Skip to main content
Menu
English edition Live Blog Weekly Issues

Η αέναη ανάπτυξη είναι όνειρο θερινής νυκτός

Υπάρχουν μόνο δύο είδη ανθρώπων που πιστεύουν στην αέναη ανάπτυξη: Οι συμβατικοί οικονομολόγοι και εκείνοι που περιμένουν την έλευση της “μοναδικότητας” του Kurtzweil, δηλαδή την ένωση των βιολογικών και μη βιολογικών όντων που θα γεννήσει αθάνατους ανθρώπους με βάση το λογισμικό. Οι προσδοκίες των οικονομολόγων είναι πιο μετριοπαθείς, αλλά οι περισσότερες συνηθισμένες προβλέψεις για το ΑΕΠ δεν θεωρούν ότι οι οικονομίες ακολουθούν την ίδια τροχιά με όλους τους ζωντανούς οργανισμούς: Μια ταχεία ανάπτυξη, μετά μια αργή ανάπτυξη και μετά ένα υψίπεδο και τελικά κάποιου είδους πτώση.

Ο Κένεθ Μπούλντινγ, επικεφαλής του American Economic Association το 1968, πρόσφερε μια καυστική άποψη για αυτό το θέμα: “Όποιος πιστεύει στη συνεχή ανάπτυξη οποιουδήποτε φυσικού πράγματος σε έναν φυσικά πεπερασμένο πλανήτη είναι είτε τρελός, είτε οικονομολόγος”. Δεν θα ήθελα να συμμετέχω σε καμία ενδοοικονομική κόντρα, απλά θέλω να επιστήσω την προσοχή στο γεγονός ότι οι περισσότερες σημερινές προβλέψεις για την ανάπτυξη παρέχουν ένα τέλειο παράδειγμα για αυτό που οι φιλόσοφοι αποκαλούν “σφάλμα κατηγορίας”: Όταν τα χαρακτηριστικά που ανήκουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία παρουσιάζονται σαν να ισχύουν γενικότερα.

Μιλώ για το νόμο του Moore, ο οποίο λέει πως ο συνολικός αριθμός εξαρτημάτων που μπορούν να τοποθετηθούν σε ένα μικροτσίπ αυξάνεται τόσο γρήγορα ώστε η υπολογιστική του ισχύς να διπλασιάζεται με ταχύ ρυθμό. Αυτή η εκπληκτική πρόοδος μας οδήγησε στο να υποθέσουμε ότι μπορούμε να αναπαράγουμε τέτοια οφέλη και σε άλλους οικονομικούς τομείς και να επιτύχουμε την απανθρακοποίηση της ενέργειας, τεράστιες αυξήσεις στην παραγωγή τροφής και μια τέταρτη βιομηχανική επανάσταση. Αυτή η λανθασμένη άποψη, την οποία αποκαλώ “η κατάρα του Moore”, φανερώνεται εύκολα. Το 1965, όταν ο Γκορντον Μουρ πρωτοπαρουσίασε την ανάπτυξη των “εξαρτημάτων ανά ενσωματωμένη λειτουργία”, έθεσε την περίοδο διπλασιασμού σε μόλις ένα έτος. Αυτός ο βαθμός επιβράδυνε και η υπολογιστική ισχύς διπλασιάζεται τώρα κάθε δύο χρόνια, με μια ετήσια εκθετική ανάπτυξη περίπου στο 35%.

Αυτό μεταφράζεται σε βελτιωμένη απόδοση και χαμηλότερο κόστος για τα προϊόντα που χρησιμοποιούν μικροεπεξεργαστές, όπως οι υπολογιστές και τα τηλέφωνα. Οδηγεί σε προσδοκίες ότι η ανάπτυξη αυτή μπορεί να γίνει πράξη και σε άλλους οικονομικούς τομείς. Πρόκειται για ένα σφάλμα κατηγορίας με βάση μια παρανόηση των θεμελιωδών βιοφυσικών πραγματικοτήτων. Οι σύγχρονες οικονομίες εξαρτώνται από μια τεράστια ποικιλία συνεισφορών, των οποίων η παραγωγή, απόδοση και δυνατότητες βελτιώνονται διαρκώς, αλλά μόνο με βαθμό δεκάδες φορές χαμηλότερο από το 30% που υποδεικνύει ο νόμος του Μουρ.

