Φωτοβολταϊκά: Ο φόβος για «ενεργειακά» κόκκινα δάνεια και ο παράγων των μηδενικών τιμών

Η ολοένα συχνότερη εμφάνιση μηδενικών και αρνητικών τιμών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας επαναφέρει με έντονο τρόπο τον προβληματισμό για τη βιωσιμότητα σημαντικού αριθμού επενδύσεων σε φωτοβολταϊκά, ιδιαίτερα εκείνων που έχουν χρηματοδοτηθεί με υψηλό τραπεζικό δανεισμό και χωρίς επαρκή εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου.

Το ζήτημα ανέδειξε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο ο εκτελεστικός πρόεδρος της Metlen, Ευάγγελος Μυτιληναίος, προειδοποιώντας ότι οι σημερινές στρεβλώσεις της αγοράς ενέργειας θα μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμη και στη δημιουργία μιας νέας γενιάς «κόκκινων δανείων» στον ενεργειακό τομέα.

Όπως εξήγησε, η πολύ μεγάλη διείσδυση φωτοβολταϊκών στο σύστημα δημιουργεί πλέον συνθήκες υπερπαραγωγής κυρίως τις μεσημεριανές ώρες, όταν η ηλιοφάνεια κορυφώνεται. Το αποτέλεσμα είναι η αγορά να κατακλύζεται από φθηνή ενέργεια και οι τιμές στο Χρηματιστήριο Ενέργειας να μηδενίζονται ή ακόμη και να περνούν σε αρνητικό έδαφος για αρκετές ώρες μέσα στην ημέρα.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που αλλάζει πλήρως τα οικονομικά δεδομένα πάνω στα οποία σχεδιάστηκαν εκατοντάδες επενδύσεις ΑΠΕ τα προηγούμενα χρόνια. Όταν οι παραγωγοί αδυνατούν να εξασφαλίσουν σταθερές ροές εσόδων, η εξυπηρέτηση δανείων, χρεολυσίων και λοιπών χρηματοδοτικών υποχρεώσεων γίνεται όλο και δυσκολότερη.

Σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, ήδη αρκετοί ιδιοκτήτες φωτοβολταϊκών έργων έχουν ξεκινήσει συζητήσεις με τις τράπεζες για επαναδιαπραγμάτευση των όρων χρηματοδότησης και επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί η πίεση στις ταμειακές ροές.

Το πρόβλημα είναι εντονότερο για τους μη καθετοποιημένους παίκτες της αγοράς, δηλαδή για εταιρείες που διαθέτουν μόνο παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς παράλληλη δραστηριότητα στην προμήθεια ή στο trading. Οι συγκεκριμένοι επενδυτές είναι πολύ πιο εκτεθειμένοι στη μεταβλητότητα της χονδρεμπορικής αγοράς και στις περικοπές παραγωγής που γίνονται όλο και συχνότερες.

Η αγορά εκτιμά ότι οι πιέσεις αυτές όχι μόνο δεν θα υποχωρήσουν, αλλά πιθανότατα θα ενταθούν περαιτέρω μέσα στο 2026, καθώς συνεχίζουν να συνδέονται νέα έργα ΑΠΕ χωρίς να έχουν αναπτυχθεί με αντίστοιχους ρυθμούς οι αναγκαίες υποδομές αποθήκευσης και δικτύων.

Παράλληλα, η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας δεν αυξάνεται με τον ρυθμό που είχε αρχικά προβλεφθεί, με αποτέλεσμα το σύστημα να δυσκολεύεται να απορροφήσει την ολοένα μεγαλύτερη παραγωγή πράσινης ενέργειας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αποθήκευση ενέργειας θεωρείται πλέον κρίσιμη προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα των φωτοβολταϊκών έργων. Η προσθήκη μπαταριών επιτρέπει στους παραγωγούς να αποθηκεύουν ενέργεια τις ώρες υπερπροσφοράς και να την αξιοποιούν αργότερα, όταν οι τιμές είναι υψηλότερες και η ζήτηση μεγαλύτερη.

Ωστόσο, η λύση αυτή συνεπάγεται νέο επενδυτικό κύκλο και επιπλέον δανεισμό, σε μια περίοδο όπου, όπως αναφέρουν στελέχη της αγοράς, «έχει σπάσει ο κρίκος αξιοπιστίας». Η κανονιστική αβεβαιότητα, οι συνεχείς αλλαγές στις συνθήκες της αγοράς και η δυσκολία πρόβλεψης των μελλοντικών εσόδων δημιουργούν έντονο προβληματισμό τόσο στους επενδυτές όσο και στις τράπεζες.

Ιδιαίτερα σύνθετη θεωρείται και η αξιολόγηση των έργων αποθήκευσης. Σε αντίθεση με ένα συμβατικό φωτοβολταϊκό πάρκο, όπου η παραγωγή είναι σχετικά προβλέψιμη, η απόδοση μιας μπαταρίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη στρατηγική λειτουργίας και τον optimizer που χρησιμοποιείται για τη διαχείριση της ενέργειας.

Παρά το γεγονός ότι εκτιμάται πως μέχρι το τέλος του 2026 θα έχουν εγκατασταθεί περίπου 700 MW αποθήκευσης στην Ελλάδα, παράγοντες της αγοράς θεωρούν ότι το μέγεθος αυτό δεν επαρκεί για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η αυξανόμενη υπερπροσφορά ενέργειας από ΑΠΕ.

Το βασικό συμπέρασμα που αναδεικνύεται είναι ότι η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού εισέρχεται πλέον σε μια νέα φάση, όπου η πρόκληση δεν είναι μόνο η προσθήκη νέων έργων ΑΠΕ, αλλά κυρίως η διασφάλιση ότι το σύστημα μπορεί να τα ενσωματώσει με βιώσιμο τρόπο, χωρίς να υπονομεύεται η χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης και χωρίς να δημιουργούνται νέοι κίνδυνοι για το τραπεζικό σύστημα.