται γεγονός που σημαίνει ότι πρόκειται εν πολλοίς για διαθέσιμη δυναμικότητα που μπορεί να αξιοποιηθεί την «επόμενη μέρα». Αυτό δεν συμβαίνει στην περίπτωση των άλλων διαδρόμων που έχουν φτάσει στα όρια τους, αδυνατώντας εν πολλοίς να εξυπηρετήσουν πρόσθετες ποσότητες. Επί παραδείγματι ο πολωνικός διάδρομος είναι πιο ανταγωνιστικός από τον Κάθετο Διάδρομο ωστόσο ήδη λειτουργεί στα όρια της δυναμικότητάς του με όποια σχέδια για πρόσθετες ποσότητες να προϋποθέτουν επενδύσεις που αφενός θα αυξήσουν το κόστος και αφετέρου, αν προχωρήσουν, θα ολοκληρωθούν σε 3 με 4 χρόνια στην καλύτερη περίπτωση.

Υπό αυτό το πρίσμα, ο Κάθετος Διάδρομος κατορθώνει αρχικά να πάρει μια στέρεα θέση στον ευρωπαϊκό χάρτη του φυσικού αερίου με την εμπορική του αξιοποίηση να επηρεάζεται από σειρά παραγόντων και να εξελίσσεται, σίγουρα, σε άμεση συνάρτηση με το μέλλον του ρωσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το «κενό» που θα προκύψει στο σενάριο ολικής κατάργησης του ρωσικού αερίου από την ευρωπαϊκή αγορά, εκτιμάται περί τα 18-20 bcm με τον Κάθετο Διάδρομο να δύναται να καλύψει με ανταγωνιστικούς όρους περί τα 4 bcm, διοχετεύοντας ποσότητες ευρύτερα στην περιοχή.