Ας ξεκινήσουμε με την τροφή. Η εισαγωγή νέων φυτών και η αυξημένη χρήση λιπασμάτων, ζιζανιοκτόνων και παρασιτοκτόνων ενίσχυσαν την παγκόσμια σοδιά από τη δεκαετία του 1960 κατά 3,2% ετησίως στα σιτηρά και 2,6% στο ρύζι. Στο καλαμπόκι είναι 2% ετησίως από τη δεκαετία του 1950. Το κοτόπουλο, η πιο ανερχόμενη προτεΐνη, παράγεται με μεγαλύτερη αποδοτικότητα, αλλά από το 1930 η ετήσια άνοδος είναι λιγότερη από 1,4%.

Αν κοιτάξουμε την ενέργεια και τα υλικά, το μεγαλύτερο μέρος του ηλεκτρισμού παγκοσμίως παράγεται από μεγάλους αεριοστρόβιλους. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, η απόδοσή τους βελτιώθηκε κατά περίπου 1,5% ετησίως. Από το 1880, ο εσωτερικός φωτισμός πέρασε από διάφορες εξελίξεις (λάμπες πυράκτωσης, φθόριο, αλογόνα, LED), όμως η ετήσια αύξηση της αποδοτικότητας ήταν κατά μέσο όρο 2,6%.

Ο χάλυβας παραμένει το κυρίαρχο μέταλλο. Η βελτίωση της αποδοτικότητας στην παραγωγή του είναι ετησίως λιγότερο από 2% από το 1950.

Αν δούμε τις μεταφορές, η ετήσια ανάπτυξη της ταχύτερης μορφής ενδοαστικής μεταφοράς μέσω σιδηρόδρομου τριπλασιάστηκε κατά τον 20ο αιώνα (στα 300χμ/ώρα), δηλαδή έχουμε έναν ετήσιο ρυθμό 1,1%.

Μετά την υιοθέτηση κανόνων για την αποδοτικότητα των καυσίμων στις ΗΠΑ το 1973, η μέση βελτίωση της αποδοτικότητας στα αυτοκίνητα (δίχως να υπολογίζουμε τα SUV και τα ημιφορτηγά) έχει αυξηθεί κατά 2,5%. Η ταχύτητα των διηπειρωτικών ταξιδιών εκτοξεύτηκε από τα 40χμ/ώρα (πλοία) το 1900 σε 885 χμ/ώρα το 1958 (το πρώτο Boeing 707). Αν και αυτό αντιστοιχεί σε ετήσια άνοδο 5,5%, η ταχύτητα δεν έχει αυξηθεί ουσιαστικά τα τελευταία 60 χρόνια (πλην του Κονκόρντ). Ακόμα και αυτοί οι μέτριοι ρυθμοί ανάπτυξης αναγκάζονται τελικά να φτάσουν στο υψίπεδό τους.


Αν αφήσουμε στην άκρη τα όνειρα περί “μοναδικότητας”, δεν θα πετύχουμε αέναη άνοδο των σοδιών, ούτε θα ταψιδέψουμε με την ταχύτητα του φωτός. Η μετριοπαθής ανάπτυξη, εκτάκτως στο 1-3% και συνήθως στο 1,5-2,5% ετησίως θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ευρέως στους υπολογισμούς των οικονομικών προβλέψεων. Και πράγματι έτσι έγιναν τα πράγματα. Από το 1950, η μέση ανάπτυξη του αμερικανικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σε πραγματικούς όρους) ήταν περίπου 2%.

Κρατήστε αυτό το ετήσιο 1-3% καλά στο μυαλό σας την επόμενη φορά που θα ακούσετε πως η πιο πρόσφατη καινοτομία θα μιμηθεί τα εξαρτήματα που τοποθετούνται μέσα σε ένα μικρό κομμάτι πυριτίου. Δεν θα το κάνει γιατί απλά δεν μπορεί.

- Ο Βάκλαβ Σμιλ είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο Μανιτόμπα και συγγραφέας του επερχόμενου βιβλίου “Ανάπτυξη: Από τους μικροοργανισμούς στις μεγαλουπόλεις”.

(Financial Times)



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A

Σχετικά άρθρα